آنچه نباید به کودکان گفت

۱. گذاشتن اسم روی بچّه‏ها

اگر کودکان را به نام‏هایی مانند احمق، تنبل و... بنامید، کم کم باور می‏کنند که دارای این صفات و خصوصیات هستند و به سبب آسیبی که به کار بردن این نام‏های منفی به شخصیت بچّه‏ها وارد می‏کند، اعتماد به نفس آنان از بین خواهد رفت.

اگر کودکی به صفت زشت نامیده شود، ممکن است از حضور در جمع و بازی با دیگران خودداری کند. اگر بگویید کم‏رو، از ارتباط با همسالان و بزرگترها پرهیز می‏کند.

پس چه باید گفت؟

با جمله‏ای مثبت توجّه بچّه را به رفتاری معطوف کنید که باید تغییر دهد. مثلاً: این اتاق نامرتّب و به هم‏ریخته است یا کاغذ و مدادهایت روی زمین پخش شده و باید جمع شود.

۲. طرد کردن بچّه‏ها

ای کاش به دنیا نمی‏آمدی! هیچکس تو را دوست ندارد.

طرد کردن بچّه‏ها، تولّد نفرت‏انگیز یا تمایل به جدایی در آنهاست. برای یک کودک دوست داشته نشدن از طرف فردی که او را به دنیا آورده، به معنی دوست نداشتن از طرف همة افراد است. یک کودک باید بداند که پدر و مادر بدون هیچ قید و شرطی دوستش دارند.

۳. منفی‏بافی

لیاقت چیزی را نداری، جایت در زندانست

بچّه‏ها با کلمات و جمله‏هایی که به آنها می‏گوییم، بزرگ می‏شوند. یک پژوهشگر با عدّه‏ای زندانی گفت‏وگو و مصاحبه کرد و از آنها پرسید که به چند نفر از آنها در هنگام بچّگی گفته شده که زندانی خواهند شد. با کمال تعجّب دریافت که تقریباً پاسخ همة آنها به این سؤال مثبت بود. والدین باید همیشه آیندة خوبی را برای بچّه‏ها ترسیم و پیش‏بینی کنند.

۴. مقصّر دانستن بچّه‏ها هنگام مشکلات

همه‏اش تقصیر تو بود، تو دلیل دعوای من و پدرت هستی.

مقصّر دانستن کودک هنگام مشکلات، به این معنی است که او به دلیل کاری که دیگران انجام دادند، سرزنش می‏شود. بچّه‏ها هدف آسان و در دسترس برای به گردن گرفتن تقصیر دیگر اعضای خانواده هستند. اگر بچّه‏ها باید یاد بگیرند که مسئولیت کارهایشان را به عهده بگیرند، ما باید نمونه‏ای از مسئولیت‏پذیری در برابر اشتباهات و ضعف‏هایمان باشیم.

چه باید گفت اگر عصبانی شدید؟

به محض به دست آوردن خونسردی از کودک معذرت بخواهیم و مثلاً بگویید: ببخشید دعوایت کردم. امروز خسته بودم.

۵. انتظارات نابه‏جا

نمره‏ات ۱۷ شده؟ پس سه نمرة دیگر کو؟ تو فقط باید ۲۰ بگیری.

پدر و مادرانی که از فرزندان خود انتظارات بی‏جا دارند، آنها را مجبور می‏کنند که بهترین بازیکن باشند یا در مدرسه فقط نمرة ۲۰ بگیرند. پیامی که پشت این عمل پنهان شده این است که تو در مدرسه به اندازة کافی خوب نیستی. داشتن انتظار بی‏جا تنها اعتماد به نفس کودک را از بین می‏برد.

چه بایدگفت؟

با تأکید به نکات مثبت بگویید: خیلی عالی است که نمره‏های ۲۰ زیادی در کارنامه‏ات داری. اشکالی ندارد که نمرة ۱۷ گرفتی؛ چون تو تمام سعی خود را کردی و هر انسانی ممکن است اشتباه کند.سعی کن اشتباهاتت در آینده کمتر شوند. لزومی ندارد همیشه و همه‏کس نمرة ۲۰ بگیرند.

۶. مقایسه کردن

چرا مثل پسرخاله ات نیستی؟ وقتی به سنّ تو بودم، دو کیلومتر پیاده به مدرسه می‏رفتم.

وقتی به کودک می‏گویید که رفتارش مثل خواهرش خوب نیست، تخم حسادت را بین فرزندان خود می‏کارید. بچّه‏ها نباید در خانواده و فامیل مقایسه شوند؛ چون در مقابل خواهران و برادران خود، احساس بی‏ارزشی و بد بودن را خواهند داشت؛ حتّی تعریف مثبت هم می‏تواند دهمین نتیجه را داشته باشد. وقتی می‏گویید: تو در بازی فوتبال از برادرت بهتری، همان احساس مقایسه و ناسازگاری را بین آنها به وجود می‏آورید. بهتر است بگویید: تو در بازی فوتبال به اندازة برادرت که به سنّ تو بود، خوب هستی. از سال گذشته تا به حال در زبان پیشرفت کرده‏ای.

۷. شرمزدگی

باید از خودت خجالت بکشی، درست مانند یک بچّه رفتار می‏کنی، نمی‏توانم باورکنم از این گربة کوچک می‏ترسی.

هنگام خجالت، کودک احساس می‏کند نقص دارد یا بی‏لیاقت است. خجالت کشیدن بیشتر از اینکه رفتار او را درست کند، موجب از دست رفتن روحیه و تحقیر او می‏شود. برخی پدرها و مادرها با انگشت گذاشتن روی ضعف‏های کودک، مانند شب‏ادراری او را تحقیر می‏کنند.

خجالت‏زده کردن کودک موجب می‏شود که او عوامل تحقیرش را پنهان کند. بهتر است بگویید: گریه نکن، تو دیگر بزرگ شده‏ای، گربه آن‏قدرها هم ترسناک نیست.

۸. تهدیدکردن

اگرنیایی، می‏روم و اینجا تنها می‏مانی. اگر دوباره این کار را انجام دهی، به پلیس می‏گویم بیاید و تو را ببرد.

تهدید کردن، گفتن جمله یا کلمة اغراق‏آمیزی است که پدر و مادر انجام می‏دهند تا کودک را بترسانند.

اگر درست رفتار نکنی، استخوان‏هایت را می‏شکنم.

تهدید موجب ترس در کودک می‏شود و او احساس می‏کند درمحیطی ناامن و پر از دشمن زندگی می‏کند. تهدید به تنها گذاشتن کودک برایش بسیار دردناک و سخت است؛ چون او بسیار حسّاس است و برای برآورده کردن نیازهای اساسی و اوّلیه، به پدر و مادرش نیاز دارد.

پس چه باید گفت؟ باید به بچّه‏ها هشدار داد؛ نه تهدید. هشدار واقعی و معقول است با گفتن: اگر... در نتیجه...

به او هشدار می‏دهید که نباید به رفتار بد خود ادامه بدهد، مانند: اگر خواهرت را دوباره بزنی، دیگر نباید با اوبازی کنی.