سفر غیبی

جمال الدّین حجازی

مرحوم سیّدغلامرضا کسایی، داماد علّامه امینی - اعلی الله مقامه - که خود از دانشمندان زاهد بود، می‌گفت:

در یکی از مدرسه‌های علمیة «تبریز» مشغول تحصیل بودم. خادم مدرسه مردی بسیار با تقوا و درستکار بود که وظایفش را به خوبی انجام می‌داد و روحیات عجیبی داشت. غالباً ساکت به نظر می‌رسید. از گناهان پرهیز می‌نمود. هرگز لب به غیبت باز نمی‌کرد و علاوه بر نظافت مدرسه و اموری که به آنها موظّف بود، به دیگران نیز کمک می‌کرد و کارهایی هم که جزو وظایفش نبود، از روی صداقت و اخلاص انجام می‌داد؛ مثلاً اتاق محصّلان را بدون هیچ چشمداشتی جارو می‌زد و گاهی لباس‌های آنها را می‌شست. اگر می‌دید طلبه‌ای می‌خواهد برای خرید به بازار رود، فوراً جلو می‌آمد و می‌گفت: آنچه لازم دارید، من برایتان تهیّه می‌کنم. سپس زحمت خرید و حمل مایحتاج او را به عهده می‌گرفت. حتّی از اینکه آفتابة دیگران را پر کند، ابایی نداشت و چنان با صفا و مهربان بود که در قلب همه جا داشت.

نیمه شبی برای تطهیر و وضو از اتاق بیرون آمدم. در حجره را بستم و به راه افتادم؛ امّا وقتی مقابل اتاق خادم رسیدم، در نهایت تعجّب دیدم نوری در حجرة او می‌درخشد که گویی خورشید در آنجا طلوع کرده است؛ چون در آن روزگار هنوز برق در حجره‌های مدرسه نبود. از مشاهدة آن نور عجیب در آن دل شب سخت حیرت نمودم و برای کشف این راز جلو رفتم تا در بزنم؛ امّا همین‌که نزدیک شدم، صدای گفت‌وگویی به گوشم رسید و دانستم خادم با کسی صحبت می‌کند.

از یک طرف نمی‌خواستم بر او وارد شوم و نیمه‌شب سرزده نزد وی بروم، از سوی دیگر کنجکاو شده بودم که بدانم با چه شخصی سخن می‌گوید و آن نور بهت‌آور چیست که جذبة خاصّی دارد.

ناچار قدری پیش رفتم و پشت در به گوش ایستادم. مکالمة دو نفر را شنیدم که به آرامی با هم حرف می‌زدند. صدای خادم را تشخیص می‌دادم. چون با آهنگ او آشنا بودم؛ امّا صدای شخص دیگر را نمی‌شناختم و با آنکه صدایش را می‌شنیدم، ولی کلماتش را درست نمی‌فهمیدم. ساعتی گذشت و من همچنان متحیّر ایستاده و به گفت‌وگوی آن دو که برایم مبهم و نامفهوم بود، گوش می‌دادم. ناگهان متوجّه شدم صدا قطع شد و نوری که همانند آفتاب درخشش داشت، خاموش گردید. در این هنگام دیگر طاقت نیاوردم و محکم در زدم. خادم پرسید: کیست؟ من نام خود را بردم و گفتم: من هستم در را باز کن. وقتی در را گشود و چشمش به من افتاد، سلام کردم و پرسیدم: اجازه می‌دهی وارد شوم؟ گفت: بفرمایید.

درون اتاق رفتم و نشستم؛ امّا نه کسی غیر از او آنجا حضور داشت و نه وضع غیر عادی بود. سؤال کرد: امری دارید؟ گفتم: خیر؛ امّا تو با شخصی صحبت می‌کردی و دیدم نوری در اتاقت می‌درخشید. حقیقت را بگو و عین واقع را تعریف کن؛ و الّا می‌روم طلبه‌ها را بیدار می‌کنم تا بیایند و جریان را جویا شوند.

جواب داد: ماجرای امشب را برایت نقل می‌کنم؛ به شرط اینکه برای هیچکس بازگو نکنی. گفتم: قبول می‌کنم. عهد می‌بندم که پرده از این راز بر ندارم. آنگاه گفت: من تا روز جمعه

هستم. از تو پیمان می‌گیرم که تا ظهر جمعه سرّ مرا فاش نسازی.

آن شب، شب چهارشنبه بود و من قول دادم که تا جمعه سخنی نگویم. سپس گفت: راستش را بخواهی، امام زمان(عج) اینجا تشریف داشتند. من در محضر ایشان بودم و حضرت با من گفت‌وگو می‌نمودند. با تعجّب پرسیدم: دربارة چه با تو صحبت می‌کردند!؟ چون مدّت زیادی با هم حرف می‌زدید، این‌همه وقت آقا چه می‌فرمودند؟ گفت:

همیشه سه گروه اطراف امام عصر(عج) هستند که در زمان غیبت با ایشان ارتباط دارند: یک گروه که تعدادشان کمتر است، در طبقة اوّل هستند، گروه دیگر که افرادشان کمی زیادتر است، در طبقة دوم قرار دارند و دستة سوم که از آن دو طایفه بیشتر هستند، در طبقة آخرند. این سه گروه از نظر معنی و باطن همانند سه حلقة تو در تو هستند که هرگاه یکی از طبقة نخست از دنیا برود، فردی از طبقة دوم جانشین او می‌شود و هر وقت کسی از طبقة دوم وفات کند، شخصی از دستة سوم جای او را می‌گیرد. به همین ترتیب اگر کسی از گروه سوم فوت شود، یکی از مردم را که دارای تقوا و فضایل اخلاقی بوده و از نظر روحی شایستگی کامل دارد، برگزیده، به جای او قرار می‌دهند تا وظایف وی را انجام دهد.

پس از این توضیح ادامه داد و گفت: روز جمعه یک نفر از طبقة سوم فوت می‌شود. امشب حضرت تشریف آوردند و به من امر کردند که جانشین او باشم و اجازه دادند تا در زمرة افراد گروه آخر انجام وظیفه کنم.

سخن خادم تمام شد و من مبهوت و شگفت‌زده از اتاقش خارج شدم. حال عجیبی داشتم. قضیة بهت‌آوری شنیده بودم. دیدن آن نور و شنیدن این داستان چنان طوفانی در من پدید آورد که تمام وجودم را مسخّر نمود و آرامم را ربود.

سخت منقلب شدم. فکر کردم این مردی که به چشم یک خادم به وی می‌نگریم و احیاناً ارزشی از نظر اجتماعی برای او قائل نیستیم، چه مقامی به دست آورده و به چه سعادت بزرگی نائل گردیده که اوّلاً امام زمان(عج) به اتاقش تشریف می‌برند؛ ثانیاً او را نزد خود می‌خوانند تا در ردیف خاصّان درگاه حضرتش قرار گیرد و از تربیت‌های مخصوص و کمالات معنوی بهره‌مند شود و به وظایف ویژة یاران راستین آن بزرگوار بپردازد. این افکار چنان موجی در باطنم برانگیخت که تا سپیده‌دم نه خواب به چشمم آمد، نه حال عبادت پیدا کردم.

صبح دیدم خادم با متانت و آرامش خاصّی مشغول کارهای عادی روزانه است و در ظاهر هیچ تغییری در وضعش پیدا نشده؛ امّا من همچنان نگران و مضطرب بودم.

روز پنجشنبه نیز بدین منوال گذشت و من که پیوسته مراقب حال و رفتار او بودم، چیزی جز همان انجام وظایف معمولی، از قبیل جارو زدن مدرسه و خرید از بازار مشاهده نکردم. حتّی وقتی آفتابه را از حوض پر کردم، جلو دوید تا آن را بگیرد و برایم ببرد که من نگذاشتم و با عذرخواهی گفتم: ابداً هرگز چنین جسارتی روا ندارم. تو آقای من هستی و من خادم توام؛ گرچه نباید رازت را فاش کنم، امّا اگر اجازه می‌دادی، الآن به همة محصّلان می‌گفتم که چه مقامی داری و من خدمتگزارت هستم.

روز جمعه از سحر مشغول کار شد و من که تحوّل عجیبی پیدا کرده بودم، با کنجکاوی و نگرانی بی‌سابقه‌ای همواره رفتار او را زیر نظر داشتم تا ببینم آن روز که زمان موعود است، چه می‌شود.

خیلی دقیق شده بودم که بدانم او در این روز چه برنامه‌ای دارد، با چه افرادی تماس می‌گیرد و سرانجام چگونه به خاصّان درگاه حضرت حجّت(عج) می‌پیوندد.

سپیده‌دم جمعه که از اتاقش خارج شد، ابتدا کارهای مدرسه را انجام داد. سپس به امور خود پرداخت. اوّل لباس‌هایش را شست و تطهیر کرد. بعد لباس‌هایش را روی بند انداخت تا خشک شوند. کفش‌هایش را هم آب کشید و مقابل آفتاب گذاشت.

نزدیک ظهر که لباس‌هایش خشک شده بود، لنگی بست و در حوض مدرسه غسل کرد؛ چون تابستان بود و روز جمعه طلبه‌ها برای دیدار خانواده و بستگان خویش به سفر رفته بودند و فقط عدّة کمی در مدرسه به سر می‌بردند. من هم با انقلاب روحی و اضطراب خاصّی، لحظه به لحظه مراقب وضع خادم بودم تا بدانم در آن روز که زمان موعود بود و امام عصر(عج) به او فرموده بودند، یکی از یاران ما از دنیا می‌رود و تو جانشین او می‌شوی و به ما می‌پیوندی، چه حوادثی رخ می‌دهد و چگونه او از میان ما به جمع مقرّبان درگاه امام زمان(عج) راه می‌یابد؟ وقتی غسل کرد و از آب بیرون آمد، قدری در آفتاب ایستاد تا خشک شد. سپس لباس و کفش‌هایش را پوشید و مانند مسافری که عازم است، آمادة رفتن شد و لب حوض نشست.

همین که صدای اذان بلند شد و بانگ الله اکبر طنین افکند، ناگهان غایب شد و من هرچه نگاه کردم، اثری از او ندیدم.

این حادثه بر من چنان سنگین آمد که نزدیک بود مدهوش شوم. باورکردنی نبود شخصی که تا چند لحظة پیش مقابل دیدگانم سر حوض نشسته بود و از صبح تا ظهر تمام حرکاتش را زیر نظر داشتم، یک‌باره ناپدید شد و از جلوی چشم‌هایم غیبش زد!!

من مات و مبهوت بی‌اختیار به صحن مدرسه دویدم و مشغول داد و فریاد شدم. چند نفری که در مدرسه بودند، سراسیمه به حیات ریختند تا ببینند چه خبر شده. وقتی مرا با آن وضع غیر عادی در حال داد و فریاد دیدند، شگفت‌زده جلو آمدند و پرسیدند: چه شده؟ مگر دیوانه شدی؟!

گفتم: بدتر از دیوانه شدم.

با تعجّب پرسیدند: یعنی چه؟

گفتم: خادم مدرسه کو؟

گفتند: کدام خادم؟

گفتم: خادم همین مدرسه. همان مردی که مدّت‌ها اینجا بود و همه او را می‌شناختید.

چون او را نیافتند، گفتند شاید به بازار رفته یا برای نماز

جماعت از مدرسه خارج شده.

گفتم: هرگز این حرف‌ها نیست. من می‌دانم او الآن به امام زمان(عج) پیوسته و به حضرت بقیّةالله ملحق گردیده است.

پرسیدند: قصّه چیست؟

من ماجرای او را شرح دادم و تمام حوادثی را که از شب چهارشنبه اتّفاق افتاده بود، برای آنها تعریف کردم. از آن روز به بعد دیگر کسی خادم را ندید و هیچ کس نمی‌دانست وی کجا رفته و چه می‌کند.

این قضیه را یکی از مراجع عالی‌قدر «قم» در ماه شعبان ۱۴۱۰ه‍ .ق. به مناسبت ایّام ولادت حضرت ولیّ عصر(عج) در بحث خارج فقه بیان نموده و فرمودند:

این واقعه را در حدود چهل سال قبل خودم بی‌واسطه از مرحوم سیّدغلامرضا کسایی گوگانی که شخصیتی با فضیلت و اهل تقوا بود و مقامی فوق عدالت داشت، شنیدم. او می‌گفت از همان روز جمعه تا الآن که این جریان را برای شما نقل کردم و چهل سال گذشته است، دیگر آن خادم را ندیدم و هر چه جست‌وجو کردم، اثری از وی نیافتم.

من جوان گناهکاری بودم و خیلی هم به نماز توجّهی نمی‌کردم. مادرم از نوجوانی مرا به این امر دعوت می‌کرد؛ امّا اعتنایی نمی‌کردم. گاهی می‌خواندم و گاهی نه. بعد از ازدواج، شغل رانندگی را انتخاب کردم.

در یکی از سفرهایم موقعی که من بار زده و از «مشهد» به قصد یکی از شهرها خارج شدم، در بین راه هوا طوفانی شد و برف زیادی آمد که راه بسته شد و من در برف ماندم. موتور ماشین هم خاموش شد و از کار افتاد. هرچه کوشش کردم، نتوانستم ماشین را روشن کنم. در اثر شدّت سرما، مرگ خود را مجسّم دیدم. سرم را روی فرمان ماشین گذاشتم و به فکر فرو رفتم که خدایا! راه چاره چیست؟

یادم آمد سال‌های قبل، واعظی که در منزل ما منبر می‌رفت، بالای منبر گفت:

مردم! هر وقت در تنگنا قرار گرفتید و از همه جا مأیوس شدید، متوسّل به آقا امام زمان(عج) شوید که ان‌شاء‌الله حضرت کمک می‌کند.

بی‌اختیار متوسّل به آقا امام زمان(عج) شدم و از ماشین پایین آمدم و باز هم موتور را بررسی کردم. شاید روشن شود؛ ولی موفّق نشدم و دو مرتبه به ماشین برگشته و پشت فرمان نشستم و با خداوند تعهّد کردم که اگر من از این مهلکه نجات پیدا کنم و دوباره زن و فرزندم را ببینم، از گناهانی که تا آن روز آلوده به آن بوده، فاصله بگیرم و نمازهایم را هم اوّل وقت بخوانم.

این دو عهد را با خدا بستم که در صورت نجات از این مهلکه، این دو برنامه را انجام دهم.

یک وقت متوجّه شدم یک نفر داخل برف‌ها به سمت من در حرکت است. احساس کردم او هم راننده‌ای است که ماشینش در این نزدیکی‌ها در برف‌ها گیر کرده است و حالا به دنبال کمک آمده است.

به من سلام کرد و فرمود: «چرا سرگردانی؟» من هم از خاموشی ماشین و طوفان برایش گفتم. آن شخص فرمود: «من ماشین را راه می‌اندازم.» من ندیدم دست ایشان به موتور ماشین بخورد؛ ولی فرمود: «استارت بزن.»

سوئیچ ماشین را زدم، ماشین روشن شد و فرمود: «حرکت کن و برو.» گفتم: الآن می‌روم جلوتر می‌مانم. راه بسته است. فرمود: «ماشین شما در راه نمی‌ماند. حرکت کن.» گفتم: ماشین شما کجاست؟ می‌خواهید به شما کمکی بدهم؟ فرمود: «من به کمک شما احتیاج ندارم.»

و تصمیم گرفتم مقدار پولی که داشتم، به ایشان بدهم. شیشه پایین بود و من هم پشت فرمان گفتم: اجازه بدهید مقداری پول به شما بدهم. فرمود: «من به پول شما احتیاج ندارم.» پرسیدم: عیب ماشین من چه بود؟ فرمود: «هرچه بود، رفع شد.» گفتم: آخر این که نشد. شما به پول و کمک من احتیاج ندارید و از نظر استادی هم مهارت فوق‌العادّه‌ای نشان دادید. من از اینجا حرکت نمی‌کنم تا خدمتی به شما بنمایم؛ چون من رانندة جوانمردی هستم.

با چهره‌ای متبسّم فرمود: «تفاوت رانندة جوانمرد با ناجوانمرد چیست؟» گفتم: شما خودت راننده‌ای. می‌دانی شوفر ناجوانمرد اگر از کسی خدمت و نیکی ببیند، نادیده می‌گیرد و می‌گوید وظیفه‌اش را انجام داده! ولی شوفر جوانمرد تا آن نیکی و خدمت را جبران نکند، وجدانش راحت نمی‌شود. ایشان فرمود: «خیلی خب! حالا اگر می‌خواهی به ما خدمت کنی، تعهّدی را که با خدا بستی، عمل کن که این خدمت به ماست.»

گفتم: من چه تعهّدی بستم؟ فرمود: «یکی اینکه از گناه فاصله بگیری و دوم اینکه نمازهایت را در اوّل وقت بخوانی.»

وقتی این مطلب را شنیدم، تعجّب کردم که این آقا از کجا فهمیده و به ضمیر من آگاه شده؟! در ماشین را باز کردم و آمدم پایین که این شخص را از نزدیک ببینم. دیدم کسی نیست! فهمیدم همان توسّلی که به آقا و مولایم صاحب‌الزّمان(عج) کردم، اثر گذاشت و این وجود مبارک آقا بود که نجاتم داد.

جای پای آقا را هم در جادّه ندیدم. کامیون بدون هیچ توقّفی روی برف حرکت کرد. به سلامت به خانه رسیدم. زن و بچّه‌ام را دور خود جمع نموده، موضوع مسافرت را با آنها در میان گذاشتم و از آنها نیز خواستم که این بی‌بند و باری را کنار بگذارند و نمازشان را اوّل وقت بخوانند. آنها هم قبول کردند.

یک آقای روحانی را به منزل دعوت کردم که مرتّب بیاید و احکام دین را بگوید تا به وظایف دینی‌مان آشنا شویم. در مسافرت‌ها هم اوّل وقت، نماز را می‌خواندم.

روزی در یکی از گاراژها منتظر خالی کردن بار بودم که ظهر شد. راننده‌های دیگر گفتند: برویم برای غذا و با هم باشیم. گفتم: من نمازم را می‌خوانم، بعد می‌آیم.

همه به هم نگاه کردند و گفتند: این دیوانه شده! می‌خواهد نماز بخواند!! و مرا شدیداً مسخره کردند. من تا آن زمان مایل نبودم خاطرة سفر مشهد را برای کسی بگویم؛ امّا چون اینها این‌گونه به نماز توهین کرده و مسخره نمودند، مجبور شدم سرگذشتم را برایشان بگویم.

چنان بر آنها اثر گذاشت که همه از من عذرخواهی کردند و با تمام کسانی که در گاراژ بودند، به نماز ایستادیم. از تمام کسانی که از مالشان قبلاً حیف و میل کرده بودم، به گفتة آقای روحانی حلالیت طلب کردم و همیشه هنگام اذان به یاد قولم می‌افتادم و با یاد امام زمان(عج) و آن خاطرة شیرین، نمازم را می‌خواندم.