طبقه‌بندی نسل‌ها بر اساس شاخص فناوری‌های جدید

جدول: واژه‌شناسی نسل‌ها بر اساس سال تولّد

ارزش‌هاست و نه تنها در مدیریت کارهایشان از ضوابط و ارزش‌های ذهنی پیروی می‌کنند، بلکه در تربیت فرزندانشان نیز به آن توجّه دارند.6

نسل ایکس به آن دسته از گروه‌های سنّی اطلاق می‌شود که در دوران توسعة فناوری‌های اطّلاعاتی رشد کرده‌اند و با رایانه بیگانه نیستند؛ امّا بیشتر آنان همچنان به ارتباطات نوشتاری و تلفنی (با سیم) بیشتر از ایمیل پایبندند. آنها نسبت به نسل‌های بعد از خود، به سختی با دستاوردهای دیجیتالی هماهنگ می‌شوند؛ امّا تلاش می‌کنند تا خود را به روز نگه دارند.7

نسل وای که به آن نسل هزاره نیز گفته می‌شود، هم‌زمان با توسعه و بسط فناوری‌های نوین ارتباطی رشد یافته‌اند و علاقه‌مند به ارتباط با همسالان و دوستان خود هستند. آنها همواره در تلاشند تا خود را به آخرین فناوری‌های روز مجهّز کنند؛ در دنیای مجازی با افراد زیادی در ارتباط هستند و از اتّفاقات جهان باخبرند. نسل وای همواره سعی می‌کند تا زندگی راحت و بدون دردسری را برای خود رقم بزند. این نسل علاقه‌مند است کارها را سریع‌تر پیش ببرد و حوصلة انجام کارهای طولانی‌مدّت را ندارد. هرچند بسیاری معتقدند که متولّدان نسل وای نسبت به جامعة اطراف بی‌تفاوتند، در واقع این‌طور نیست؛ آنها به دنبال بهبود شرایط اجتماع هستند؛ امّا با جهان‌بینی خودشان.8

نسل زد در دورانی رشد یافته‌اند که پیام‌های کوتاه، آی‌پد، فیس‌بوک، تلفن‌های هوشمند و یوتیوب همه‌گیر شده و مورد استفادة رایج قرار دارد. این نسل زادة فناوری، شبکه‌های اجتماعی اینترنت و گوشیه‌ای هوشمندند و بدون آنها زندگی برایشان معنا ندارد. افراد این نسل هر لحظه ممکن است از چیزی دلزده شوند. این موضوع، مخاطرات فعّالیت در این نسل را برخلاف موارد قبلی بالا می‌برد. یکی از نمونه‌های تغییر سلیقة آنی نسل زد این است که ۲۵% ۱۳ تا ۱۷ ساله‌ها در حال حاضر، با فیس‌بوک که سلطان عرصة شبکه‌های اجتماعی محسوب می‌شد، خداحافظی کرده و به سراغ رقبای آن رفته‌اند؛ امّا همچنان واضح است که زندگی آنها به شدّت تحت تأثیر فناوری و ارتباطات گستردة مجازی قرار دارد.9

در ایران نیز دسته‌بندی نسل‌های ایرانی با توجّه به سوژه‌های نسلی انجام شده است. آزاد ارمکی و غفاری،10 چیت‌ساز قمی11 و کوثری،12 از جمله این افراد هستند. معیارهای متفاوتی برای این تقسیم‌بندی وجود دارد. برخی نسل جوان (نسل هزاره) را در گروه سنّی ۲۴-۱۵ سال دسته‌بندی کرده‌اند13 و بعضی افراد تا ۲۹ سال را در این گروه آورده‌اند.14

به عقیدة برخی از پژوهشگران انقلاب اسلامی، شاخص مناسبی برای طبقه‌بندی نسل‌ها در ایران است:

نسلی که فرایند جامعه‌پذیری آنان به سال‌های پیش از انقلاب و حدود دهه‌های ۲۰ و ۳۰ بازمی‌گردد، «نسل قبل از انقلاب» نامیده می‌شوند و دارای تجارب مشترکی، مانند کودتای ۲۸ مرداد، دولت ملّی مصدّق، قیام پانزده خرداد و... هستند؛ نسل میانسالان که در دهة ۴۰ و ۵۰ متولّد شده‌اند و تجربة انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی را دارند؛15 نسل دهة ۶۰ نیز دوران جامعه‌پذیری خود را بر اساس سوژه‌هایی پیموده است. مسلّم است که معیارها و شاخص‌های تفکیک نسل‌ها در ایران با سایر کشورهای جهان، متفاوت و وابسته به وقایع و رخدادهای ملّی است. شاید بتوان نسل هزاره را متولّدان دهة ۶۰ و با تسامح، دهة ۷۰ عنوان کرد که تشابه نزدیکی با مؤلّفه‌های نسل هزاره در کشورهای غربی دارند. این نسل با گفتمان مخصوصی که دارد، متناسب با گذر جامعة ایرانی از سنّت به مدرنیته، تحوّلات فرهنگی، هنجاری و اجتماعی پیشرفت فناوری‌های ارتباطی و اطّلاعاتی و همچنین تغییرات اقتصادی، پا به عرصة حضور گذاشته و رفتار و سبک‌هایی متفاوت از نسل‌های قبلی را اتّخاذ کرده است.

کوثری16 تلاش کرده است دسته‌بندی نسل‌های کشور را در انطباق با دسته‌بندی‌های جهانی قرار دهد:

«نسل سختی (۱۳۲۰-۱۳۲۴ه‍ .ش.)»، «نسل انتقالی/ نسل داغ (۱۳۴۰-۱۳۴۴ه‍ .ش.)»، «نسل رفاهی/ نسل به ارث رسیده (۱۳۵0-۱۳۵4ه‍ .ش.)»، «نسل اوّل انقلاب (1360-۱۳۶4ه‍ .ش.)»، «نسل دوم انقلاب (۱۳۷0-۱۳74ه‍ .ش.)» و «نسل سوم انقلاب (۱۳۷5-۱۳۷9ه‍ .ش.)»17

از آنجا که امروزه رسانه به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر جامعه‌پذیری نسل‌ها ایفای نقش می‌کند، به نظر می‌رسد که می‌توان دسته‌بندی جدیدی برای نسل‌های ایرانی و به خصوص نسل‌های حاضر در عرصة عمل اجتماعی بر اساس نوع رسانة مورد استفاده مطرح کرد؛18 چرا که رسانه‌ها و به ویژه شبکه‌های اجتماعی، تأثیر زیادی بر جامعه‌پذیری و هویّت‌یابی یک نسل دارند.

تأثیر یک رسانة شنیداری یا دیداری که دارای ارتباطی یک‌سویه با مخاطب است، تأثیر بسیار متفاوتی در مقایسه با رسانه‌ای تعاملی بر کاربران دارد. با توجّه به دسته‌بندی‌های نسلی در داخل کشور و مقایسة آنها با دسته‌بندی‌های خارجی می‌توان دسته‌بندی دقیق‌تر زیر را مطرح نمود:19

جدول دسته‌بندی نسل‌های فعّال در عرصة اجتماع با توجّه به شاخص رسانه

پی‌نوشت‌ها: