شش ماه پایانی جریانات و اتّفاقات ماه رجب

اشاره‏ای اجمالی و کلّی به حوادث پیش از ظهور

مجتبی السّاده - مترجم: محمود مطهری‏نیا

3. قیام یمانی (از علایم حتمی ظهور)

احادیث شریف ما از این جنبش به عنوان پرچم هدایت یاد می‌کنند که هم‌زمان با شورش سفیانی در «شام»، او هم در «یمن» قیام کرده و مردم را به حقّ و حقیقت دعوت می‌کند و اجابت دعوتش، واجب است. پس از حرکت به سمت «عراق» و شام و ملاقاتش با سیّد خراسانی، در جنگ با سفیانی او را یاری می‌رساند. یمانی از فرزندان زید بن علیّ بن حسین(ع) است. از امام باقر(ع) روایت شده که فرمودند:

«خروج سفیانی و یمانی و سیّد خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز است که مانند دانه‌های تسبیح به دنبال هم می‌آیند و جنگ همه‌جانبه‌ای رخ می‌دهد. وای بر کسی که در مقابل آنها بایستد! در میان این پرچم‌ها هیچ کدام به اندازة پرچم یمانی بر حق نیست؛ چرا که شما را [به تبعیت از] امامتان دعوت می‌کند. پس از قیام یمانی خرید و فروش اسلحه برای مردم و به خصوص مسلمانان ممنوع می‌شود و هرگاه [یمانی] قیام کرد، به سوی او حرکت کن و بشتاب که آن را پرچم هدایت خواهی یافت. احدی از مسلمانان اجازه ندارد با او مقابله کند و هر کس چنین کند، جهنّمی است؛ چرا که یمانی به حق و صراط مستقیم دعوت می‌کند.»1

در آن زمان اوضاع کلّی جهان، در یک جنگ بزرگ فرهنگی و مدنی خلاصه می‌شود که میدان این جنگ شام، «فلسطین»، عراق، «ایران» و «حجاز» است. در این معرکه دو دسته و دو سپاه در برابر یکدیگر به مبارزات سیاسی - نظامی مشغولند و این دو دسته عبارتند از: یاوران حضرت مهدی(عج) و زمینه‌سازان قیام ایشان در یک سوی میدان و حرکت سفیانی و یاری‌رسانان غربی او و به تعبیر روایات، رومیان و یهودیان در سوی دیگر میدان. هدف، جنگ تمدّن‌ها و کانون بحران‌های سال ظهور حضرت مهدی(عج)، «قدس» است.

با این حساب این‌طور نیست که جنبش حضرت مهدی(عج) که از «مسجد الحرام» و «مکّة مکرّمه» شروع می‌شود، اوّلین حرکتی باشد که هدفش رسیدن به «مسجد الاقصی» در فلسطین است؛ بلکه گل سرسبد و تاج سر تمام حرکت‌های امّت اسلامی است که به سوی قدس در شتابند. در واقع باید ابتدای حرکت امّت اسلام برای رهایی قدس را از ایران توسط سیّد خراسانی و از یمن توسّط رهبر مسلمانشان یمانی دانست که البتّه روایات حرکت یمانی را نماد هدایت و هدایت‌جویانه‌تر از قیام سیّد خراسانی

توصیف می‌کنند.

4. قیام سیّد خراسانی

در لشکری که پرچم‌های خراسان یا پرچم‌های سیاه را حمل می‌کنند، جمعی از یاران حضرت مهدی(عج) تحت فرماندهی سیّد خراسانی وجود دارد. امام باقر(ع) در حدیثی طولانی می‌فرمایند:

«... سفیانی لشکری را به سوی «کوفه» می‌فرستد که هفتاد هزار نفرند. آنها در آنجا به قتل و کشتار و اسارت مردم می‌پردازند. در چنین شرایطی پرچم‌هایی از سوی خراسان به رهبری سیّد خراسانی نمایان می‌شوند که منزلگاه‌ها را با سرعت چشمگیری طی کرده و پشت سر می‌گذارند و در میان آنها عدّه‌ای از اصحاب حضرت مهدی(عج) هستند.»2

و در جای دیگر فرمودند:

«با جمعیتی که از مشرق قیام می‌کنند هستم که حق را می‌طلبند؛ ولی به آنها نمی‌دهند. برای مرتبة دوم هم که آن را طلب می‌کنند، باز هم جواب همان است. وقتی که می‌بینند وضعیت این‌طور است، شمشیرهایشان را بر دوش گرفته (و راه می‌افتند). وقتی که آنچه را خواسته بودند به ایشان می‌دهند، قبول نمی‌کنند تا اینکه قیام کنند و آن را به صاحبتان برسانند؛ کشته‌های ایشان شهیدند. اگر آن دوران را درک کنم، حتماً از جان خود برای صاحب این امر (حضرت مهدی(عج)) محافظت می‌کنم.»3

امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند:

«فرج را از سه چیز انتظار داشته باشید: اختلاف اهل شام بر سر آن چیزی که در میان آنهاست، پرچم‌های سیاه از خراسان و هراس و سردرگمی مردم در ماه رمضان.»4

و آن حضرت(ع) در حدیث طولانی می‌فرمایند:

«وقتی سپاه سفیانی به سمت کوفه حرکت می‌کند، آنها را برای [درگیری و پیروزی بر] اهل خراسان می‌فرستد که آنها هم به جهت [یاری] حضرت مهدی(عج) خارج شده‌اند. سفیانی و سیّد خراسانیِ حامل پرچم‌های سیاه به هم می‌رسند. در خطّ مقدّم [سپاهیان] سیّد خراسانی، شعیب بن صالح است که او با سفیانی در «باب اصطخر» (منطقة «شیراز» که نقطة مقابل فرورفتگی «خلیج فارس» است) میان آنها جنگ خانمان‌برانداز و شدیدی صورت می‌گیرد که پرچم‌های سیاه پیروز شده و لشکر سفیانی متواری و فراری می‌شوند. به دنبال آن مردم آرزوی [آمدن] مهدی(عج) را می‌کنند و او را می‌جویند. او هم در مکّه قیام می‌کند؛ در حالی که پرچم رسول الله(ص) را به همراه دارد و آن هم در زمانی که مردم از قیام او به خاطر شدّت و مدّت بلایا و فتنه‌ها مأیوس شده‌اند.»5

احادیث، نام و اوصاف برخی از فرماندهان سپاه خراسان را چنین بیان می‌کنند:

«سیّد خراسانی، رهبر سیاسی‌ای که در دست راستش خالی دارد،6 قائد اعظم و سیّد بزرگواری است که پرچم‌های نهضت به نقش او منقوش گشته‌اند. شعیب بن صالح، جوان گندم‌گون و تیزفهمی از اهالی «تهران» که سرپرستی نیروها را برعهده دارد. گنج‌های «طالقان» که همان جوانان منطقة طالقان (شمال تهران) هستند، اینها اصحاب حضرت مهدی(عج) خواهند شد و احادیث صفت بارزشان را گنج الهی بودن آنها برشمرده‌اند.»7

روایات به این امر اشاره دارند که ایرانیان پس از طولانی شدن جنگ با دشمنان خود، با سیّدی هاشمی که شعیب بن صالح را به عنوان فرماندة سپاه خویش برگزیده، بیعت می‌کنند. احادیث، میدان جنگ ایرانیان با دشمنانشان را در خارج آن سرزمین، یعنی عراق و شام و فلسطین بیان می‌کند که حاکی از ثبات سیاسی آنها در داخل کشور است؛ البتّه به جز آشفتگی مختصری که به واسطة جریان «قرقیسیا» در وضعیت ایران به وجود می‌آید؛ از آنجا که این واقعه اساساً جنگ میان سفیانی، ترک‌ها، بعضی از غربیان و بخشی از سپاهیان و نیروهای عراقی است و با توجّه به اینکه ایرانیان با میدان و معرکه جنگ فاصلة چندانی ندارند، تصمیم می‌گیرند در آن شرکت کنند؛ ولیکن به جهت بهبود وضعیت داخلی، از قرقیسیا صرف نظر می‌کنند و به کشور خود بازگشته و برای مقابله با سفیانی که در غائلة قرقیسیا پیروز شده، مهیّا می‌شوند.

هدف قیام ایرانیان، آزادی قدس است که پس از عبور از عراق آن را فتح کنند. احادیث از حرکتی دسته‌جمعی و ملّی از منطقة اصطخر خبر می‌دهند که پس از حوادث حجاز و خروج حضرت مهدی(عج) رخ می‌دهد و اهل مشرق برای استقبال از ایشان برای عبور از عراق و رسیدن به مکّه راهی می‌شوند که حضرت در اصطخر، با آنها ملاقات کرده و آنها هم در همان‌جا با ایشان بیعت می‌کنند و به همراهی او با سفیانی می‌جنگند.8

5. نمایان شدن بدنی کاملاً واضح در قرص خورشید و دستی که از آسمان اشاره می‌کند

خارج شدن سر و سینة مردی در قرص خورشید

امام باقر(ع) ذیل این آیه که: «اگر بخواهیم، آیه‌ای را از آسمان بر آنها نازل می‌کنیم که گردن‌های خود را خاضعانه در مقابل آن فرود آورند.»9 فرمودند: «خداوند با آنها چنین خواهد کرد.» راوی می‌گوید: پرسیدم آنها چه کسانی هستند؟ فرمودند: «بنی‌امیّه و پیروان آنها.» منظور سفیانی و یارانش است.10 راوی می‌گوید: باز پرسیدم: آن آیه چیست؟ حضرت جواب دادند:

«ثابت ماندن خورشید از ظهر تا وقت عصر و خارج شدن سینه و صورت مردی در قرص خورشید که با حَسَب و نَسَبش [برای مردم] شناخته شده است. اینها در زمان سفیانی است و پس از آن، او و پیروانش هلاک می‌شوند.»11

این حدیث به خوبی تبیین می‌کند که این علامت پس از خروج سفیانی است و سفیانی هم - همان‌گونه که بیان شد - در ماه رجب خروج می‌کند. علاوه بر این، امام صادق(ع) طیّ حدیث دیگری تصریح می‌فرمایند که این نشانه در ماه رجب واقع می‌شود:

«سالی که در آن صیحه و فریاد آسمانی واقع می‌شود، قبل از آن آیه‌ای در ماه رجب نمایان خواهد شد.»12

راوی می‌گوید: پرسیدم آن آیه چیست؟ فرمودند:

«چهره‌ای که در ماه (و به قولی خورشید) و دستی نمایان، دیده می‌شود.»

این بدن کامل و نمایان (سینه و صورت) از آنِ همان کسی است که نداهای سه‌گانة ماه رجب راهمان‌گونه که خواهیم دید، سر خواهد داد.

از امام رضا(ع) نقل کرده‌اند که ضمن حدیثی طولانی می‌فرمایند:

«... و صدای سومی که [با آن] بدنی واضح و نمایان در قرص شمس دیده می‌شود.»13

برخی از علما معتقدند این پیکر همان بدن مطهّر امیرالمؤمنین(ع) است که مردم ایشان را می‌شناسند. شیخ محمّد نجفی در کتاب «بیان الائمّة»،14 چنین نظری را بیان می‌کند و بعضی دیگر می‌گویند حضرت مسیح(ع) است که این نظر را حجّت الاسلام علی کورانی در کتاب «الممهّدون للمهدی(عج)»15 بیان کرده‌اند و این نظر قابل قبول‌تر به نظر می‌رسد.

ظاهر شدن دستی در آسمان

دستی که در آسمان ظاهر می‌شود و اشاره می‌کند: «این [حق است] این [حق است]...» بعضی از روایات این نشانه را از علایم حتمی شمرده‌اند:

امام صادق(ع) در حدیثی بلند و طولانی فرمودند:

« و دستی که از آسمان طلوع کرده و نمایان می‌شود، از علایم حتمی است.»16

آن حضرت در تبیین علامت‌های روز موعود هم این‌چنین می‌فرمایند:

«نشانة آن روز دستی است از آسمان بر حکومت و امیر آن زمان دلالت کرده که مردم به آن خواهند نگریست.»17

چقدر امامان بزرگوار(ع) بلندمرتبه‌اند که صدها سال قبل، ما را از این جریانات باخبر کرده‌اند! بدن و دست معجزه‌ای الهی است و در حالی که انسان در عصر کنونی ثابت کرد می‌تواند صحبت‌هایش را با اختراعات و اکتشافات و علم خویش ،از سطح ماه به زمین منتقل و از آنها بیشتر قدرت‌نمایی کند، (این مطلب) از خداوندی که مسلّماً از مخلوقاتش داناتر و تواناتر است، خیلی عجیب و غیر قابل تصوّری نخواهد بود.

6. نداهای سه‌گانه

سه ندای آسمانی را همه در ماه رجب می‌شنوند:

- ندای اوّل: «الالعنةالله علی القوم الظالمین؛ بدانید لعنت خدا شامل حال جمعیت ظالم و ستمکار می‌شود.»

- ندای دوم: «یا معاشرالمؤمنین اَزِفَت‌الآزفة؛18 ای گروه مؤمنان! قیامت (ظهور) نزدیک شده است.»19

- ندای سوم: بدن آشکار و نمایانی ندا می‌دهد: «الا ان الله بعث مهدی آل محمّد(ص)، للقضاء علی الظالمین؛ بدانید که خداوند مهدی آل محمّد(ص) را برای نابود کردن ستمکاران برانگیخت و فرستاد.»

امام رضا(ع) طیّ حدیثی طولانی فرمودند:

«ندایی می‌آید که هر دور و نزدیکی آن را می‌شنود؛ برای مؤمنان رحمت و برای کافران عذاب است.»

حسن بن محبوب (که راوی حدیث است،) می‌گوید: به حضرت عرض کردم: پدر و مادرم به فدایتان! آن ندا چیست؟ فرمودند:

«سه ندا در رجب خواهد بود؛ اوّلین آنها چنین است: بدانید که لعنت خدا شامل ستمکاران می‌شود و دومین آنها: ای گروه مؤمنان! قیامت (ظهور) نزدیک شده است و سومین بدنی آشکارا در قرص خورشید مشاهده می‌شود که ندا در می‌دهد: خداوند فلان بن فلان را برای هلاک و نابودی ستمکاران برانگیخته است و در این زمان فرج و گشایش مؤمنان خواهد آمد و خداوند سینه‌هایشان را شفا داده و سختی و غم و غصّه را از قلب‌هایشان می‌زداید.»20

قریب به این مضمون هم از امام باقر(ع) نقل شده است که فرموده‌اند:

«خداوند تبارک و تعالی با پدید آوردن این آیات، انکارکنندگان را مبهوت و متحیّر خواهد کرد.»

و امام صادق(ع) چنین می‌فرمایند:

«سالی که در آن صیحة آسمانی واقع می‌شود، پیش از آن، آیه‌ای در رجب خواهد بود.»

از ایشان پرسیدند: آن آیه چیست؟ فرمودند:

«چهره‌ای که در ماه نمایان می‌شود و دستی که آشکارا اشاره می‌کند و ندایی که از آسمان هر کس آن را به زبان خویش می‌شنود.»21

با توجّه به آنچه گفته شد، می‌توانیم میان ندا و صیحه تفاوت قائل شویم؛ چرا که صیحه در ماه رمضان واقع می‌شود و به شکل ندای جبرئیل(ع)است؛ در حالی که نداهای سه‌گانه در ماه رجب پدید می‌آیند و ندای چهارم در ماه محرّم و روز ظهور حضرت خواهد بود و به خلاف نداهای چهارگانه در ماه‌های رجب و محرّم، صیحة ماه رمضان در زمرة علایم محتوم به شمار آمده است.

7. ثابت ماندن خورشید و خسوف ماه در شب بدر (نیمة ماه)

از علایم غیر حتمی سال ظهور، ثابت ماندن خورشید و حرکت نکردن آن از ظهر تا هنگام عصر یکی از روزهای ماه رجب است. همچنین در شب بدرِ این ماه، خسوف و ماه‌گرفتگی رخ خواهد داد.

از امام پنجم(ع) در مورد این آیه: «اگر بخواهیم از آسمان بر آنها آیه‌ای نازل می‌کنیم.»22 پرسیدند. حضرت فرمودند:

«ثابت ماندن خورشید از ظهر تا هنگام عصر... که اینها در زمان سفیانی است و به دنبال آن، او و قوم و پیروانش هلاک خواهند شد.»23

این نشانه به خوبی از خروج و شورش سفیانی در ماه رجب حکایت می‌کند؛ چرا که این علامت در زمان او اتّفاق می‌افتد. سکون خورشید در آسمان، هرچند برای مدّت کمی رخ می‌دهد؛ ولی معجزه‌ای عجیب از ناحیة خداوند متعال است. مردم از طولانی شدن ناگهانی مدّت روز، تابش نامتعارف و بیش از حدّ گرما و حرارت خورشید به زمین از این واقعه باخبر می‌شوند. پدید آمدن چنین نشانه‌ای آسمانی در ماه رجب، خبر از هلاکت و درهم کوبیده شدن سفیانی و سپاهیان و حزب و پیروانش می‌دهد.

تأکید بر ثابت ماندن خورشید در ماه رجب، ناظر به هم‌زمانی این حادثه با خروج سینه و صورت مردی در قرص خورشید است که قبلاً در زمرة حوادث ماه رجب و هم‌زمان با شورش سفیانی از آن یاد کردیم.

از جملة دیگر حوادث ماه رجب، خسوف و ماه‌گرفتگی در شب بدر این ماه است؛ امّ سعید اخمسیه به امام صادق(ع) عرض می‌کند:

یابن رسول الله(ص)، فدایتان شوم! نشانه‌ای از خروج و قیام حضرت مهدی(عج) به من مرحمت کنید. حضرت فرمودند:

«امّ سعید! وقتی ماه در شب بدر ماه رجب گرفته شود و خسوف رخ دهد، مردی پس از آن خروج کند و به دنبال آن حضرت مهدی(عج) قیام خواهند کرد.»24

قبلاً گفته شد که علامت و نشانة نمایان شدن بدن مردی در خورشید در ماه رجب واقع می‌شود و پس از آن، صیحة آسمانی در ماه رمضان پدید خواهد آمد.

پی‌نوشت‌ها