آیا مضطرّیم؟

مرتضی مهدوی یگانه

در نظام احسن و حکیمانة خلقت، میان امام و حجّت خدا و میان عالم، روابطی چند وجود دارد که مهم‌ترین آنها مسئلة اضطرار است. همة عالم نسبت به امام معصوم(ع) اضطرار دارند. این حقیقت در دو ساحت مورد توجّه قرار می‌گیرد:

الف) ساحت تکوینی

در این ساحت، حیات، بقا، نظم و وجود عالم وابسته به وجود امام است. این واقعیت حتّی در کتب روایی اهل سنّت نیز مورد عنایت قرار گرفته است. این امر خود، ابعادی دارد:

1. خلقت عالم از نور اهل بیت(ع)

جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: از پیامبر اکرم(ص) سؤال کردم: اوّلین مخلوق خداوند چه کسی بود؟ فرمودند: «اوّلین مخلوق، نور پیامبر شما - محمّد(ص) - بود.»

سپس حضرت در بیانی طولانی از خلقت همة اشیاء و انوار از نور ایشان سخن می‌فرمایند.1

در این زمینه احادیث فراوان است؛ امّا مجال این مقال گنجایش بیش از این را ندارد. بر این اساس، همة کائنات، مضطر به وجود اهل بیت(ع) هستند؛ زیرا نور همواره نیازمند به منیر خویش و وابسته به آن است.

2. دوام و بقای عالم به وجود اهل بیت(ع)

این حقیقت در مطالب قبل مورد اشارت قرار گرفت؛ امّا مشخّصاً در احادیث به آن توجّه شده است.

در کتاب «ینابیع المودّة» از احمد بن حنبل در کتاب «مناقب» روایت کرده که رسول خدا(ص) فرمودند:

«ستارگان، امان اهل آسمان هستند و هرگاه ستارگان بروند، اهل آسمان نیز خواهند رفت (نابود می‌شوند) و اهل بیت من، امان اهل زمین هستند. پس اگر روزی اهل بیت من بروند، اهل زمین نیز خواهند رفت.»

سپس صاحب ینابیع می‌گوید: احمد بن حنبل گفته: خداوند زمین را به خاطر نبیّ اکرم(ص) خلق کرده. بنابراین بقا و دوام آن را به دوام (وجود) اهل بیت و عترت او(ع) قرار داده است.2

بر این مبنا زمین و زمان و تمام موجودات مضطر به وجود ایشان در عالم هستند و امروزه، تنها مصداق حیّ و حاضر اهل بیت(ع) در روی زمین، وجود مبارک حضرت بقیّةالله الاعظم، حجّت بن الحسن العسکری(عج) است.

تعبیر دیگر این حقیقت در احادیث، فرو بردن زمین نسبت به اهل زمین است که در کتب شیعه چنین عنوان شده: «لساخت بأهلها»؛3 امّا این تعبیر در کتب علمای اهل سنّت نیز آمده است.4

ب) ساحت تشریعی

آنچه در مطلب قبل بیان شد، اگرچه بسیار مهم بود، امّا مهم‌تر از آن، اضطرار انسان‌ها به حجّت خدا در عرصة تشریع است. در اینجا نیز آنان، به خصوص مؤمنان و جامعة اسلامی، نیازهای اساسی و حیاتی به امام معصوم دارند. آنان در ساحت تشریع، انسانیت و نیز اسلامی بودن خود را به دست می‌آورند و به حیات طیّبه نایل می‌شوند. معنای این سخن آن است که مؤمنان برای اینکه حیات معقول و پاکیزه، یعنی حیات انسانی

داشته باشند و از مرز حیوانیت دور شوند، نیاز به ارتباط با امام و حجّت خدا دارند.

اگر این ارتباط وجود نداشته باشد، آنان حقیقتاً نه انسان خواهند بود و نه زنده. این حقیقت، مبتنی بر آیات و روایات زیادی است و ما در اینجا برای رعایت اختصار فقط به یک آیه و حدیث اکتفا می‌کنیم:

«قرآن» در «آیة 24 سورة انفال» می‌فرماید:

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! خدا و رسول را اجابت کنید در آنچه شما را حیات می‌بخشد و زنده می‌کند.»

روشن است این حیات، حیات معقول و پاک انسانی است؛ و الّا انسان‌ها، همه در بعد زندگی این دنیا - همچون حیوانات - زیست می‌کنند و نفس می‌کشند.

در روایاتی از امام حسن عسکری(ع) دقیقاً به همین نکته تصریح شده است:

«اگر محمّد و اوصیای او از فرزندان آن حضرت (ائمّة معصومان(ع)) نبودند، شماها حیران و سرگردان بسان چارپایان زندگی می‌کردید.»5

پس انسان‌ها برای اینکه حقیقتاً به دور از وادی حیوانیت، در ساحت انسان قرار گیرند، نیاز به امام و حجّت خدا دارند و مضطرّ به او هستند.

امام و نیازهای دنیوی

آنچه در سطور قبل گفته شد، بدین معنا نیست که امام، انسان‌ها را فقط در مسیر دینی و بعد معنوی پیش می‌برد و کاری به دنیا و آبادی آن ندارد. زمام امور دنیوی و حاکمیت جامعه اگر به دست حجّت الهی بیفتد، مردم را در تأمین نیازهای این دنیا و بلکه رفاه و آسایش آن نیز در برترین افقی که امکان دارد، به پیش می‌برد. این، عین گفتة امیرالمؤمنین، علی(ع) در خطبه‌ای به نام «طالوتیه» است که به مردم فرمودند:

«سوگند به خدایی که دانه را شکافت و انسان را آفرید! اگر شما امّت اسلام، اگر شما علم را از معدنش می‌گرفتید و آب گوارا و شیرین (از سرچشمه‌اش) می‌نوشیدید و خیر و خوبی را از جایگاه اصلی‌اش ذخیره می‌کردید و راه را از آنجا که روشن است، می‌پیمودید و به روش درست می‌رفتید (و خلاصه اگر زمام رهبری جامعه و امّت را به دست جانشین حقیقی پیامبر خدا(ص) می‌سپردید)، راه‌ها در برابر شما گسترده و هموار بود و نشانه‌ها برای شما پدیدار و اسلام برایتان می‌درخشید و خوش و فراوان می‌خوردید. در میان شما حتّی یک نفر گرسنه و گرفتار باقی نمی‌ماند و به هیچ مسلمان و غیرمسلمانی ظلم و ستم نمی‌شد (عدالت در تمام ممالک اسلامی گسترش می‌یافت و دنیایی آباد و شیرین می‌داشتید)؛ امّا شما راه تیره و تاری در پیش گرفتید و جهان با همة فراخنای آن بر شما تیره و تاریک شد، باب دانش به رویتان بسته گردید، با هوای نفس سخن کردید، در دین اختلاف نمودید، نادانسته به احکام دین فتوا دادید، دنبال گمراهی‌تان رفتید تا شما را گمراه کردند و امامان بر حق را رها نمودید...»6

باری؛ انسان‌ها، چه آنان که معتقد به دین خدا هستند و چه آنان که دینی اتّخاذ نکرده‌اند، همه برای کسب دنیایی پر از نعمت و رفاه، علاوه بر رشد و تعالی انسانی و معنوی، نیازمند و مضطر به امام هستند. این را حضرت زهرا(س) نیز به مردم «مدینه» فرمودند:

«به خدا سوگند! اگر امّت، پای در میان نهاده و علی را بر کاری که پیامبر اکرم(ص) به عهدة او نهاد، می‌گذاردند، آنان را بسی آسان به راه راست می‌برد و هیچ‌کس رنجی نمی‌دید و حق و سهم هرکس به او می‌رسید. شتر خلافت را درست به مقصد می‌رساند و زیانی متوجّه کسی نمی‌شد. تشنگان عدالت را از سرچشمة سرشار حقیقت، سیراب می‌کرد؛ چشمه‌ای که آب زلال آن فوّاره‌زنان از هر طرف جاری است که هرگز رنگ کدورت نپذیرد و همواره آنان سیراب بوده و هیچگاه رنج تشنگی نبینند.»7

اینکه فرمودند: «آنان را بسی آسان به راه راست می‌برد»، اشاره به رساندن آنان به رشد و کمال معنوی است و اینکه فرمودند: «هیچ کس رنجی نبیند»، اشاره به تأمین رفاه و آسایش دنیوی امّت است.

به هر روی، انسان‌ها، خصوصاً امّت اسلام در همة شئون خود، مضطرّ به امام هستند. مضطر هستند بدین معناست که امور دنیا و آخرت آنان بدون وجود امام و اعتقاد به امامت او نمی‌گذرد و اهداف آنان محقّق نمی‌شود و نیازهای مادّی و معنوی آنها به طور حقیقی بر طرف نمی‌گردد.

اگر مشاهده می‌شود که امّت اسلام قرن‌هاست دچار رنج، فقر، اختلاف، ضعف، جنگ، استعمار، خودباختگی و امثال اینها شده‌اند، به همین دلیل است که احساس اضطرار به

امام و اعتقاد به امامت و ولایت پیدا نکرده‌اند. وقتی چنین شد، لاجرم مبتلا به همین بلاها و آفات شده و خواهند شد.

آنان که بعد از رحلت نبیّ اکرم(ص) در «سقیفه» به تعیین خلیفه پرداختند، درک نکردند که انسان‌ها، امّت اسلام و حتّی خودشان نیازمند و مضطر به ولیّ خدا هستند و به همین‌روی، خود و امّت را به کژراهه بردند.

... و امروز که امّت اسلام آماج بزرگترین حملات دشمنان اسلام شده‌اند و در مقابل دیگران، مسلمانان به خاک و خون کشیده می‌شوند، نیاز آنان به ولیّ اعظم الهی، بیش از هر زمان دیگری است؛ به شرطی که این نیاز احساس بشود. دنیای امروز، دنیای بی‌رحم و بی‌عاطفه و طرفدار ظلم است. باید دست به سوی امامی دراز کرد که آرمان و مأموریتش نابودی ستم و احیای عدالت جهانی و برپاکنندة حکومت مستضعفان عالم است. باید هم از او کمک گرفت، هم آمدن او را از خداوند به طور جدّی طلب کرد.

البتّه مبارزه با دشمنان، فداکاری در راه وطن و شهادت‌طلبی در این راه نیز امری واجب و لازم است؛ امّا چارة اصلی کار بشر و خصوصاً مسلمانان، درخواست جدّی و مستمر برای تعجیل فرج امام عصر(عج) از خداوند است. بلی. البتّه تا قبل از طلوع خورشید، نباید دست از جهاد و مجاهدت کشید و از روشن کردن چراغ برای زدودن حتّی اندکی از تاریکی شب دریغ ورزید؛ زیرا این دستور عقل و سیرة عقلاست؛ امّا برای رسیدن به صبح نیز باید بسیار کوشید و دل به یک یا چند چراغ، نباید خوش داشت.

خورشید جهان‌افروز امامت و ولایت هم‌اکنون پشت پردة غیبت آمادة طلوع است؛ امّا از این سوی، یعنی مسلمانان و مظلومان جهان نیز باید از خدا درخواست بسیار داشته باشند. هرچه کمتر به این موضوع توجّه نماییم، همچنان در دل ظلمت غلیظ شب غیبت خواهیم ماند؛ در حالی که نیاز و اضطرار ما به ولیّ اعظم الهی، امام عصر(عج) اکنون دیگر روشن‌تر از خورشید است.

در آن زمان، مردم علی(ع) را نخواستند و به در خانة بیگانگان رفتند و از وجود مبارک و امامت و ولایت او محروم ماندند و البتّه این محرومیت تا این زمان نیز ادامه دارد.

امام عصر(عج) نیز علی این زمان است و مباد که غفلت و فراموشی ما موجب شود آن حضرت همچنان در زندان غیبت بماند! ایشان همان عدالت علوی را در عالم منتشر خواهد کرد. ما باید نیاز و اضطرار خود به آن حضرت را درک کنیم و آن را برای همگان روشن سازیم. باید بگوییم که شما انسان‌ها و امّت اسلام، این نیاز و اضطرار را احساس کنید و او را از خدا بخواهید.

جنگیدن و مبارزه با دشمنان اسلام در این زمان گرچه امری ضروری است، امّا تا کی و تا کجا باید به این وضع کنونی ادامه داد؟ چرا ما مولای خود را از خدا نخواهیم و آمدنش را طلب نکنیم؟ مگر دشمنان بزرگ اسلام در دنیا برای بلعیدن و شکست و نابودی مسلمانان، نقشه نکشیده‌اند؟

ما مسلمانان اکنون باید با یک دست تفنگ گرفته و با این دشمنان بجنگیم؛ امّا دست دیگرمان باید به آسمان بلند شود و آمدن منجی را به طور جدّی و با اضطرار از خداوند طلب کنیم. آری؛ هیچیک از این دو مستغنی از دیگری نست؛ امّا معلوم است که چارة اساسی برای پیروزی اسلام در دنیا و نابودی ستمگران و مستکبران جهان، ظهور منجیّ بشریت است.

به این جمله توجّه فرمایید! روشن است که در هر جنگی، ادوات و امکانات جنگ و قدرت نظامی است که سرنوشت جنگ را تعیین می‌کند. در واقع هر نیرویی که قدرت برتر داشته باشد، او پیروز است و ما مسلمانان علاوه بر ادوات و سلاح‌های جنگی، قدرت بسیار عظیم الهی دیگری داریم با عنوان ایمان دینی و قدرت معنوی رزمندگان اسلام.

امید و دلگرمی رزمندگان اسلام و مقاومت، یاری خواستن از خداست که او با دست ولیّ خودش بندگان مؤمنش را یاری می‌فرماید؛ پس چرا ما از این قدرت برتر استفاده نکنیم؟

باید ظهور ولیّ و امام عصر(عج) را از خداوند درخواست کرد و به خود او هم توسّل جست. حالا که چنین قدرتی در پس پردة غیبت داریم، چرا آن را شکوفا نکنیم و با او در مقابل دشمنان اسلام نایستیم؟

اگر جنگ مردم قهرمان «غزّه» و دیگر افراد مقاومت و ایستادن ایشان در برابر دشمن صهیونیستی سال‌ها هم طول بکشد، مسلمانان زیر بمباران‌های وحشتناک آنها همچنان شهید خواهند داد و معلوم نیست چقدر باید ایستاد. هرچند همین‌قدر فداکاری‌ها و ایستادن‌ها وظیفة مسلمانان است و همین‌ها در تضعیف رژیم صهیونیستی و شکست او بسیار مؤثّر است و البتّه هیچگاه نباید ناامید شد و تا آخرین نفس باید با او جنگید، امّا سؤال این است که چرا از قدرت برتر و سلاح بالاتر خود استفاده نکنیم؟ این قدرت، قدرت الهی و در دست امام و حجّت خدا در روی زمین است. باید او را از خدا طلب کرد تا بیاید و بساط ظلم را از بسیط زمین و در همة عالم برطرف کند. این می‌شود استفادة برتر ما که دشمنان ما آن را ندارند.

چرا ما اضطرار خود به ولیّ اعظم الهی، امام زمان(عج) را درک نمی‌کنیم و از او کمک نمی‌طلبیم و آمدنش را از خدا درخواست نمی‌نماییم؟ مگر اشکال دارد هم‌زمان با نبرد و درگیری در مقابل دشمن صهیونیستی و در کنار شهید دادن‌ها و استقامت‌ها، از خداوند طلب کمک کنیم و بخواهیم ولیّ خود را بفرستد و تمامی ظالمان و مستکبران را نابود سازد؟

اگر ما اضطرار و نیاز جدّی خود به امام عصر(عج) را احساس کرده و از او کمک می‌طلبیدیم و ظهورش را از حضرت حق می‌خواستیم، بی‌تردید یاری خاصّ خدا شامل حالمان می‌شد و در رکاب امام خود با قدرت‌های مستکبر جهان می‌جنگیدیم.

البتّه پیروزی‌های موقّتی و مقطعی مسلمانان، نتیجة یک جنگ و مبارزه با دشمن و فداکاری و استقامت رزمندگان بوده و بسیار هم ارزشمند و واجب است. مسلّماً اگر مردم غزّه و «فلسطین» به سلاحی بزرگتر و مؤثّرتر دست می‌یافتند، آن را در جنگ به کار می‌بردند؛ امّا قدرت برتر عالم، وجود مبارک مهدی(عج) و ظهور او است. چرا ما از این قدرت غفلت کرده‌ایم؟

آنان که درخواست‌های عاجزانه و ملتمسانه از حضرت حق و دعا برای آمدن و تعجیل در فرج مبارکش را درک نمی‌کنند، بدانند این کار در واقع دست‌یافتن به قدرت برتر و نبرد با رژیم مخوف صهیونیستی است. ما نیازمند و مضطر به خدا و ولیّ اعظم او هستیم.

در زمان امیرالمؤمنین، علی(ع) مردم امام خود را نخواستند و از قدرت او استفاده نکردند؛ امّا در این زمان چرا ما از این قدرت برتر استفاده نکنیم؟

حتّی اگر مردم غزّه و فلسطین بر دشمن صهیونیستی - ان‌شاءالله - پیروز هم بشوند، ما نباید از امام عصر(عج) غافل شویم. باید او را از خدا بخواهیم تا همة مسلمانان در سراسر عالم پیروز شوند. ما در هر حال، در خوشی یا ناخوشی، پیروزی یا شکست، مضطر به خدا و ولیّ او، امام عصر(عج) هستیم. تا مستکبران و ظالمان در جهان هستند و برتری‌جویی می‌کنند، تا ظلم هست و ظالم هست، باید موعود عدالت‌گستر را از خدا درخواست کنیم.

پیروزی‌های مسلمانان نباید آنان را به خود مغرور سازد و از ظلمی که توسّط مستکبران بر همة مسلمانان و آزادگان و مظلومان می‌رود، غافل شوند. باید امام خود را طلب کنند تا او بیاید و بساط ستمگران و ابرقدرت‌ها را از بین ببرد. ما و همة بشریت مضطر به اماممان هستیم؛ یعنی بدون او و ظهورش، پیروزی نهایی رخ نخواهد داد.

پی‌نوشت‌ها