میلاد نور

گزارش لحظه به لحظه از میلاد نور

علی‏اکبر مهدی‏پور

گزارش دقیق میلاد نور یزدان، مهر تابان، فروغ جاودان، خورشید فروزان، حضرت مهدی صاحب‌الزّمان(عج) در منابع حدیثی شیعیان، از شاهدان عینی بر اساس مشاهدات عینی، نه از روی از حدس و گمان، آمده است که در رأس همة آنها گزارش لحظه به لحظة حکیمه خاتون(س) می‌باشد.

حکیمه دختر امام جواد(ع)، خواهر امام هادی(ع)، و عمّة امام حسن عسکری(ع) می‌باشد که به دو فضیلت بس؛ والّا اختصاص یافته است:

1. شرف تعلیم و تربیت حضرت نرجس خاتون(س) به امر امام هادی(ع) که شرح آن در گزارش نور بیان شد؛

2. افتخار حضور در مجلس تولّد نور یزدان به امر امام حسن عسکری(ع) که اکنون در صدد بیان آن هستیم.

از دیگر فضایل این بانوی مجلّله این است که دعای معروف به «حرز امام جواد(ع)» از طریق ایشان روایت شده است.1

و اینک متن گزارش تولّد نور:

شیخ صدوق با سلسلة اسناد خود از حکیمه خاتون(س) روایت می‌کند که فرمود:

امام حسن عسکری(ع) کسی را نزد من فرستادند و پیغام دادند: «عمّه جان! امشب برای افطار به نزد ما بیا؛ زیرا امشب شب نیمة شعبان است و آن شبی است که خدای تبارک و تعالی حجّتش را که حجّت خدا در روی زمین است، در آن پدید خواهد آورد.»

پرسیدم: مادرش کیست؟ فرمودند: «نرجس.» عرضه داشتم: جانم به فدایت! هیچ اثر حمل در او نمی‌بینم. فرمودند: «آری؛ ولی حقیقت همان است که به تو گفتم.»

چون بر نرجس خاتون(س) وارد شدم، سلام کردم و نشستم. نرجس خاتون(س) در برابرم نشست که کفش‌هایم را درآورد. با عنوان ای سرور من! به من عصر به خیر گفت. گفتم: بلکه شما سرور من و سرور خاندان من هستید. نرجس خاتون(س) سخنم را قطع کرد و گفت: این چه حرفی است عمّه جان؟ گفتم: دخترم! خداوند امشب به تو فرزندی عطا خواهد کرد که آقای دو جهان و سرور دو سرای می‌باشد.

آثار خجلت در سیمای نرجس خاتون(س) پدیدار شد. چون از نماز عشاء فارغ گشتم، افطار کردم و خوابیدم. در نیمه‌های شب برخاستم و نماز شب را به جای آوردم. او هنوز خواب بود و هیچ‌گونه ناراحتی نداشت. هنگامی که از تعقیبات فارغ شدم، باز هم خوابیدم. یک بار دیگر بیدار شدم. دیدم او هنوز خواب است. بعداً او نیز برخاست، نماز شب را ادا کرد و مشغول استراحت شد. من به صحن خانه رفتم تا

از فرا رسیدن اذان صبح آگاه شوم. دیدم سپیدة نخستین همچون دم گرگ پدیدار گشته؛ ولی نرجس خاتون(س) همچنان در حال استراحت است. اینجا بود که دچار شک و تردید شدم که ناگاه امام حسن عسکری(ع)، از همان‌جا که نشسته بودند، به من بانگ زدند: «عمه شتاب نکن! آگاه باش که وعدة الهی نزدیک است.»

من نشستم و مشغول تلاوت سوره‌های «الم»، «سجده» و «یس» شدم. پس ناگهان نرجس خاتون(س) مضطرب و هراسان برخاست. پس به سویش دویدم و گفتم: در امان خدا و در پناه نام خدا باشی. سپس پرسیدم: آیا چیزی حس می‌کنی؟ گفت: آری؛ عمّه جان. گفتم: بر اعصاب خود مسلّط باش و آرامش خود را حفظ کن که این همان وعدة الهی است که به تو نوید داده بودم.

یک لحظه من و نرجس را حالت رخوت و بی‌خبری فرا گرفت. ناگهان متوجّه شدم که نور یزدان، قدم در عرصة گیتی نهاده است.

جامه را کنار زدم. دیدم که حجّت خدا اعضای سجده را بر زمین نهاده، پیشانی بندگی بر آستان معبود گذاشته است. او را در آغوش کشیدم و دیدم بسیار پاک و پاکیزه است. در همان لحظه صدای امام عسکری(ع) را شنیدم که خطاب به من می‌فرمودند: «عمّه جان! پسرم را پیش من بیاور.»

حجّت خدا را پیش پدر بردم. یک دست خود را بر پشت و یک دست دیگر را زیر تهی‌گاه کودک قرار دادند و پاهای نو رسیده را بر روی سینه‌شان چسبانیدند. زبان مبارکشان را در دهان نوزاد قرار دادند. دست مبارکشان را بر چشم‌ها، گوش‌ها و مفاصل او کشیدند و سپس فرمودند: «پسرم! سخن بگو.» حجّت خدا بر یکتایی خداوند و رسالت پیامبر اکرم(ص) و آلش گواهی داد. آنگاه بر یکایک امامان، از امیرمؤمنان تا پدر بزرگوارش درود فرستاد و ساکت شد. امام حسن عسکری(ع) فرمودند: «عمّه جان! او را ببر که به مادرش سلام کند. بعداً به نزد من بیاور.» او را به نزد نرجس خاتون(س) بردم. بر او سلام کرد. آنگاه به خدمت امام(ع) برگردانیدم و در کنارشان نهادم. فرمودند: «عمّه جان! روز هفتم به نزد ما بیا.»

فردای آن روز که برای تقدیم سلام به حضور امام حسن عسکری(ع) رفته بودم، جامه را از روی گهواره کنار زدم که مولایم را زیارت کنم. او را ندیدم. عرض کردم: فدایت شوم! سرورم کجاست؟ فرمودند: «عمّه جان! او را به کسی سپردیم که مادر موسی فرزندش را به او سپرد.»

روز هفتم به خدمت امام(ع) رفتم و سلام کردم. فرمودند: «پسرم را پیش من بیاور.» رفتم و سرورم را در پارچه‌ای که پیچیده شده بود، به خدمتشان آوردم. امام حسن عسکری(ع) همانند دفعة پیشین زبان در دهان او نهادند. گویی شیر یا عسل به او می‌دادند. سپس فرمودند: «پسرم! سخن بگو.»

لبان نازک‌تر از گلش باز شد و بر یکتایی خداوند و رسالت پیامبر اکرم(ص) گواهی داد و بر پیامبر و ائمّه(ع) درود فرستاد تا به پدر بزرگوارش رسید. آنگاه این آیه را تلاوت نمود: «به نام خدای بخشایشگر مهربان ٭ ما اراده کرده‌ایم به کسانی که در روی زمین به ضعف و زبونی کشیده شده‌اند، منّت بگذاریم و آنان را پیشوایان خلق و وارثان زمین قرار دهیم ٭ در روی زمین به آنها قدرت و تمکین دهیم. به فرعون و هامان و لشکریانش، آنچه را که از آن بیمناک بودند، بنماییم.»2

موسی راوی حدیث می‌گوید: از عقبة خادم نیز پرسیدم، گفت: آنچه حکیمه گفته، همه راست و درست است.3

این حدیث را با اندک تفاوتی شیخ طوسی، طبری، خواندمیر و قندوزی با اسناد جداگانه روایت کرده‌اند.4

دیگر شاهدان عینی

علاوه بر حکیمه(س) شهادت گروه دیگری از خدمتگزاران دودمان امامت بر ولادت آن نور یزدان در کتب حدیثی، به تناسب‌های مختلف بیان شده است که از جملة آنها می‌توان به عقبة خادم، عقید خادم،5 ماریه،6 ابوعلی خیزرانی، ابونصر خادم، گروهی از شیعیان به دعوت امام حسن عسکری(ع) و... اشاره کرد.

در سومین روز ولادت آن قبلة موعود و کعبة مقصود، عدّه‌ای از شیعیان مورد اعتماد را گرد آوردند و آن مهر فروزان را بر آنها نشان دادند و فرمودند:

«این جانشین من در میان شما و صاحب شما بعد از من است. او همان قائم است که در انتظارش گردن‌ها کشیده می‌شود. هنگامی که زمین پر از ظلم و ستم شد، او ظاهر می‌شود و آن را پر از عدل و داد نماید.»7

به علاوه صدها خوشبخت دیگری که در طول پنج سال بعد از ولادت تا شهادت پدر بزرگوارشان به محضر آن نور سرمدی تشرّف یافته‌اند که فهرست چهل نمونه از آنها را در مقدّمة «جزیرة خضرا» آورده‌ایم.8

یکی از کنیزانی که به هنگام ولادت آن مهر فروزان حضور داشت می‌گوید:

