آستروتورفینک یا مهندسی افکار با استفاده از اینترنت

تحریریة وبسایت انگلیسی موعود

کلمة آستروتورفینگ (Astroturfing) معادل فارسی ندارد و مفهوم مورد استفادة آن زمانی است که بخواهیم ازطریق اینترنت، فرایند تلاش‌های مردمی جعلی را به منظور مهندسی افکار و تغییر آرای طیف هدف بیان نماییم. این روش عمدتاً بر تأثیرگذاری در افکار عمومی متمرکز است. در پس پردة چنین جنبش‌هایی در فضای مجازی، شرکت‌ها و نهادهای سیاسی و هویّت‌های اقتصادی قرار دارند که اهداف قبیله‌ای خود را به جلو می‌برند.

تعریف واژه

چمن مصنوعی تولید شده توسّط شرکتی به نام «AstroTurf» الهام‌بخش ابداع واژة آستروتورفینگ بوده است. کیفیت بالای تولیدات این چمن که مشابه با نمونه‌های طبیعی آن است، استفاده از چنین واژه‌ای را شکل داد. آستروتورفینگ تداعی‌کنندة ایجاد تصویر مجازی و غیر واقعی از حمایت مردمی برای تحت تأثیر قرار دادن دیگران است. گاه گاه برخی مطالب را در اینترنت مشاهده می‌کنیم که بر خلاف تصوّر ما به اصطلاح، پسندیدن (لایک) های فراوانی را به خود اختصاص داده‌اند. این کار معمولاً توسّط ربات‌های اینترنتی تحت اختیار هسته‌های دارای نفع در موضوع خیزش ادّعایی انجام می‌گردد.

در علوم سیاسی فرایند کمک به پیروزی انتخاباتی یا تحلیل نارضایتی‌های حادّ اجتماعی از طریق اغراق یا پخش اطّلاعات غیر واقعی توسّط ربات‌های اینترنتی آستروتورفینگ نام دارد. با استفاده از این فن، تصویری از اجماع عمومی‌ای که وجود خارجی ندارد، به جامعة هدف القا شده و به تدریج یا به طور ناگهانی، افکار عمومی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. همان‌گونه که قبلاً نیز گفته شد، محرّک و عامل اصلی چنین اقداماتی عمدتاً شرکت‌های اقتصادی، تشکیلات سیاسی و دولت‌های آلوده هستند.1و2و3

آستروتورفینگ در اینترنت

در اینترنت یک فرد وابسته به تشکیلات موجود در پس پرده، هویّت‌های زیادی را

می‌سازد تا بتواند توهّم ما بی‌شماریم را در جامعه یا طیف هدف القا نماید. مطالعات انجام شده می‌گویند این روش می‌تواند تأثیرات قابل توجّهی را بر مخاطب خود ایجاد کند که اساس آن& بر ضعف فکری و عدم آگاهی برخی از مخاطبان بنا شده است.سوادرسانه‌ای، سیاسی و تاریخی اصیل، دشمنان واقعی این فن هستند.

در اوّلین مطالعة نظام‌مند که توسّط پروفسور آن هوارد از «دانشگاه آکسفورد» انجام شد، شخص مورد اشاره استدلال می‌کند که اینترنت ابزار مناسبی برای لابی‌گران قدرتمند است و کار رابرای آنها بسیار سهل و آسان می‌نماید

قابلیت برنامه‌ریزی و انتشار مطالب ازطریق ربات‌های به کار گرفته شده به گونه‌ای است که می‌توانند برای مدّتی، مطالب متوالی را به صورت خودکار چاپ نمایند. در تاریخ ژانویه ۲۰۲۱م. مطالعاتی در غرب انجام شد که قابلیت نشر خودکار پست‌ها توسّط ربات را تا ۱۴ روز متوالی تأیید می‌کرد.

در «ایالات متّحده» ممنوعیت‌هایی برای متخلّفان این حوزه وضع کرده‌اند؛ از جمله یک جریمة شانزده هزار دلاری به ازای هر روز تخلّف.در اتّحادیة اروپا نیز قوانینی برای حمایت از مصرف‌کنندگان وضع شده‌اند. «بریتانیا» از قوانین حمایت از مصرف‌کننده در برابر تجارت ناعادلانه برخوردار است. البتّه می‌دانیم که کشورهای فوق و نظایر آنها در خارج از مرزهای خود، حدّی برای بی قانونی و تخطّی از اصول در هیچ سطحی قائل نیستند. آنها به مردم جامعة خود نیز به لحاظ امکان برخورداری از مواهب اجتماعی متناسب، ظلم زیادی می‌کنند. ایجاد بحران در فضای سایبری و اعمال جنگ شناختی در کشورهای هدف، از کارهای رایج این رژیم‌ها است. به هر حال در بریتانیا سقف مجازات زندان تا دو سال وجریمه‌های نامحدود مالی برای مجرم‌های اقتصادی و... ( عملاً در حوزه‌های خرد) پیش‌بینی شده است.4و5و6و7

توجیهات برخی از ذی‌نفعان در دفاع از آستروتورفینگ

برخی از فعّالان این حوزه از عمل خود به شدّت دفاع می‌کنند؛ در صورتی که هر آنچه که در این ادّعاها ملاحظه می‌شود، برای منافع بخش کوچکی از یک جامعه است که بسیار قدرتمند و ثروتمند هم هستند. سیاست‌های ماکیاولی برای رسیدن به یک هدف نمی‌توانند ابزار توجیه کننده‌ای باشند، چه رسد به اینکه هدف هم نامشروع شود. وسیلة نامشروع هدف را توجیه نخواهد کرد و هدف نامشروع از طریق به کارگیری ابزار نامشروع که جای خود دارد.

رایان سگر، نویسنده دربارة جنبش‌های مهندسی آرا می‌گوید: این یک تقلب نیست. دراین رابطه انجام هر کاری که در توان ما باشد سیاست اساسی ما را تشکیل می‌دهد. بر اساس صحبت یکی از مدیران «پورتر نولی» (Porter Nevelli) زمان‌هایی وجود خواهد داشت که در آن، موقعیتی که از آن دفاع می‌کنید، صرف نظر از اینکه چقدر از جانب شما چارچوب‌بندی و حمایت شود، توسّط عموم مردم پذیرفته نخواهد شد؛ صرفاً به این دلیل که شما همانی هستید که هستید.10و11و12و13

تأثیر به کارگیری استرو تورفینگ در جوامع هدف از منظر امنیتی - سیاسی

جنگ شناختی یا به تعبیر عدّه‌ای «جنگ موریانه‌ای»، شکل تکامل یافته‌تر، پیشرفته‌تر و اثرگذارتر از جنگ نرم است. از ویژگی‌های مهمّ این جنگ، متّکی بودن بر زیرساخت رسانه‌های نوین سایبری است که تفکّر آدمی را مورد هدف قرار می‌دهد. آستروتورفینگ یکی از ابزارهای مؤثّر مورد استفاده در این نوع از جنگ است.

جنگ شناختی تهدیدات بسیاری را برای کشورهای هدف به وجود می‌آورد؛ از جمله تجزیه، شکسته و تکّه تکّه شدن جامعه، از بین رفتن ارادة جمعی برای مقاومت در برابر دشمن و نهایتاً پذیرش سلطة کامل بدون زور یا اجبار عینی. اهداف جنگ شناختی می‌تواند هم کوتاه‌مدّت باشد و هم میان‌مدّت و هم استراتژیک و بلندمدّت. مثلاً در کوتاه‌مدّت هدف جنگ شناختی می‌تواند جلوگیری از انجام یک مانور نظامی برنامه‌ریزی شده یا تغییر یک سیاست باشد. اهداف بلندمدّت جنگ شناختی می‌تواند به عنوان مثال بر هم زدن جامعه یا همبستگی از طریق ایجاد شک و تردید در مورد حکومت، سرنگونی فرایندهای دموکراتیک، برانگیختن اغتشاشات مدنی یا تحریک جنبش‌های جدایی‌طلبانه باشد.

آستروتورفینگ در حقیقت زیرمجموعة جنگ شناختی یا همان Cognitive Warfare است و به عنوان یکی از ابزارهای کارآمد در این مجموعه، ایفای نقش می‌نماید. هنگامی که این ابزار به صورت کلان و برای تغییرات زیربنایی در تاریخ کشورها مورداستفاده قرارگیرد، فجایع زیادی را رقم می‌زند. در عین حال استفاده از این فن در ابعاد و حوزه‌های دیگر، مثلاً تلاش برای خارج کردن رقبای اقتصادی از گود رقابت نیز فسادزا بوده و شایسته‌سالاری را مضمحل می‌نماید.17و18و19و21

تکنیک عمومی

همان‌گونه که در سطور بالا نیز اشاره شد، تشکیلات دارای منفعت، با عنوان‌های پوششی جعلی، خود را در خدمت منافع عمومی معرّفی می‌کند.این تشکیلات در پس پرده با تأکید بر دیدگاه یک اقلّیت یا خبرسازی‌های دروغین برای افرادی که مستعدّ پذیرش آنها هستند، شبهة ما بی‌شماریم را القا می‌نماید. خبرسازی عمدتاً توسّط ربات‌های انسان‌نما که به تعداد زیاد در اختیار افراد و تشکیلات مزدور قرار

دارند، انجام می‌گردد. این تکنیک از نقص‌های اجتماعی و مشکلات موجود در یک جامعه استفاده کرده و سوار بر امواج نارضایتی‌ها با شایعه‌پراکنی، بهانه‌جویی و تشویق مخاطب به شورش، به تغییرات خشونت‌بار دست می‌زند. او این کار را با کمک هسته‌های سخت مزدور تروریستی و پیاده نظام ناآگاه به پیش می‌برد. به عبارت دیگر خروجی آستروتورفینگ ایجاد جوّ مستعد برای تنش، اغتشاش و خرابکاری است که در فاز بعدی، توسّط مزدوران و ناآگاهان تحت تأثیر عملیات روانی، به پیش برده خواهد شد.

در موضوعات اقتصادی و نظایر آن نیز مشابه همین روش با تفاوت هایی به کار گرفته می‌شود. نظرسازی در مورد کیفیت یک محصول یا خارح کردن رقبای اقتصادی از میدان رقابت ازطریق اینترنت در این دسته قرار گرفته‌اند.17و18و19و20و34

تاریخچه و ذکر مثال

زمانی که اصطلاح آستروتورفینگ توسعه‌نیافته بود نمونة اوّلیة آن را در پرده،1 صحنه،۲ نمایشنامة «ژولیوس سزار» شکسپیر مشاهده می‌کنیم. در این نمایشنامه گایوس کاسیوس لونگینوس نامه‌های جعلی از طرف مردم می‌نویسد تا بروتوس را برای ترور کردن ژولیوس سزار متقاعد کند.15

اصطلاح آستروتورفینگ برای اوّلین‌بار در سال ۱۹۸۵م. توسّط سناتور حزب دموکرات «تگزاس»، لوید بنسون ابداع شد. او گفت: فردی را در تگزاس می‌شناسم که تفاوت بین پویش‌های مردمی و استروتورف را تشخیص می‌دهد. فرد مورد اشارة سناتور کسی جز خود او نبود. دلیل وی کوهی از ایمیل‌ها، کارت‌ها و نامه‌هایی بودند که برای ارتقای صنعت بیمه به دفترش ارسال شده بود.12و13و35

هنگامی که صحبت از مهندسی آرا می‌شود، به دلیل موقعیت خاصّ کشورمان که همواره تحت تهاجم دشمنان بوده است، معمولاً ذهن ما به سمت انواع تهاجم برنامه‌ریزی شده علیه کشور معطوف می‌گردد. ممکن است بخواهیم فعّالیت نه چندان اصولی برخی از جناح‌های سیاسی در زمان‌های انتخاباتی را نیز به موضوع فوق اضافه کنیم. پرداختن به این موضوعات مجال دیگری را می‌طلبد. در کنار این واقعیت،همان گونه که قبلاً نیز بیان شد، آستروتورفینگ در زمینه‌های مختلفی دارای کاربرد است. قسمت‌هایی از نمودهای عملی آن شاید از چشم بخشی از ما دور مانده باشند؛ لیکن بسته به نوع و کیفیت نظارت نهادهای نظارتی بر امور یک جامعه، این مقوله با صور و شدّت‌های متفاوت، به صورت پیوسته در حال تکرار است.

هدف ما از این نوشتار آشنایی طیفی از مخاطبان با کلّیاتی است که می‌تواند به طور نسبی، آنها را در برابر دروغ‌ها و هم‌صدایی با منابعی که اهداف شخصی غیر مشروع را دنبال می‌کنند، واکسینه نماید.

با عنایت به اینکه مبدع و استفاده‌کنندة اوّلیه از این روش، غربی‌ها بوده‌اند، در ادامه به ذکر چند مورد که در ایالات متّحده به وقوع پیوسته‌اند، خواهیم پرداخت.

مورد اوّل

ایمیل، تماس‌های تلفنی خودکار، نامه‌های فرم و اینترنت در اواخر دهة 1990م.، موجب اقتصادی‌تر و پربارتر کردن آستروتورفینگ شد. در سال 2001م.، زمانی که «مایکروسافت» در حال دفاع از خود در برابر یک دعوی حقوقی ضدّ انحصار بود، (ATL (Americans for Technology Leadership گروهی که به شدّت توسّط مایکروسافت تأمین مالی می‌شد، یک کمپین نامه‌نگاری را آغاز کرد. ATL تحت عنوان انجام نظرسنجی با افراد مختلف تماس گرفته و فرم و نمونه نامه‌هایی را برای مشتریان طرفدار مایکروسافت ارسال کرد تا برای قانون‌گذاران درگیر ارسال کنند. این تلاش به گونه ای طرّاحی شد که به نظر برسد حمایت عمومی از یک حکم همدلانه در دعوای ضدّ انحصار وجود دارد.12و22و25و26

مورد دوم

در ژوئن 2010م. نیروی هوایی ایالات متّحده درخواست نرم‌افزاری تحت عنوان

«مدیریت شخص» کرد که اپراتور را قادر می‌ساخت تا تعدادی از افراد به صورت برخط از یک ایستگاه کاری بدون ترس از کشف شدن توسّط دشمنان حرفه‌ای تمرین کنند. این شخصیت‌ها بایستی قابلیت ظاهر شدن در هر نقطه‌ای از جهان را برای انجام اهداف سایبری خود دارا می‌بودند. هویّت‌های مورد بحث بایستی بتوانند از طریق خدمات آنلاین مرسوم و پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی با یکدیگر تعامل داشته باشد. یک قرارداد 2.6 میلیون دلاری به «Ntrepid» برای نرم‌افزار آستروتورفینگ که ارتش از آن برای گسترش تبلیغات طرفدار آمریکا در جهان استفاده می‌کند، واگذار شد. در منطقة غرب آسیا نیز به زعم یا توجیه آنها، مختل کردن تبلیغات و جلوگیری از استخدام افراط‌گرایان، بخشی از اهداف این برنامه بود. تصوّر می‌شود که این قرارداد به عنوان بخشی از برنامه‌ای به نام «عملیات صدای ارنست» (Operation Earnest Voice) برای اوّلین‌بار به عنوان یک سلاح جنگ روانی پیشرفته علیه حضور آنلاین گروه‌های مخالف نیروهای ائتلاف به مجری آن واگذارگردید.16و29و30و31و32

مورد سوم

در سال‌های 2009 تا 2010م. در آستانة انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متّحده و تعلیق حساب‌ها در پلتفرم رسانه‌های اجتماعی، به دلیل حسّاسیت موضوع، یک مطالعة تحقیقاتی در «دانشگاه ایندیانا» شکل گرفت که در آن، یک سیستم نرم‌افزاری برای تشخیص استروتورفینگ‌ها در توییتر توسعه پیدا نمود. این مطالعه به تعدادی مثال اشاره کرد که همگی سیاست‌ها و نامزدهای محافظه‌کار را ترویج وتوصیه می‌نمودند.22و23و24

مورد چهارم

در سال 2003م.، «GOPTeamLeader.com» به کاربران سایت خود امتیازهایی را پیشنهاد داد که در صورت امضای فرم نامه‌ای که جورج بوش را تبلیغ می‌کرد، آن را ازطرف خود به سردبیر یک روزنامة محلّی ارسال و از امتیازات پیشنهادشده بهره ببرند. بیش از 100 روزنامه نامه‌ای مشابه با امضاهای مختلف از سایت به سردبیر منتشر کردند. به ادّعای غربی‌ها کمپین‌های مشابهی توسّط «GeorgeWBush.com» و «MoveOn.org» برای تبلیغ فیلم «فارنهایت ۹/۱۱» مایکل مور مورد استفاده قرار گرفت که چیزی از قصور آمریکا در جنایات مرتکب‌شده‌اش کم نمی‌کند.19و27

مورد پنجم

کمپین «تثبیت بدهی» کمیتة بودجة فدرال از مسئول کاهش بدهی دولت، بدون افشای اینکه اعضای آن لابیست‌ها یا کارمندان عالی‌رتبة شرکت‌هایی هستند که هدفشان کاهش هزینه‌های فدرال است، حمایت می‌کرد. همچنین مقالاتی را برای دانشجویان مختلف فرستاد تا همان‌طوری که هست، منتشر کنند.28

نکات پایانی

تعداد موارد در این حوزه بسیار زیاد و متنوّع هستند. به جهت جلوگیری از طولانی شدن متن مقاله از بیان آنها خودداری کردیم.

اگر روش آستروتورفینگ برای مسائل محدودتری که در بالا ذکر کردیم به کارگرفته می‌شود، استفاده از آن برای اهداف کلان‌تر نیز امکان‌پذیر است. این روش در منطقه ٔپیرامونی ما و برخی نقاط دیگر جهان به کرّات به کار گرفته شده است. هدف ما در این مقاله بیان کلّیات این روش غیر مشروع و ارائة چند مثال محدود بود. طبیعتاً مطرح کردن نقش آستروتورفینک در ناآرامی‌های اجتماعی کشورها، نظیر آنچه که در پائیز سال ۱۴۰۱ در «ایران» اتّفاق افتاد، از حوصلة این مقاله خارج است.

پس از ظهور و گسترش اینترنت کشورهای غربی با هدایت آمریکایی‌ها اجرای چنین الگویی را در مورد کشور ما بارها امتحان کرده و متأسّفانه خساراتی نیز به بار آورده‌اند؛ لیکن به لطف خداوند متعال و عنایات امام زمان(عج) به شیعه‌خانة خود، با توجّه به شدّت هجمه‌ها همواره در رسیدن به اهداف رذیلانه‌شان ناکام مانده‌اند.

پی‌نوشت‌ها