امّ ایمن

مادران رضاعی پیامبر(ص) | بخش اوّل

رمضان محمّدی

امّ ایمن کنیهٔ بركة بنت ثعلبة بن عمر حبشیه از زنان مشهور صحابی و دایهٔ رسول خدا(ص) است.1

امّ ایمن کنیز عبدالله بن عبدالمطلب بود که از راه ارث، به رسول خدا(ص) رسید.2 وقتی آمنه، مادر پیامبر(ص) تصمیم گرفت به «یثرب» برود تا آرامگاه شوهرش را زیارت کند، امّ ایمن همراه وی بود. هنگام برگشتن از «مدینه» آمنه در محلّی به نام «ابواء»3 رحلت کرد. از آن پس، دایگی پیامبر را امّ ایمن به عهده گرفت.4

امّ ایمن تا آنجا که می‌توانست، از پیامبر(ص) جدا نمی‌شد. پیامبر(ص) دربارهٔ وی فرمودند:

«امّ ایمن بعد از مادرم، مادر من است.»5

همچنین می‌فرمودند:

«او تنها باقیماندهٔ خاندان من است.»6

هرگاه چشم حضرت به او می‌افتاد، می‌فرمودند:

«ای مادر!»

پیامبر اکرم(ص) بعد از ازدواج با حضرت خدیجه؟عها؟ امّ ایمن را آزاد کرد. او با عبید بن زید خزرجی ازدواج کرد و ایمن متولّد شد. ایمن در جنگ حنین (سال هشتم هجری قمری) به شهادت رسید و خود عبید در غزوهٔ خیبر به شهادت رسید. شهرت امّ ایمن، از نام ایمن است.7 بعــد از فوت عبید، پیامبر(ص) فرمودند:

«هر کس از اینکه با زنــی از زنان بهشتی ازدواج کند خوشحال می‌شود، با امّ ایمن ازدواج کند.»

پس از این سخن پیامبر(ص) زید بن حارثه (آزادشده و پسرخواندهٔ پیامبر(ص)) با او ازدواج کرد کـه اسامه از این ازدواج متولّد شد.8

امّ ایمن بعد از رحلت حضرت خدیجه؟عها؟ بدن مطهّر او را به کمک امّ فضل - همسر عبّـاس بـن عبدالمطّلب - غسل داده و کفن کردند.9 امّ ایمن از نخستین کسانی بود که اسلام آورد و از هجرت‌کنندگان به «حبشه» است.10

از زمان و چگونگی برگشت او از حبشه اطّلاعی در دست نیست. رسول خدا(ص) هنگام مهاجرت به مدینه، امانت‌های مردم را به او سپردند تا به علی بن ابی‌طالب(ع) تحویل دهد و آن حضرت نیز آنها را به صاحبانشان برگردانند.11

امّ ایمن در جنگ احد (سال سوم هجری قمری) و خیبر (سال هفتم هجری قمری) به مداوای مجروحان، خستگان و واماندگان می‌پرداخت و برای آنان آب می‌برد.12 در جنگ احد، به صورت فراریان خاک می‌پاشید و به آنان دوک

نشان می‌داد و می‌گفت: شمشیرتان را بدهید و نخ بریسید.13

در ایّام ولادت امام حسین(ع) (در سال سوم هجرت) امّ ایمن خواب دید که قطعه‌ای از بدن مبارک پیامبر(ص) جدا شد و در خانهٔ او افتاد. این خواب، وی را ناراحت و آشفته ساخت و موجب گریهٔ او شد. وقتی حضرت خبردار شدند، او را فرا خواندند و فرمودند:

«دیشب به من خبر رسید که تا صبح گریه کرده‌ای!»

امّ ایمن، خواب را برای حضرت تعریف کرد. حضرت در تعبیر خواب او از ولادت امام حسین(ع) خبر دادند و فرمودند:

«او بعد از ولادت، در خانهٔ شما رفت و آمد خواهد کرد.»14

رسول خدا(ص) پیوسته به دیدار امّ ایمن می‌رفت. بـه هنگام بیماری رسول خدا(ص) امّ ایمن گریه می‌کرد و می‌گفت: می‌دانم حضرت رخت از ایــن جهـان برمی‌بندد؛ امّا از آن جهت می‌گریم که وحی و اخبار آسمانی از ما قطع می‌گردد.15

او از پیامبر(ص) روایاتی نقل کرده است.16 انــس بــن مالک، حنش بن عبدالله صنعانی و ابوزید المدینی از کسانی هستند که از او روایت کرده‌اند.17

او پیشاپیش، خبر شهادت امام حسین(ع) را از رسول خدا(ص) نقل کرده بود.18 حضرت زینب؟عها؟ پس از ضربت خوردن حضرت علی(ع) از ایشان دربارهٔ امّ ایمن پرسیدند. امیر مؤمنان(ع) فرمودند:

«حدیث همان است که امّ ایمن نقل کرده است.»19

از دیگر احادیث او حدیثی است در فضیلت تربت سیّدالشهداء(ع) که از پیامبر خدا(ص) چنین نقل کرده است:

«سرزمین کربلا پاکیزه‌ترین بقعه روی زمین و از نظر احترام و حرمت، از بزرگترین بقعه‌هاست و همانـا کربلا از بساط‌های (باغ‌های) بهشت است.»20

جوهری او را در شمار شاهدان حضرت زهرا؟عها؟ در قضیهٔ «فدک» آورده است.21 همچنین نقل شده که او از معتمدترین زنان نزد حضرت زهرا؟عها؟بود. دربارهٔ ازدواج حضرت زهرا؟عها؟ و هدایای الهی و نثار ملائکه، حدیث مفصّلی از رسول خدا(ص) نقل کرده است.22 هنگامی که حضرت متوجّه رحلت خود شدند، امّ ایمن را خواستند تا علی(ع) را خبر کند.23

امّ ایمن در روایاتی چند از رسول اکرم(ص)، در زمرهٔ زنان بهشتی شمرده شده است.24 امام باقر(ع) فرمودند:

«من شهادت می‌دهم که او، امّ ایمن از بهشتیان است.»25

او در اوایل خلافت عثمان، یعنی پس از ۳۲ه‍ .ق. از دنیا رفت.

ابن سعد نقل کرده که ابن ابی‌فرات، مولای (غلام) اسامة بن زید با حسن بن اسامه نزاع کردند. ابن ابی‌فرات به حسن بن اسامه گفت: ای پسر برکه! مقصودش از برکه، امّ ایمن بود. حسن کسانی را که آنجا بودند، شاهد گرفت که ابن ابی‌فرات به من گفت: پسر برکه. پس نزد قاضی مدینه شکایت کردند. قاضی مدینه به جهت این بی‌حرمتی که خواسته بود او را کوچک کند، هفتاد تازیانه به او زد و گفت: رسول خدا(ص) او را مادر خطاب کرده است.26

پی‌نوشت‌ها