از اهلش بشنو!

گوشه‌ای از زندگی استاد اخلاق آیت‌الله عزیزالله خوشوقت

ایشان در چهار دهة اخیر، یکی از چند روحانی معروف «تهران» بود که شاگردان و دوستان بسیاری را مجذوب خود کرد. محبوبیت حاج آقا به حدّی بود که حتّی بعضی از شاگردان برای خرید یا اجارة خانه فقط اطراف «مسجد امام حسن(ع)» را جست‌وجو می‌کردند تا همیشه کنار ایشان باشند. مسجد کوچک در «سه راه طالقانی» تهران که در این ۴٠ سال به یکی از شلوغ‌ترین و محبوب‌ترین مساجد تهران تبدیل شده بود.

ایشان در نهم ربیع‌الثّانی در «مکّة مکرّمه» رحلت کرد.

۱. انسان باید حرف گوش‌کن باشد

حجّت الاسلام ابوذر عبادی که سال‌ها در مسجد امام حسن(ع) حضور مستمر داشته و از شاگردان حاج آقا به شمار می‌آید، دربارة ایشان می‌گوید:

منش و روش اخلاقی آیت الله خوشوقت از این جهت اهمّیت و جاذبه‌ای خاص برای دیگران داشته که ایشان، خود مراتب سیر و سلوک عرفانی را طی کرده بودند. همیشه این را بیان می‌کردند که انسان بایستی همیشه حرف گوش‌کن باشد و حرف خدا و ائمّه(ع) را گوش دهد و اگر بر اساس این نسخه عمل کند، به جایگاه رفیعی در معنویت وسیلة الله می‌رسد.

ایشان همیشه به کسانی که در برخورد خود با بزرگان و عرفا دنبال حرز و دعای خاص برای تقریب به خدا بودند، توصیه می‌کردند که بدون انجام کار یا دعای خاصّی، فقط با انجام واجبات و ترک محرّمات می‌توان به خداوند نزدیک شد. رفتار و کردار ایشان مانند همة افراد عادّی بود و در عین حال جذّابیت داشت. معمولاً نوع رفتار و علاقه به چشم می‌آید؛ ولی ایشان کاملاً طبیعی و شبیه سایر افراد جامعه رفتار می‌کردند و وجه تمایز ایشان در همین ساده‌زیستی ایشان بود. ایشان همیشه در توصیه‌ها و سخنرانی‌هایش بدون اینکه نسخه‌ای ازخود بدهند یا دکّانی برای خودش باز کرده باشند، افراد را به اصل «قرآن» و اهل بیت(ع) رجوع می‌دادند و البتّه همة توصیه‌هایش در نهایت، به انجام واجبات و ترک محرّمات ختم می‌شد.

در انتهای جلساتشان، کرسی پرسش و پاسخ داشتند. به یاد دارم در یک جلسة ختم قرآن یکی از شرکت‌کنندگان سؤالی پرسید:

من استادی دارم (نام آن استاد را نیز برد) که می‌گوید اگر انسان گناه کند و توبه هم بکند، مانند این است که لباس چرکی دارد که کثیف شده و هر قدر هم آن را بشوید، تمیز نمی‌شود و لکّه همچنان بر آن باقی می‌ماند.

آیت‌الله خوشبخت پاسخ داد: خداوند که استاد همة ماست هیچگاه این‌گونه نفرموده. خداوند فرموده: وقتی انسان گناهی کرده و بعد از آن توبه می‌کند، دیگر هیچ اثری از آن گناه و فعل حرام در او باقی نمی‌ماند؛ حتّی در قرآن آمده که آن را تبدیل به

حسنات هم می‌کند.

2. ماجرای فقیری که به حاج آقا فحش داد

حجّت الاسلام شیرخدایی از دیگر اهالی مسجد امام حسن(ع) است که از نوجوانی به طور مداوم در کلاس‌های اخلاق حاج آقا شرکت می‌کرده. او دربارة این عالم بزرگوار چنین می‌گوید:

روزی برای نماز ظهر و عصر در مسجد جمع شده بودیم. حاج آقا اغلب بعد از نماز جلسة پرسش و پاسخ داشتند و به سؤالات جوانانی که برای اقامة نماز می‌آمدند، پاسخ می‌دادند. در آن روز من هم جزو کسانی بودم که در آن صف منتظر بودند تا نوبتم شود و سؤالم را از ایشان بپرسم. در آن روز پیرمرد سیّدی را دیدم که ملبّس به لباس روحانیت، همراه پسرش به مسجد آمده بود. حاج آقا مشغول صحبت بودند و این پیرمرد جلوی در مسجد ایستاده بود و با الفاظ رکیک از مردم می‌خواست تا به او کمک مالی کنند؛ حتّی دست و لباس مردم را می‌گرفت و به زور و اجبار از آنها کمک می‌خواست. این کار او برای من خیلی عجیب بود؛ زیرا معمولاً افراد مستمند و با آبرو، متواضعانه از دیگران کمک می‌خواهند. این فرد وقتی دید مردم به او کمک نمی‌کنند، با فریاد و توهین نزد حاج آقا آمد و گفت: مردم به من کمک نمی‌کنند. حاج آقا به او گفتند:

کنار در بایستید، انشاء الله کمک می‌کنند. این فرد بیشتر عصبانی شد و فریاد زد:

خود تو هم باید به من کمک کنی. این قالیچة زیر پایت چیه؟ این را به من بده.

قالیچه هدیه از سوی یکی از اهالی مسجد بود که آن را نذر کرده بود و سی سال پیش برای اقامة نماز حاج آقا خریده بود. پیرمرد برای گرفتن قالیچه شروع به فحش دادن به پدر و مادر حاج آقا و صدایش را بالا برد و الفاظ خیلی رکیک به ایشان می‌گفت؛ امّا در مقابل، آیت الله خوشوقت ساکت بودند و اصلاً پاسخی به این فرد نمی‌دادند. برای من عجیب بود. هر چقدر این فرد صدایش را بیشتر بالا می‌برد، آرامش حاج آقا بیشتر می‌شد. رفتم پیش فرزند این پیرمرد و از او پرسیدم:

چرا پدرت به حاج آقا که هم لباس خودش است، توهین می‌کند؟ او پاسخ داد:

پدرم اصلاً روحانی نیست و سواد خواندن و نوشتن ندارد. ما به خاطر بیکاری و بی‌پولی به تهران آمده‌ایم و پدر این لباس را پوشیده که وانمود کند سیّد است تا بیشتر بتواند توجّه مردم را جلب کرده و پول بیشتری گدایی کنیم.

آنچه آن روز برای من و سایر دوستانم که در محضر حاج آقا بودیم اتّفاق افتاد، از هر کلاس درسی مفیدتر بود. ادب، آرامش، تواضع و شخصیت وارستة آیت الله خوشوقت بود که به خوبی خود و نفسشان را کنترل کرده و هیچ توهین و حرف ناپسندی به آن فرد نزدند.

۳. بزرگترین مانع سیر و سلوک بچّه مذهبی‌ها

آقای داوودی دربارة سجایای اخلاقی این عالم بزرگوار و عرفانی می‌گوید:

همة زندگی حاج آقا برای مریدان ایشان درس اخلاق و عرفان بود. ایشان همیشه به دوستان تأکید می‌کردند به خانواده‌هایتان، مخصوصاً همسرانتان ظلم نکنید. روزی من از ایشان پرسیدم:

معمولاً چه مشکلی اخلاقی است که در مذهبی‌ها مانع سیر و سلوک الهی می‌شود؟ ایشان پاسخ دادند:

خیلی از بچّه مذهبی‌ها نماز جمعه، هیئت‌های عزاداری و نماز جماعت می‌روند؛ امّا مشکلی که دارند، در منازلشان است. در منزل عصبانی می‌شوند و به همسر و فرزندانشان پرخاش می‌کنند و هرچه معنویت کسب کرده‌اند، به واسطة این اخلاق بد از دست می‌دهند.

ایشان توصیه کردند در رفتار با خانواده، انجام واجبات و ترک محرّمات را در دستور کار قرار دهید. بعدها متوجّه شدیم ایشان خود این‌گونه رفتار می‌کردند و در کارهای منزل خیلی به همسرشان کمک می‌نمودند.