هنگامی که مولای ما دیده جهان گشود، نوری از او ساطع گردید که همة اقطار جهان را روشن ساخت. در آن هنگام پرندگان نقره‌فامی دسته دسته از آسمان فرود آمدند و بال‌های خود را بر سر و صورت و پیکر نوزاد ساییدند و سپس به سوی آسمان پر گشودند. چون مشاهدات خود را به امام حسن عسکری(ع) عرض کردم، تبسّمی کردند و فرمودند:

«اینها فرشتگان آسمانند که برای تبرّک جستن از این مولود فرخنده فرو آمده‌اند و چون به امر پروردگار ظهور کند، اینها یاورانش خواهند بود.»16 او پاک و پاکیزه به دنیا آمده بود؛ ولی برای اینکه فرشتگان از آن جسم طاهر متبرّک شوند، رضوان، خازن بهشت با گروهی از فرشتگان مقرّب فرود آمدند و با آب سلسبیل و کوثر، آن جسم اطهر را شست‌وشو دادند.9

بدین ترتیب تولّد شگفت‌انگیزترین انسان تحقّق یافت و

این لحظة پرشکوه در 15 شعبان 255ه‍ .ق. اتّفاق افتاد.

تاریخ دقیق میلاد مسعود کعبة مقصود

با توجّه به اهمّیت فوق‌العادّة تاریخ دقیقِ ولادت با سعادت مصلح جهانی، صدها تن از علمای برجسته، محدّثان وارسته، مورّخان شایسته و فقیهان از قید تعلّقات رستة جهان تشیّع، تاریخ دقیق آن لحظة با شکوه را در منابع حدیثی، رجالی، تفسیری و تاریخی خود ثبت کرده‌اند که به شمار اندکی از آنها اشاره می‌کنیم:

1. قدیمی‌ترین منبعی که در آن تاریخ تولّد امام زمان(عج) درج شده، کتاب گران‌سنگ «اثبات الرّجعة» از فضل بن شاذان نیشابوری است.

فضل بن شاذان چهار امام معصوم: امام رضا(ع)، امام جواد(ع)، امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) را درک و از آنها حدیث نقل کرده و در ربیع المولودة 260ه‍ .ق.، اندکی قبل از شهادت امام حسن عسکری(ع) دیده از جهان فرو بسته است.

امام حسن عسکری(ع) به هنگام مشاهدة یکی از آثار فضل بن شاذان فرمودند:

«من به حال اهل خراسان غبطه می‌خورم که مرد شایسته‌ای چون فضل بن شاذان در میان آنهاست.»10

از فضل بن شاذان 180 جلد کتاب به یادگار مانده که 6 جلد از آنها به مسائل مهدویت اختصاص دارد.11

او در کتاب «اثبات الرّجعة» تاریخ دقیق میلاد مسعود قبلة موعود را با یک واسطه از امام حسن عسکری(ع) روایت کرده و اینک متن حدیث:

فضل بن شاذان از محمّد بن علی بن حمزة بن حسن بن عبیدالله بن عباس بن علی(ع) از امام حسن عسکری(ع) روایت می‌کند که فرمودند:

«ولیّ خدا و حجّت خدا بر بندگان و جانشین من بعد از من، در شب نیمة شعبان سال 255 به هنگام طلوع فجر، به صورت ختنه شده دیده به جهان گشود. نخستین کسی که او را غسل داد، رضوان، خازن بهشت بود که با گروهی از فرشتگان مقرّب با آب کوثر و سلسبیل او را شست‌وشو داد. سپس عمّه‌ام حکیمه، دختر امام جواد(ع) او را شست‌و‌شو داد.»12

این حدیث در نهایت صحّت و اتّفاق است؛ زیرا فضل بن شاذان آن را تنها با یک واسطه از امام(ع) روایت کرده است.

همة علمای رجال فضل بن شاذان را به عنوان ثقه، فقیه، جلیل‌القدر و عظیم‌الشأن ستوده‌اند.13 نجاشی پیشتاز رجالیون در حقّ او فرموده: جلالت قدر او مشهورتر از آن است که ما او را وصف کنیم.14 علامه حلّی در مورد او فرموده است: او رئیس طایفة امامیه است.15

محمّد بن علی بن حمزه از اصحاب برجستة امام حسن عسکری(ع) بود که نسبش با چهار واسطه به قمر منیر بنی‌هاشم، حضرت ابوالفضل(ع) می‌رسید.

مقدّم رجالیون مرحوم نجاشی در حقّ او فرموده است: محمّد بن علی بن حمزه مورد وثوق است. در حدیث بسیار برجسته، از نظر عقیدتی صحیح الاعتقاد می‌باشد. از امام هادی و امام عسکری(ع) روایت کرده و با آنها ارتباط مکاتبه‌ای داشت. پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) مادر صاحب الأمر (عج) در خانة او اقامت نمود.16

این تعبیر نجاشی ما را از مراجعه به هر کتاب رجالی دیگر بی‌نیاز می‌کند. عبدالرّحمن بن ابی‌حاتم رازی از او روایت کرده و او را با وثاقت و صداقت ستوده.17 ابن حجر تاریخ وفاتش را به سال 286ه‍ .ق. ثبت کرده است.18

در اینجا چند نکته بسیار حائز اهمّیت است:

1. راوی خود از خاندان عصمت و طهارت و نوادة حضرت ابوالفضل(ع) است که نسبش با چهار واسطه به آن حضرت می‌رسد؛

2. علاوه بر محدّث بودن، به شرف مکاتبه با دو امام نایل بوده و این مکاتبه ادامه داشته است؛

3. اهل قلم و تحقیق بوده و کتابی دربارة نهضت علویون به نام «مقاتل الطّالبین» از خود به یادگار نهاده است؛19

4. ارتباطش با خاندان وحی به قدری محکم و تنگاتنگ بوده که به هنگام ناامن شدن اوضاع و بحرانی شدن وضع سیاسی، همسر امام حسن عسکری(ع)، مادر حضرت بقیة‌الله - ارواحنا فداه - به خانة او اجلال نزول فرموده است؛20

5. از نظر صداقت، وثاقت، جلالت قدر، استواری عقیده، آگاهی گسترده از علم حدیث و تفوّق در شعر و ادب، در حدّی بوده که پیشتاز رجالیون شیعه، یعنی نجاشی و مقدّم رجالیون عامّه، یعنی ابن ابی حاتم رازی بر آن تصریح و تأکید نموده‌اند.

این محدّث گران‌مایه با این ویژگی‌های برجسته، بدون واسطه تاریخ دقیق طلوع خورشیدن فروزان امامت را از امام حسن عسکری(ع) روایت کرده، آنگاه شخصیت بی‌نظیری چون فضل بن شاذان، آن را در اثر ماندگار خود، اثبات الرجعه از او نقل فرموده است.

جالب‌تر اینکه فضل بن شاذان در سال 260ه‍ .ق.، چند روزی قبل از شهادت امام عسکری(ع) دیده از جهان فرو بسته است؛ یعنی به هنگام وفات او، حدّاکثر 5 سال از عمر شریف حضرت ولیّ‌عصر(عج) می‌گذشت.

در کتب دیگر روایی نیز سرگذشت میلاد مبارک حضرت بقیّة‌الله(عج) به تفصیل بیان شده است. علاقه‌مندان به شرح و تفصیل برای مطالعه به کتاب نگارنده مراجعه فرمایند.

اعتراف دانشمندان عامّه

مشهور در میان مورّخان و محدّثان این است که ولادت با سعادت آن کعبة مقصود و قبلة موعود در پگاه روز جمعه 15 شعبان 255ه‍ .ق. واقع شده که اینک 1190 سال تمام از آن روز پر شکوه می‌گذرد.21

اصل ولادت حضرت مهدی(عج) از ضروریات مذهب و از مسلّمات تاریخ است و گذشته از امامان معصوم(ع)، عالمان، مورّخان و محدّثان شیعه و بسیاری از مورّخان و محدّثان اهل سنّت نیز به آن اعتراف کرده، در کتاب‌های پر ارج خود به آن تصریح نموده‌اند.

این گروه از علمای اهل سنّت، کسانی هستند که انصاف به خرج داده، تاریخ تولّد حضرت ولیّ عصر - روحی فداه - را دقیقاً همانند علمای شیعه در 15 شعبان 255ه‍ .ق. نوشته‌اند.22و23

برخی دیگر از علمای اهل سنّت روز و ماه آن را تعیین نکرده‌اند؛ ولی تصریح کرده‌اند که حضرت مهدی(عج) در سال 255ه‍ .ق. جهان را با نور خود منوّر فرموده‌اند.24و25

برخی از آنان همة مشخصات را دقیقاً همانند شیعیان نوشته‌اند؛ جز اینکه به جای نیمة شعبان، نیمة رمضان 255ه‍ .ق. را ثبت کرده‌اند که از آن جمله عبدالرّحمن صوفی از مشایخ شاه ولیّ الله دهلوی در کتاب «الانتباه فی سلاسل اولیاء الله» است.26

برخی از آنها میلاد مسعود آن مهر تابان را در سال‌های 258 و 259ه‍ .ق. نوشته‌اند.27و28

گروهی از علمای اهل سنّت در کتاب‌های خود، به تناسب‌های مختلف از حضرت بقیّة‌الله(عج) گفت‌وگو کرده و تصریح نموده‌اند که او فرزند بلافصل امام حسن عکسری(ع) می‌باشد. اینها اگرچه از تاریخ دقیق تولّد حضرت ولیّ عصر(عج) بحث نکرده‌اند، ولی نظر به اینکه در مورد وفات امام حسن عسکری(ع)، هیچ اختلاف نیست و همة مورّخان شیعه و سنّی وفات آن حضرت را به سال 260ه‍ .ق. نوشته‌اند. لذا محدّثان و مورّخانی که تصریح می‌کنند حضرت مهدی(عج) فرزند بلافصل امام حسن عسکری(ع) هستند، در واقع اعتراف می‌کنند که حضرت مهدی(عج) پیش از آن تاریخ دیده به جهان گشوده‌اند.

این اعتراف‌ها مشت محکمی است بر دهان یاوه‌گویانی که نغمة «مهدی نوعی»، ساز می‌کنند.

به دلیل اهمیّت این معنی، به پنج نمونه از اعترافات تعدادی از بزرگان علمای اهل سنّت را که تصریح کرده‌اند حضرت مهدی(عج) فرزند بلافصل امام حسن عسکری(ع) هستند، اشاره می‌کنیم:

1. حافظ ابو محمّد بلاذری متوفّای 339ه‍ .ق. که قسمت اعظم عمر خود را در غیبت صغرا سپری کرده و ده سال هم از غیبت کبرا را درک نموده است، به پیشگاه آن مهر تابان تشرّف یافته، به استماع حدیثی از آن بزرگوار مفتخر شده است.

متن این حدیث را عبدالعزیز دهلوی (متوفّای 1239ه‍ .ق.) که از دشمنان سرسخت عالم تشیّع است، در کتاب «نزهه» از پدرش شاه ولیّ الله دهلوی نقل می‌کند که او نیز در کتاب «مسلسلات» با سلسة سندش از ابن عقله، از بلاذری نقل کرده است؛29

2. علی بن حسین مسعودی (متوفّای 346ه‍ .ق.) که قسمتی از غیبت صغرا را درک نموده، به هنگام بحث از امام حسن عسکری(ع) می‌نویسد:

او پدر مهدی منتظر، امام دوازدهم شیعیان است.30

3. ابو عبدالله محمّد بن احمد بن یوسف خوارزمی (متوفّای 383ه‍ .ق.) از حضرت مهدی(عج) به عنوان فرزند بلافصل امام حسن عسکری(ع) نام برده و سلسلة نسب آن حضرت را تا امیرمؤمنان(ع) بر شمرده است؛31

4. یحیی بن سلامه خصکفی شافعی (متوفّای 553ه‍ .ق.) در قصیدة «دالیّة» خود، اسامی مقدّس 12 امام معصوم را به نظم درآورده و بعد از امام حسن عسکری(ع) از حضرت ولیّ عصر(عج) و غیبت آن حضرت بحث کرده است؛32

5. ابومحمّد عبدالله بن احمد بن احمد ابن خشّاب (متوفّای 567ه‍ .ق.) در کتاب «تاریخ موالید» تصریح می‌کند که خلف صالح، از فرزندان امام حسن عسکری(ع) است و نام مادرش نرجس یا سوسن است.33

6. ...

اینها گروهی از بزرگان اهل سنّت هستند که در کتاب‌های خود در مورد حضرت مهدی(عج) به کلّی‌گویی اکتفا نکرده‌اند؛ بلکه به صراحت گفته‌اند که مهدی موعود(عج) فرزند بلافصل امام حسن عسکری(ع) هستند؛ امّا در مورد اصل مهدویت، حتّی یک نفر هم یافت نمی‌شود که منکر ظهور مصلح جهانی در آخرالزّمان باشد. در این زمینه روایتی نیز از رسول اکرم(ص) در کتب اهل سنّت نقل شده که هر کس حضرت مهدی(عج) را انکار کند، کافر است و گروهی از علمای اهل سنّت بر طبق آن فتوا داده‌اند. متن حدیث این است:

ابوبکر اسکاف در «فوائد الاخبار» و ابوالقاسم سهیلی در «شرح السّیرة» و جلال الدّین سیوطی در «العرف الوردی» روایت کرده‌اند از جابر بن عبدالله انصاری که رسول اکرم(ص) فرمودند:

«هر کس حضرت مهدی را انکار کند، کافر است.»34

پی‌نوشت‌ها: