امام زمان ارواحنا فداه: شما چرا نماز شب نمی‌خوانید؟

علی مصباحی

«هیچ‌کس نمی‌داند چه پاداش‌های مهمّی که مایة روشنی چشم‌هاست، برای آنها نهفته شده، به پاداش کارهایی که انجام می‌دادند.»1

نماز شب، توصیة مؤکّد امام زمان - ارواحنا فداه - برای طالبان راه هدایت

شیخ عبّاس قمی به نقل از کتاب «نجم الثّاقب» که اثر استادش میرزا حسین نوری است، تشرّف معتبری از تاجری به نام سیّد احمد رشتی را در کتاب «مفاتیح الجنان» نقل می‌کند. امام زمان(عج) در خلالِ این تشرّف، خطاب به سیّد رشتی که راه را گم کرده بود، به زبان فارسی می‌فرمایند:

«برای اینکه راه را پیدا کنی، نماز نافله (شب) را بخوان.»2

در این امر که برای یافتن راه، حضرت(عج) امر به خواندن نافله (شب) کرده‌اند، نکته‌ها و لطایف بسیار نهفته است.

پس از آنکه به رغم خواندنِ نافلة شب، سیّد راه را نمی‌یابد، حضرت به خواندن زیارت «جامعة کبیره» و «زیارت عاشورا» نیز امر می‌کنند و این سیّد به واسطة اطاعت از امر امام زمان(عج) در خواندن این سه مورد، یعنی نماز نافله (شب)، زیارت جامعة کبیره و زیارت عاشورا، عاقبت راه را می‌یابد.

حضرت حجّت(عج) در پایان، قبل از جدا شدن از سیّد، سه بار با گلایه خطاب به او، سه توصیه می‌فرمایند که توصیة نخست از این توصیه‌های سه‌گانه که هریک را سه بار مؤکّداً تکرار می‌کردند، چنین است:

«...شما چرا نماز شب نمی‌خوانید؟ نماز شب، نماز شب، نماز شب.»

و پس از آن نیز سه بار به خواندن زیارت جامعة کبیره و سه بار به خواندن زیارت عاشورا توصیه و تأکید می‌فرمایند.

از اینجا مشخّص می‌شود که توجّه و عنایت و خواندنِ نماز شب، اگر به خصوص با این نیّت باشد که این امر توصیة مؤکّد آبای طاهرین ایشان و خود حضرت(ع) است، در ایجاد ارتباط باطنی و قلبی با امام زمان(عج) نقش ویژه دارد.

به همین مناسبت ابتدا احادیثی در باب اهمّیت و آثار نماز شب ارائه می‌شود و سپس دلایل محرومیت ما از این فیض عظیم به نقل از روایات معصومان(ع) نقل می‌گردد. در پایان هم انشاءالله راهکارهایی برای زمینه‌سازیِ کسب توفیق خواندن نماز شب ارائه می‌شود.

برخی از احادیث مؤیّد اهمّیت نماز شب

1. نماز شب عبادتی است که به جهت عظمتش، اجر آن حتّی در «قرآن کریم» هم بیان نشده. امام جعفر صادق(ع) فرمودند:

«هيچ كار خوبی نيست كه انسان انجام دهد؛ جز اينكه برای آن در قرآن پاداشی بيان شده است؛ مگر نماز شب كه خداوند پاداش آن را مشخّص نكرده؛ به خاطر بزرگی و عظمت آن نزد خودش؛ بلكه فرموده است:

«پهلو از بسترِ خواب حركت می‌دهند. (در دل شب) با بيم و اميد خدای خود را می‌خوانند و از آنچه روزی آنها كرديم، انفاق می‌كنند. هيچ‌كس نمی‌داند كه به پاداش نيكوكاري‌اش، چه نعمت و لذّت‌های بی‌نهايت كه روشنی‌بخش ديده است، در عالم غيب برای او ذخيره شده است.»3

2. نماز شب و شب‌زنده‌داری عاملی است که بدون آن نمی‌شود به وصال خدای متعال رسید. امام حسن عسکری(ع) فرمودند:

«وصال به خداوند عزّ و جل، سفری است که جز با مرکب راهوار شب‌زنده‌داری و نماز شب، به دست نمی‌آید.»4

3. نماز شب مایة مباهات پروردگار به انسان در مقابل ملائکه است. رسول خدا حضرت محمّد مصطفی(ص) می‌فرمایند:

«هنگامی كه انسان از بسترِ لذّت‌بخشِ خود برخيزد، در حالی كه چشمانش خواب‌آلوده است، برای اينكه با نماز شبش پروردگار خود را خوشنود كند، خداوند در مقابل فرشتگانش به او مباهات می‌کند و می‌فرمايند:

آيا بندة مرا نمی‌بينيد كه از رختخواب گوارايش برخاسته برای نمازی كه من بر او واجب نكردم. گواه باشيد كه او را بخشودم.»5

4. نماز شب از نشانه‌های یک شیعة حقیقی است.امام جعفر صادق(ع) فرمودند:

«كسی كه نماز شب را به‌جا نياوَرَد، از شيعيان ما نيست.»6

5. نماز شب آن‌قدر اهمّیت دارد که رسول خدا(ص) فرمودند ولو یک رکعت هم شده، بخوانید:

«بر شما باد به نماز شب؛ اگرچه يک ركعت باشد؛ زيرا نماز شب انسان را از گناه باز می‌دارد و خشم پروردگار را (نسبت به انسان) خاموش می‌كند و سوزش آتش را در قيامت از انسان دفع می‌نماید...»7

6. شرافت مؤمنِ حقیقی در گرو نماز شب است.امام جعفر صادق(ع) فرمودند:

«شرافت انسان با ايمان به نماز شب است.»8

7. نماز شب از نشانه‌های بسیار مهمِّ صدق ادّعای محبّت عبد به معبود است. امام جعفر صادق(ع) می‌فرمایند:

از جمله نجواهای خداوند با حضرت موسی(ع) این بود که خطاب به او فرمود: ای پسر عمران! دروغ می‌گويد آنكه می‌پندارد مرا دوست دارد؛ ولی چون شب درآيد، از من غفلت می‌كند و (تا صبح) می‌خوابد؛ مگر هر محبّی در پی خلوت با محبوبش نیست؟»9

8. نمازِ شب نخواندن و کلّ شب را با غفلت خوابیدن، امری بسیار عظیم نزد پروردگار است. رسول خدا حضرت محمّد مصطفی(ص) فرمودند:

«زمین به سوی پروردگارش، فریادی مانند این سه فریاد بر نمی‌آورد: (فریاد شکایت) از خونی که به ناحق بر روی او می‌ریزد، (فریاد شکایت از) آب شست‌وشویی که بعد از عمل زنا، روی آن ریخته باشد، (فریاد شکایت از) خوابی که پیش از طلوع خورشید باشد.»10

9. نخواندن نماز شب و نداشتن شب‌زنده‌داری، انسان را از فیضی محروم می‌کند که با هیچ عملی در روز قابل جبران نیست. مولا امیرالمؤمنین علی(ع) فرمودند:

«هر كس خواب شبش زياد باشد، كاری را از دست می‌دهد كه در روز نمی‌تواند آن را جبران كند.»11

10. نخواندن نماز شب و نداشتن شب‌زنده‌داری موب می‌شود انسان در روز قیامت، فقیر محشور شود. رسول خدا حضرت محمّد مصطفی(ص) می‌فرمایند:

«مادر سلیمان بن داود(ع) به فرزندش سلیمان چنین گفت: ای فرزندم! از خوابیدن زیاد در شب بپرهیز؛ زیرا زیاد خوابیدن در شب، انسان را در روز قیامت فقیر و تهیدست می‌نماید.»12

ده حدیث فوق تنها بخش کوچکی از معارف وحیانی از آیات و روایاتی است که نشان‌دهندة اهمّیت نماز شب است و به جهت رعایت اختصار، به ذکر همین مقدار بسنده می‌شود.

برخی آثارِ نماز شب بر طبق روایات

اگر کسی مشکل بدخلقی داشت،13 اگر مشکل مالی داشت و دستش تنگ بود،14 اگر گرفتار قرض و بدهی بود،15 اگر غم و غصّه در دلش زیاد بود،16 اگر دوست داشت

وسعت رزق پیدا کند،17 اگر گرفتار معصیت بود و توان ترک گناه را نداشت،18 اگر تنی بیمار داشت و خواهان سلامت و صحّت،19 اگر احساس می‌کرد مال و عمرش بی‌برکت شده است،20 برای حل و رفع همة این مشکلات و گرفتاری‌های و مافوق اینها چه کند؟!

روایات ما نماز شب را کلیدی برای رسیدن به همة خواسته‌های فوق معرّفی کرده‌اند.

آثار و برکات دنیوی و اخروی و مادّی و معنوی نماز شب بسیار فراتر از این مختصر است؛ امّا به جهت رعایت اختصار به ذکر همین مقدار از آثار دنیوی آن بسنده می‌شود.

چرا توفیق خواندن نماز شب را نداریم؟

امّا چرا توفیق نماز شب را نداریم؟

برای یافتن پاسخ به این روایات توجّه فرمایید:

- مردی حضور امیرالمؤمنین علی(ع) مشرّف شد و عرض کرد: ای امیرالمؤمنین! به راستی من مردی هستم که از نماز شب محروم است. آن حضرت فرمودند:

«تو مردی هستی که گناهانت تو را در بند و [زنجیر] کشیده‌اند.»21

- شخصی از امام حسین(ع) پرسید: ای اباعبدالله! من برای نماز شب، قدرت و توانی در خود نمی‌بینم و موفّق به خواندن نماز شب نمی‌شوم. امام(ع) فرمودند:

«در روز در برابر خداوند سر کشی نکن.»22

- امام جعفر صادق(ع) نیز می‌فرمایند:

«کسی مرتکب گناهی می‌شود و برای همین از نماز شب محروم می‌گردد.»23

- باز از ایشان نقل شده است که:

«انسان گاهی دروغ می‌گوید و (همان دروغ) سبب محرومیتش از نماز شب می‌شود و هنگامی که از نماز شب محروم شد، از رزق (حلال و مواهب مادّی و معنوی نیز) محروم می‌شود.»24

بر طبق احادیث شریف فوق، مشخّص شد که گناه، مانع اصلی کسب توفیق نماز شب است.

حال چه باید کرد؟

در مقالة بعدی انشاء الله به این پرسش مهم و اساسی پاسخ خواهیم داد که جز ترک معصیت، چگونه می‌توانیم یا به عبارت دقیق‌تر چه کارهایی باید انجام دهیم تا زمینة کسب توفیق نماز شب را فراهم کنیم.

پی‌نوشت‌ها: