مبادا فراموش کنی!

گشت و گذاری در بوستان صلوات

مهدی علوی

فرستادن صلوات هنگام شنیدن و ذکر نام رسول خدا(ص) در احادیث بسیاری مورد تأکید و بی‌توجّهی به این امر در احادیث دیگری، مورد مذمّت شدید قرار گرفته است. در برخی روایات، حتّی نسیان صلوات بسیار مذموم شمرده شده است. در حدیثی امام صادق(ع) به نقل از پیامبر خدا(ص) فرمودند:

«هرکس درود و صلوات بر من را فراموش کند، راه بهشت را گم کرده است.»1

شاید بگویید: ترک عمدی صلوات و درود، در واقع بی‌اعتنایی و نوعی مخالفت با پیامبر گرامی(ص) و بی‌احترامی به ایشان و مستوجب بی‌توجّهی خداوند به انسان و در حقیقت لغزیدن در لغزشگاه عذاب الهی است؛ امّا فراموشی که گناه نیست.

پاسخ این است که اوّلاً فراموشی و کلمة نسیان نیز به معنای ترک آمده؛ خصوصاً در «قرآن» کلمة نسیان به این معنا کم به کار نرفته است. در عرف ما نیز این مفهوم به کار می‌رود؛ مثلاً می‌گوییم: اگر تو فراموش کنی، من نیز فراموشت می‌کنم. روشن است که فراموش کردن در اینجا عملی اختیاری و عمدی است. پس نسیان صلوات در این حدیث، در درجة اوّل به معنای ترک کردن عمدی است.

امّا نکته‌ای دیگر نیز قابل ملاحظه است و آن این است که فراموشی اختیاری (که در اینجا مورد اعتراض قرار گرفته) نیز مبادی و مقدّماتی دارد که منجر به این امر می‌شود؛ چنانچه در مورد این مقدّمات و مبادی، اهمال و بی‌توجّهی در حالی که می‌داند این مسئله سبب فراموشی او می‌گردد، لاجرم باید این نتیجه را به پای این شخص نوشت.

به علاوه مگر فرستادن صلوات هنگام شنیدن یا ذکر نام نبوی، چقدر مؤونه و زحمت لازم دارد؟ قدری تأمّل نشان می‌دهد که تنها بی‌توجّهی و بی‌اعتنایی به این امر سبب ترک صلوات و درود بر پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌گردد.

به نظر می‌رسد این‌گونه احادیث در صدد این است که مؤمنان را بدین امر وا دارد که نسبت به درود و صلوات بر آن حضرت، قدری تعصّب، توجّه و اهتمام جدّی روا دارند و بکوشند که این امر حتّی در یک مورد نیز از دستشان در نرود و اجازه ندهند فراموشی و بی‌توجّهی بر آنان غلبه نماید.

پی‌نوشت: