ابراهیم بن عبدالحمید اسدی کوفی انماطی بزّاز

واحد پژوهش مؤسّسة موعود عصر(عج)

ابراهیم بن عبدالحمید اسدی کوفی انماطی بزّاز از اصحاب و یاران امام صادق، امام کاظم و امام رضا(ع) بوده و از آنها و همچنین از امام جواد(ع) روایت نقل کرده است. برخی از رجالیون ابراهیم بن عبدالحمید را دو نفر و یکی را ثقه و دیگری را غیر ثقه دانسته‏اند.

شرح حال

ابراهیم بن عبدالحمید اسدی کوفی انماطی بزّاز، اهل کوفه1و2و3 و از اصحاب و یاران امام صادق، امام کاظم و امام رضا(ع) بود4و5و6و7و8 و از این بزرگواران و امام جواد(ع) روایت دارد.9

او برادر مادری محمّد بن عبدالله بن زراره است.

مقام و جایگاه علمی

گفتنی است برخی از علمای رجال، دو نفر را با این نام آورده‏اند. ابن داوود، ابراهیم بن عبدالحمید را دو نفر دانسته که یکی ثقه و از اصحاب امام صادق(ع) و دیگری واقفی‏مذهب و از اصحاب امام کاظم(ع) و غیر موثّق می‏باشد.10

مامقانی نیز این‏گونه عقیده دارد و می‏گوید: منشأ اشتباه، کلام کشّی است.11 شیخ طوسی دو نفر را تحت عنوان ابراهیم بن عبدالحمید در اصحاب امام کاظم(ع) ذکر کرده و برای یکی لفظ واقفی آورده است و در جای دیگر گفته که او امام رضا(ع) را درک نمود؛ ولی از ایشان حدیث نشنید.12 در مقابل، برخی دیگر مانند کاظمی و اردبیلی او را متّحد می‏دانند.13و14

تستری نیز قائل به اتّحاد است و طیّ گفتاری، کلام قائلان به تعدّد را توجیه کرده و جواب داده است.15

تفرشی هم می‏گوید که ابراهیم بن عبدالحمید یک فرد بیشتر نیست و همان شخص ثقه و واقفی‏مذهب است. ایشان می‏گوید: من در کتب رجالی، مطلبی که دلالت بر تعدّد فرد داشته باشد، نیافتم؛ جز اینکه شیخ در اصحاب امام کاظم(ع) دو مرتبه ابراهیم بن عبدالحمید را تکرار کرده است و این هم دلالت بر تعدّد فرد نمی‏کند؛ چون مثل چنین مواردی در کلام شیخ بسیار است و حال اینکه ما یقین داریم تعدّدی وجود ندارد.16

ابراهیم در سلسلة روات کتاب «کامل الزّیارات» آمده و در منابع دیگر، بیش از 150 روایت از وی نقل شده است.17

اساتید و مشایخ

از کتب رجالی و اسناد روایات برداشت می‏شود که ابراهیم بن عبدالحمید، امام باقر، امام صادق، امام کاظم، امام رضا و امام جواد(ع) را درک یا از آنان حدیث نقل کرده است.

یکی از مشایخ ابراهیم بن عبدالحمید هم عیسی بن ابی منصور شلقان است که در «رجال کشّی»18 چند مورد از روایت‏های ابراهیم بن عبدالحمید از او نقل شده است. در «قرب الأسناد» مرحوم حمیری هم از ابراهیم بن عبدالحمید از حضرت صادق(ع) نقل می‏کند که حضرت فرمودند: «مَن أرادَ أن یَنظُرَ إِلَی خِیَارٍ فِی الدُّنْیَا و خیار فِی الجَنةِ فَلیَنظر إِلَی هَذَا الشَّیْخِ»19 و می‏گوید: مراد از هَذَا الشَّیْخِ، عِیسَی بْنَ أَبِی مَنْصُورٍ شلقان است. لذا ابراهیم بن عبدالحمید با عیسی بن ابی منصور حشر و نشر داشته است و بر این اساس، در روایت تهذیب، مراد از عیسی، عیسی بن ابی منصور شلقان است. بر پایة روایات تفسیری «کنز الدّقائق»، ابراهیم بن عبدالحمید از راویانی، مانند ابان بن ابی مسافر، عبدالله بن علی حلبی، سلمة مولاة ابی‏عبدالله(ع)، موسی بن کیل نمیری، یعقوب احمر، علی بن عبدالله بن حسین، ولید بن صبیح، حسن بن حسین و زید شام (ابو اسامة)20 حدیث نقل کرده که از مشایخ وی شمرده می‏شوند.

شاگردان و راویان

افرادی همچون ابن ابی عمیر، صفوان بن یحیی، عوانة بن حسین بزّاز، عبّاس بن معروف، عبدالله بن صلت،21 درست، سماعه، علی بن منصور، علی بن اسباط، جعفر بن محمّد بن حکیم و جعفر بن ابی‏محمّد صباح22 نیز از وی روایت کرده‏اند و از شاگردانش به شمار می‏روند.23

آثار

کتاب «النوادر» و «اصل»، اثر ابراهیم بن عبدالحمید است.24و25و26

بررسی روایات مهدوی نقل شده از ابراهیم انماطی

در اسناد حدیثی از این راوی چندین روایت نقل شده است؛27 امّا بدون واسطه از امام معصوم(ع)، تنها یک روایت از او نقل شده است:

هنگامی‏که قائم(عج) ظاهر شود، وارد مسجدالحرام می‏گردد و روی به سوی کعبه و پشت به مقام می‏کند و آنگاه دو رکعت نماز می‏خواند و سپس می‏فرماید:

«ای مردم! من برای آدم از همه نزدیک‏ترم، برای ابراهیم از همه نزدیک‏ترم، برای اسماعیل از همه نزدیک‏ترم، برای محمّد(ص) از همه نزدیک‏ترم...» آنگاه دعا می‏خواند و با خدای خود مناجات می‏کند.»28

وفات

دربارة وفات او گزارشی در دست نیست.

پی‏نوشت‏ها: