نقش و کارکرد سلبریتی‏ها در دستگاه ولایت طاغوت

علی مصباحی

دوست عزیزی پرسید: آیا اصلاً چیزی شبیه به این سلبریتی‏های امروزی، در زمان معصومان(ع) هم داشتیم؟ اصلاً این مفهوم که یک سری آدم که اغلب به خاطر خصوصیات دنیوی و ظاهری‏شان، ممتاز و محبوب می‏شوند، چقدر جای بحث دارد؟

بعد این دوست عزیز ما اضافه کرد: الآن من هیچ نظری در خصوص مصادیق ندارم؛ ولی مشکل اصلی من با خود مفهوم سلبریتی و حبّ و علاقه به اینهاست که کار دست جامعه می‏دهد. جامعه‏ای که پویا باشد و کار و فکر درست داشته باشد، جوانش و ذهنش اصلاً جذب اینها نمی‏شود. در طرف مقابل، جذبه‏ای که اساتید اخلاق و عرفان حقیقی دارن، دقیقاً نقطة مقابل این مسئلة سلبریتی‏هاست. دقیقاً جای درست شکل‏گیری حبّ زیاد و متأسّفانه دقیقاً جایی که در جامعه، کمبود دارد.

در پاسخ به سؤال این دوست عزیز، دربارة وجود چیزی مثل سلبریتی‏های امروزی در زمان ائمّه(ع) گفتم: بله. به شدّت هم وجود داشته است و شاید بتوان گفت اوج آن در زمان محنت‏بار دوران امامت امام سجّاد(ع)بوده است که یک کاروان از رقّاصه‏ها و خواننده‏ها (با حضور بزرگشان، زنی به نام جمیلة سلمیه) می‏خواست به حج برود که با چه استقبال شگفتی از مردم به اصطلاح مسلمان و بسیاری از اشراف و بزرگان شهر‏ها مواجه شد (به قول معروف مردم خود را برای این کاروان کشتند!) و حتّی در نزدیکی «مکّه» بزرگان و اشراف برای استقبال و بزرگداشت از شهر خارج شدند و در بازگشت به «مدینه» سه شبانه‏روز جشن و پایکوبی کردند (در شهر پیامبر(ص) و محبط وحی!)1

یا وقتی یکی از این شاعران بسیار هرزه‏گو و پرده‏در و وقیح و عریان‏گو (به نام عمر بن ابی‏ربیعه) که از نظر هنری، بسیار بسیار در اوج بود، مُرد، در مدینه عزای عمومی اعلام شد. راوی نقل می‏کند: هر جا در مدینه می‏رفتم، مردم گروه گروه برای او عزاداری می‏کردند و بر مرگش تأسّف می‏خوردند. رسید به یک کنیزی که برای کاری می‏رفته و دید خیلی گریه و زاری شدیدی دارد. راوی می‏پرسد: این گریه و زاری برای چیست؟ در پاسخش گفت: برای از دست دادن این مرد بزرگ و از دست دادنش. بعد یکی در پاسخش می‏گوید: غصّه نخور! شاعر دیگری در مکّه هست که این شعر را گفته. حارث بن خالد مخزومی که مدّتی هم از طرف همین خلفای اموی، حاکم مکّه می‏شود، از آن شاعرهایی بود که او هم مثل عمر بن ابی‏ربیعه، هرزه‏گو، پرده‏در و عریان‏سرا بود. و شروع به خواند یکی از شعرهای آن شاعر مخزومی را کرد. وقتی که این شعر را خواند، آن کنیز قدری گوش کرد بعد اشک‏هایش را پاک کرد و گفت: خدا را شکر که حرم خودش را خالی نگذاشت! بالأخره اگر یکی رفت، یکی به جایش آمد.2

اینها نمونه‏های کوچکی بود از اوضاع به اصطلاح سلبریتی‏ها در دوران معصومان(ع) که نشان می‏دهد هم وجود داشته‏اند (مانند الآن) و هم اقبال عمومی؛ به خصوص در برحه‏هایی از زمان که انحطاط جامعه شدید‏تر بوده (نظیر عصر امام سجّاد(ع))، بیشتر نمود داشته‏اند.

