در عصر انفجار شهرت هستیم، سرخوردگی اجتماعی را جدّی بگیریم!

دکتر احسان شاه قاسمی1

تمایز نظری بین اینفلوئنسر، بلاگر و سلبریتی

در آغاز راه ظهور یک حوزهٔ مطالعاتی جدید هستیم. پیشینهٔ فرهنگ شهرت را به قرن 19 یا 20م. نسبت می‌دهند؛ امّا بعد از سال 2005م. اتّفاقات عجیبی افتاد که موجب شد شاهد پدیده‌ای باشیم که می‌توان آن را انفجار شهرت نامید.

چون این حوزه جدید است و از سال 2005م. به صورت جدّی آغاز شده و ما در عصر انفجار نشانه‌ها زندگی می‌کنیم، مرزهای بسیار محوی داریم. گذاشتن خطّ تمایز بین مفاهیم، همیشه در علوم انسانی کار سختی بوده است؛ امّا اکنون به مراتب سخت‌تر است. نه تنها بین بلاگر و سلبریتی و نفوذدار (اینفلوئنسر)، حتّی بین سلیبریتی و مشهور هم مرزکشی، کار دشواری است. مثلاً می‌گوییم مشهور کسی است که دستاوردهایش از زندگی خصوصی‌اش برجسته‌تر و سلبریتی کسی است که زندگی خصوصی‌اش از دستاوردهایش برجسته‌تر است؛ مثلاً برخی از پرطرفدارترین سلبریتی‌های «اینستاگرام» هیچ دستاوردی ندارند، جز نمایش زندگی شخصی‌شان. این شخص کاملاً سلبریتی است؛ امّا برخی دیگر اصلاً زندگی شخصی برایشان مهم نبوده؛ امّا دستاوردهایش مهم بوده است و به همین خاطر فرد مشهوری است. الآن بسیار سخت است که بگوییم فلان بازیگر سلبریتی نیست. برخی از آنها هم به تعریفی سلبریتی هستند و هم به تعریفی مشهور.

چگونگی پایان دادن به این اغتشاش نظری

بنابراین پایان دادن به این اغتشاش نظری امری است دشوار و جهت تسهیل مطالعهٔ آن، راهی جز این نداریم که آن را کمینه کنیم.

ذهن انسان بر اساس طبقه‌بندی‌ها کار می‌کند که هر چیزی، چه هست و چه نیست؟ رایانه هم بر همین اساس کار می‌کند. به سمت مرزبندی‌ها آمده‌ایم و گفته‌ایم بلاگر کسی است که در یک حوزهٔ تخصّصی، دائم می‌نویسد؛ نفوذدار [اینفلوئنسر] کسی است که در یک حوزهٔ تخصّصی در واقع نام و نظرش مورد توجّه است و عدّهٔ زیادی نظر او را می‌پسندند؛ سلیبریتی کسی است که می‌کوشد زندگی شخصی‌اش را با هوچی‌گری، جلب توجّه به هر قیمتی توجّه معطوف به خود را به پول تبدیل بکند. فعلاً این تعریف هست؛ مانند تمایز بین مشهور و سلبریتی.

چنین موارد نقض بسیاری می‌توانید پیدا کنید. فرد مشهوری که بر اساس تعریف بلاگر است، مردم آن را به اسم سلبریتی می‌شناسند. چاره‌ای نیست. هم ما در آغاز یک مسیر هستیم

که طول می‌کشد مفاهیم به صورت کریستالایز (متبلور) و پالایش شده، استخراج شده باشد. همین خود این حوزه بسیار گریزان است.

اصطلاح بلاگر بیست سال پیش چیز دیگری بود. وبلاگ‌نویسی برای افراد فرهیخته بود. بلاگرها فرهیخته بودند، روزنامه‌نگار بودند. الآن بلاگر کسی است که می‌گوید چگونه ناخن بکارید. اینها پس‌آیندهای سیاسی داشت؛ امّا امروز به کسی می‌گویند که به شما در فضای اینستاگرام می‌گوید چگونه با کلاس باشید یا چگونه کاریزما داشته باشید، چطوری تخفیف بگیرید و... . این موارد طول خواهد کشید تا به زمانی برسیم که مرزهای مفاهیم، مشخّص و مسدود شود.

پی‌نوشت