پانویس‌های این مقاله
- •
این مسئله علاوه بر ابعاد نگران‌کننده و آثار بسیار مخرّب خشونت از این جهت، بسیار با اهمّیت است که فرهنگ شایع و رایج ایرانی از دیرباز، همواره با نوعی تاب‌آوری، هم‌زیستی، ملاطفت، مدارا، سهل‌گیری و مسامحه در روابط فردی و اجتماعی قرین و همراه بوده است.
خصلت‌های عرفانی عمیق نهفته در فرهنگ دینی و مروّت و پهلوانی مورد ستایش در ادبیات فاخر و جاری در فرهنگ عامّه نیز مؤیّد این مسئله است.
رشد و افزایش خشونت علاوه بر آثار جبران‌ناپذیر آن، فرهنگ و زیست تاریخی جامعة «ایران» را نیز به مخاطره و چالش می‌کشد. نکتة مهم‌تر آنکه خشونت، خصلتی تزایدی دارد؛ به تعبیر بهتر خشونت، خشونت می‌آفریند.
تعاریف مختلفی از خشونت شده است. روانشناسان عمدتاً خشونت را رفتاری مبتنی بر قصد و اراده به منظور آسیب وارد کردن جسمی و روحی به فرد دیگری تعریف کرده‌اند که شامل خشونت‌های کلامی و فیزیکی می‌شود.
در این میان، آمارها و داده‌های علمی و مشاهدات عینی، حکایت از رشد معنی‌دار، خشونت کلامی و پرخاشگری در جامعه دارد. آمارهای ضرب و شتم و آسیب‌های جسمی نیز از این رشد برخوردار شده است. به دلایل مختلف می‌توان مسئلة افزایش خشونت را مورد بررسی قرار داد.
در این مختصر مروری بر احساس ناکامی در افزایش خشونت در جامعه شده است:
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. کاهش و افت محسوس تأمین نیازهای اساسی در بخش مهمّی از طبقات جامعه، به خصوص نیازهای معیشتی و رفاهی و ناکامی در تأمین حدّاقل نیازهای معیشتی، از عوامل مهمّ رشد خشونت در جامعه است. در میان انبوهی از فریادها، عصبانیت‌ها، عبارت‌های کوتاه امّا بسیار نامطبوع، ناکامی‌های جامعه در زمینه‌های مختلف به خصوص فاصلة طبقاتی، بحران اشتغال، گرانی‌های روزافزون، نامرادی‌ها، نامردی‌ها و بی‌اخلاقی‌های ناشی از وضعیت بحران اقتصادی را می‌توان به وضوح مشاهده کرد. درک این نکته بسیار مهم است که با یک جامعة آسیب‌دیده و ناکام نمی‌توان گفت‌وگوی فاخر فرهنگی و ارتباط مؤثّر اخلاقی و امید به تربیت و تعلیم شایسته و درخور داشت.
در یک جامعة آسیب‌دیده و کم‌بهره‌مند، ارزش‌ها به محاق می‌رود. دین و اخلاق
واقعی ذبح می‌شود و در بهترین شکل، عاملی مُسکّن و غیر واقعی بر کاهش موقّتی آلام و رنج‌های جامعة ناکام می‌گردد که این خود خسارت‌های دراز دامنی را برای جامعه به ارمغان خواهد آورد؛
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. ناکامی‌ها منجر به یک آسیب بزرگ دیگر در جامعه می‌شود که روان‌پریشی است. روان‌پریشی آستانة تحمّل و تاب‌آوری را در انسان به شدّت کاهش می‌دهد. از آثار روان‌پریشی، خشم زودرس و عدم کنترل آن است. خشونت کلامی در بسیاری از مواقع، منجر به آزارها و آسیب‌های جسمی می‌شود. از رهگذر روان‌پریشی، سلامت روحی و روانی انسان‌ها به شدّت به مخاطره می‌افتد. از جمله گزارش‌های نگران‌کننده‌ای که در ارتباط با خشونت و ناکامی ارائه شده است، افزایش خشونت میان زنان و مردان در بستر خانواده است.
خانواده در ایران همچنان از مؤثّرترین نهادهای اجتماعی است که نقش مهمّی را در تربیت، تعادل، انتقال فرهنگ و پایداری مناسبات فرهنگی و اخلاقی و سلامت روحی و روانی ایفا می‌کند. گسترش خشونت و افزایش روزافزودن آن در خانواده، علاوه بر پیامدهای منفی دیرپا و ایجاد احساس ناامنی و بحران در روابط اجتماعی و تأثیر جبران‌ناپذیر در تربیت فرزندان، خود عامل مهمّی در افزایش خشونت در جامعه می‌شود.
فقدان ارتباطات عاطفی در خانواده، به سرعت به جامعه تسرّی پیدا می‌کند و جامعه به جای تفاهم، آوردگاهی می‌شود برای تقابل؛
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. بسیاری از یافته‌ها و پیمایش‌ها، حکایت از خشونت‌های خانوادگی و ناکامی‌های رفاهی و عدم تأمین نیازهای معقول مادّی، بحران اشتغال و به تبع آن، افزایش تحقیر، سرزنش، قهر و کم‌محلّی، خشونت لفظی و کلامی و خشونت و آزارهای جسمی در عرصة خانواده دارد. در یک پژوهش علمی که در یکی از استان‌های کشور انجام شده است، 2/32% همسرآزاری، ناشی از ناکامی‌های مالی است. در یک جمع‌بندی اجمالی در این زمینه، ناکامی و احساس آن، یکی از مهم‌ترین عوامل به وجودآورندة تمایلات خشونت‌آمیز، اعم از پرخاشگری و آزار جسمی است.
شرایط بیرونی مانند ناکامی و احساس محرومیت، محرّک بسیار نیرومندی برای گسترش خشونت‌ورزی در ابعاد فردی و اجتماعی آن است. هرچند همة ابعاد خشونت به ناکامی و احساس آن منحصر نمی‌شود، امّا قطعاً از عوامل خشونت و گسترش خشونت فردی، خانوادگی و اجتماعی، ناکامی و احساس محرومیت، احساس تبعیض و بی‌عدالتی در جامعه است؛
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. چنانچه به دنبال یک جامعة امن، اخلاقی، معنوی، مهربان و باهویّت هستیم، نباید سوراخ دعا را گم کنیم و با هزینه‌های بسیار، مسئله را در جاهای دیگری جست‌وجو نماییم. حاصل عدم درک درست این مسئله، خود عامل مهمّی است در گسترش افزایش خشونت و بحران‌های ناشی از آن در جامعه. در واقع فهم درست مسئله، گام بزرگی است در حلّ مسئله.
مولوی عدم درک درست از مسئله را صدها سال پیش به زیبایی در قالب شعر در آورده است؛ آنجا که می‌گوید: مُردم اندر حسرت فهم دُرست... وی معتقد است اگر فهم درستی از مسائل وجود نداشته باشد، آنچه بر سر فرد یا جامعه می‌آید، به شکستگی آن می‌انجامد؛ نه به اصلاح و صحّت آن.
منبع: سایت «خبر آنلاین».
بازگشت به ابتدای مقاله ↑