امّا در خصوص این قسمت از صحبت‏های این دوست عزیز که گفت: الآن من هیچ نظری در خصوص مصادیق ندارم؛ ولی مشکل اصلی من با خود مفهوم سلبریتی و حبّ و علاقه به اینهاست که کار دست جامعه می‏دهد، بحث اصلی که مرتبط با عنوان مطالب هست، تقدیمش کردم و گفتم:

اصلاً تمام فلسفة ساخت اینها توسّط دستگاه ابلیس همین است. «قرآن کریم» می‏فرماید: «عاقبت از آن متّقین است.»3 و نیز می‏فرماید:

«به راستی که خداوند تنها از متّقین (عمل) را می‏پذیرد.»4

حالا مغز و ریشة این تقوا که سعادت حقیقی انسان وابسته به آن است، چیست؟

پیامبر اکرم حضرت محمّد(ص) خطاب به امیرالمؤمنین علی(ع) می‏فرمایند:

«ای علی! حبّ و دوستی تو ایمان و تقوا و بغض و دشمنی با تو کفر و نفاق است.»5 و 6

باز طبق آیات قرآن کریم و روایات حضرات معصومان(ع) که البتّه حقیقتی را بیان می‏دارند که عقل و تجربه نیز صحّت آن را تصدیق می‏کند، محبّت هر قدر واقعی‏تر و عمیق‏تر باشد، اثر وضعی آن این است که عقاید و خلقیات محبوب، به نسبت میزان حقیقی و عمیق بودن محبّت، به شکل خواه ناخواه، در محب ایجاد می‏شود.

حال ابلیس دقیقاً این نکته و سرّ تکوینی عالم محبّت را می‏داند. چه کند که بدون هیچ زحمت خاصّی، خودبه‏خود، مردم بی‏تقوا، فاسدالعقیده و فاسق‏العمل بشوند؟ کاری می‏کند تا اشخاصی را که عمدتاً فاسدالعقیده و فاسق العمل هستند، در جامعه محبوب و به اصطلاح تبدیل به سلبریتی شوند. اثر وضعی محبوب شدن اینها در جامعه این است که محبّانشان، خواه ناخواه، بدانند یا ندانند، کم‏کم رنگ عقاید و اعمال اینها را به خودشان می‏گیرند؛7 آن‏طوری فکر می‏کنند که محبوبشان فکر می‏کند؛ آن چیزی برایشان ارزش می‏شود که برای محبوبشان ارزش است و اعمالشان نیز...

امّا در خصوص بخش آخر صحبت‏های دوست عزیزمان که گفت: در طرف مقابل، جذبه‏ای که اساتید اخلاق و عرفان حقیقی دارند، دقیقاً نقطة مقابل این مسئلة سلبریتی‏هاست؛ دقیقاً جای درست شکل‏گیری حبّ زیاد و متأسّفانه دقیقاً جایی که در جامعه کمبود دارد. عرض کردم:

در جامعة توحیدی، سلبریتی حقیقی امیرالمؤمنین(ع) است و حکومت دینی در عرصة فرهنگی و سیاسی و اجتماعی، باید کاری کند که امیرالمؤمنین(ع) و کسانی که به ایشان نزدیک‏ترند و بیشتر رنگ و بوی ایشان را دارند، محبوب و سلبریتی بشوند؛ آنها را شناسایی کند و به بهترین و جذّاب‏ترین شکل ممکن معرّفی نماید و این مهم‏ترین راهکار تزریق روح تقوا به جامعه است؛ امّا در حکومت طاغوت برعکس است و البتّه ساختارهایی هم که در تمدّن مدرن ایجاد شده است، کارآمدی در جهتشان به شکل عمده در جهت سلبریتی و محبوب شدن جریان شخصیت‏های ضدّ

مولا علی(ع) و ارزش‏های ضدّ ایشان است؛ ولی در همین حدّی هم که می‏شده، باز از همین ابزار و ظرفیت الکَنَش برای محبوبیت امیرالمؤمنین(ع) و کسانی که بیشتر رنگ ایشان را به خود دارند استفاده کرد، ما استفاده نکرده‏ایم!

پی‏نوشت‏ها: