یاد دیدار یار

مریم ضمانتی‌یار

کشتی کوچک ناخدا حیدر آرام بر روی دجله پیش می رفت . آسمان آبی بود و نسیم خنکی، نیزارهای اطراف دجله را نوازش می کرد . هوا مطبوع و خنک بود و بعدازظهر مناسبی برای کشتی رانی بر روی دجله . مسافرانی که از حله و کربلا سوار کشتی شده و به سمت نجف می رفتند، در آرامش دجله و کشتی سرگرم گفتگو بودند و صدای خنده چند جوان، عرشه کوچک کشتی را پر کرده بود، آنها جوانی تنها را یک گوشه از عرشه دوره کرده بودند و هر کدام حرفی می زدند و او را مسخره می کردند . جوان هم آرام و سربه زیر نشسته بود و خنده ها و تمسخرهای آنها را تحمل می کرد . جوانی که از همه دوستانش بی پرواتر بود، جلوی او روی عرشه نشست و گفت: یاقوت! مادرت نذر کرده اگر به سلامت به نجف برگردی صدهزار جمعه به کربلا برود و ...یاقوت با شنیدن نام کربلا برآشفت . با خشم بلند شد که حرفی بزند . اما با یک حرکت سریع، همه آنها از جا برخاستند و دورش را گرفتند . یاقوت در حلقه آنها احساس ترس کرد و حرفی نزد و آنها گستاختر شده و مذهبش را به مسخره گرفتند . ناخدا حیدر و جاشوهای کشتی، سخت سرگرم کارشان بودند و کسی متوجه نبود هر آن ممکن است بین این عده جوان نزاعی درگیرد .

شیخ علی رشتی که از کربلا عازم نجف بود و از ابتدا شاهد بود که این عده چطور این جوان تنها و بی پناه را مسخره می کردند، دیگر تاب نیاورد . برخاست و به طرف آنها رفت . با دست آنها را کنار زد و گفت: آرام باشید از انصاف و جوانمردی به دور است که ده نفر، یک نفر را... ...

یکی از آنها جلو آمد و گفت: یاقوت خودش مرد کاملی است و وکیل و وصی نمی خواهد .

یکی دیگر گفت: از آن گذشته ما عموزادگان او هستیم و نیازی به وساطت یک غریبه نیست .

شیخ علی سری تکان داد و گفت: خویشاوند او هم هستید و این همه مسخره اش می کنید؟

جوانی از بین آنها فریاد زد: دروازه

کربلا را پشت سر گذاشته ایم و روی آب هستیم . اگر گمرک چی هستی برو کنار دروازه کربلا .

یاقوت برآشفت: احترام موی سفید این شیخ را داشته باشید . پیرمرد که حرف بی حساب نمی زند .

هنوز جوان پاسخ یاقوت را نداده بود که ناخدا حیدر فریاد زد: رسیدیم . بعد از این عمق آب خیلی کم است . اگر جلوتر برویم، کشتی به گل می نشیند . پیاده شوید و بقیه راه را تا نجف پیاده بروید .

یاقوت نفس راحتی کشید . کوله بارش را برداشت و بسرعت پیاده شد . شیخ علی هم پیاده شد . خودش را به یاقوت رساند و گفت: اگر اجازه بدهی تا نجف همراهت باشم .

یاقوت سری تکان داد و گفت: از اینکه به خاطر من به زحمت افتادید شرمنده ام .

- این چه حرفی است . اگر همین طور پیش رفته بودند و ناخدا فرمان پیاده شدن نداده بود، کارت با آنها به جای باریکی می کشید . حالا واقعا راست می گفتند و از خویشاوندان تو هستند؟

- بله آنها عموزادگان من هستند و همه اهل سنتند و پدرم هم سنی است . اما مادرم شیعه است و من چندسالی است که به مذهب مادرم هستم و همین امر باعث شده آنها مرا بسیار آزار دهند .

- حالا کجا می رفتی که با آنها همسفر شدی؟

- من اهل حله هستم و شغلم روغن فروشی است . برای تهیه روغن مرتب از حله به بادیه های اطراف نجف می روم . اینها هم برای کار به نجف می روند . شما که هستید و به کجا می روید؟

- من نامم شیخ علی رشتی است و برای تدریس علوم دینی به این نواحی آمده ام . دلم می خواهد بدانم چه پیش آمد که به مذهب مادرت درآمدی .

دل یاقوت با شنیدن این جمله شیخ علی فرو ریخت . یاد خاطره ای شیرین در دلش زنده شد . چشمانش به اشک نشست و برای لحظاتی طولانی سکوت کرد . شیخ علی متوجه شد که یاقوت سخت منقلب شده است . سکوت کرد و گذاشت تا به حال خودش باشد .

یاقوت حس کرد بغض راه گلویش را بسته است و اگر اشک هایش نریزند نفسش بند می آید . آهی کشید و اشک هایش جاری شدند . شیخ علی اشک و سکوت او را که دید گفت: حدس می زدم چیزی در دلت می گذرد که اینگونه تو را از آنها جدا کرده، اما فکرش را نمی کردم که یادآوری آنچه بر تو گذشته، اشکت را جاری کند . مشتاقتر شدم بدانم چه بر تو گذشته .

یاقوت اشک هایش را پاک کرد و گفت: گفتم که شغلم روغن فروشی است و برای تهیه روغن به اطراف نجف می روم تا از بادیه نشینان روغن بخرم . آن سال کاروانی راهی نجف بود و من با آنها همراه شدم . در بین راه شب در جای امنی ماندیم و من که بسیار خسته

بودم به خواب رفتم و وقتی چشم باز کردم همراهانم رفته بودند و هیچکس مرا بیدار نکرده بود . تنها و سرگردان بارم را جمع کردم و راهی بیابان شدم، اما خیلی زود فهمیدم که راه را گم کرده و مسیر را کاملا اشتباه رفته ام . کم کم ظهر از راه می رسید و بر شدت تابش آفتاب افزوده می شد . آبی که همراهم بود تمام شده بود و همسفری هم نداشتم که از او مدد بخواهم . می دانستم در آن بیابان، حیوانات وحشی گرسنه فراوان است و بسیار شنیده بودم که مسافران راه گم کرده، طعمه آنها شده اند . وحشت سراپای وجودم را در برگرفته بود و درمانده اشک می ریختم . پدرم همیشه از خلفا و مشایخ یاد می کرد . من هم عاجزانه خدا را قسم می دادم و آنها را نزد او شفیع می کردم تا اسباب رهایی ام را فراهم کند . اما، هر چه بیشتر جلو می رفتم احساس می کردم از مقصدم دورتر می شوم . تا چشم کار می کرد بیابان بود و خار و خاک و آفتاب داغ هم بی امان بر سر و رویم می تابید و هر چه بیشتر عرق می ریختم، تشنه تر می شدم .

حیوان زبان بسته ام که دیگر از تشنگی نای راه رفتن نداشت نیمه های راه از پا درآمد و من سرگردان و تشنه به راهم ادامه دادم . راه که نه به بیراهه ای که مرا به عمق بیابان می کشاند ...

گریه امان یاقوت را برید . از رفتن باز ماند و همانجا میان نیزارهای ساحل دجله نشست . شیخ علی کنارش نشست و دستش را پدرانه بر روی شانه او گذاشت . شانه های یاقوت از شدت گریه می لرزید . بعد از لحظاتی که با صدای بلند گریه کرد، بر خودش مسلط شد و ادامه داد:

- مادرم همیشه مذهبش را از پدرم پنهان می کرد اما من به یاد داشتم که در کودکی که من هنوز تفاوت مذهب او و پدرم را نمی فهمیدم به من می گفت: ما امام زنده ای داریم که کنیه اش «اباصالح » است. او گمشدگان را نجات می دهد و به فریاد درماندگان می رسد و ضعیفان و بی پناهان را یاری می کند ... در آن لحظات عطش و وحشت و خستگی، ناگهان یاد این حرف مادرم افتادم . از شدت گرما و عطش، بر روی زمین افتادم و در حالی که با نهایت درماندگی با صدای بلند گریه می کردم فریاد زدم: خدایا من از امامی یاری می طلبم که مادرم می گفت گمشدگان را نجات می دهد . به فریاد درماندگان می رسد ... من در این برهوت و تشنگی، گم شده ام و تو می دانی که درمانده ام . عهد می بندم اگر او به فریادم برسد و مرا نجات دهد، به مذهب مادرم درآیم .

و با آخرین توانی که داشتم فریاد زدم: یااباصالح! می گویند تو فریادرس درماندگانی ... من درمانده ام ... مرا دریاب ... !

ناگهان از پشت پرده اشک چهره مردی را دیدم . اول فکر کردم سراب و خیال است . اما پلک که زدم و اشک هایم فرو ریخت، او را بهتر دیدم . عمامه سبزی به سر داشت . درست همرنگ همین برگ های نی . دستم را گرفت و مرا بلند کرد . راه را به من نشان داد و فرمود: بزودی به قریه ای می رسی که اهل آن همه شیعه اند و از من خواست که به مذهب مادرم درآیم .

فهمیدم که او همان اباصالح است . ناله کردم: یا سیدی! با من به آن قریه می آیید؟

فرمود: نه، چرا که هزار نفر در اطراف این بلاد از من مدد می خواهند و باید بروم و ایشان را نجات دهم . تا من به خود آمدم دیگر او را ندیدم . فریاد زدم، صدایش کردم اما بیابان بود و سکوت . با حال و روزی گریان و پریشان به سوی قریه ای رفتم که اباصالح نشانم داده بود; آن قریه که فرموده بود اهالی آن همه شیعه اند . مردم آن قریه مرا که گریان دیدند، پناهم دادند و ماجرا را که فهمیدند دوره ام کردند و بر سر و چشمم بوسه ها زدند و اشک ها ریختند ... آن شب، مهمان آنها بودم و فردا ظهر، همراهانم رسیدند و من تازه فهمیدم چه مسافتی را با چه سرعتی طی کرده ام ... کار خرید روغن را فراموش کردم . حالی داشتم که به هیچ چیز آرام نمی گرفت . فردای آن روز به حله رفتم و سراغ بزرگ اهل شیعه را گرفتم . خانه سیدمهدی قزوینی را نشانم دادند . نمی دانستم کیست . اما به کسی نیاز داشتم که به من بگوید چه کنم تا به عهدم وفا کنم . خصوصا که حضرت بر عمل بر عهدم تاکید فرموده بود . خادم سیدمهدی در را برویم گشود . مرا که گریان و گرد و غبار گرفته دید به اتاقی برد و لحظه ای نگذشت که سید خودش به سراغم آمد . بی آنکه بداند من که هستم و بر من چه گذشته، گرم مرا در آغوش گرفت و بوسید . گفتم: نامم یاقوت است و روغن فروشی از اهالی حله هستم .

گفت: هر که هستی خوش آمدی

غصه گم شدنم را برایش گفتم و ... ناگهان سید منقلب شد . مثل اینکه خاطره ای شیرین و خاص به یادش آمده باشد . به پهنای صورت اشک می ریخت و زیر لب چیزی زمزمه می کرد . دیدم حال او از من پریشان تر است . پرسیدم: چرا چنین اشک می ریزی سید؟

برایم گفت که چند سال قبل راهی کربلا شده و در راه مردان راهزن و بی رحم عنیز، را بسته بودند و همه زائران از ترس، در کنار رود هندیه توقف کرده و جرات حرکت به سوی کربلا را نداشتند که با دلی شکسته سر به بیابان می گذارد که ناگهان صاحب الامر می آیند و او را همراه همه زائران به کربلا می رسانند بدون اینکه نشانی از راهزنان باشد

با یادآوری خاطره اش هر دو سر در آغوش هم گریه کردیم و کمی که آرام گرفت پرسید: برای چه اینجا آمده ای؟

گفتم: آمده ام تا به مذهب تشیع درآیم و نمی دانم چه کنم .

گفت: خودم تمام آداب تشرف به تشیع علوی را به تو می آموزم

گفتم: من اما به یک چیز فکر می کنم . من می خواهم او را دوباره ببینم . چه کنم؟

در حالی که آرام اشک می ریخت لبخندی زد و گفت: به همین زودی دلتنگ شده ای؟ تو که پرورده پدری سنی هستی

گفتم: نه ... من شیر مادری شیعه را خورده ام . فقط بگو چه کنم؟

سید سر تکان داد و گفت: چه بگویم اما می دانم که او جدش حسین را بسیار دوست دارد . حسین را شفیع قرار بده و چهل شب جمعه به کربلا برو . امید که به آبروی حسین دوباره مولایمان را زیارت کنی .

من در کنار سید مهدی با آداب و عقاید تشیع آشنا شدم و در تمام این مدت، فقط به یک چیز فکر می کردم که می خواهم دوباره او را ببینم و از همان هفته، هر شب جمعه به کربلا رفتم .

شیخ علی که محاسن سفیدش از اشک خیس شده بود دستی بر شانه یاقوت جوان زد و گفت: از ما که عمری شیعه ایم بامعرفت تر و عاشقتری!

یاقوت که نگاهش به موج های زیبای دجله خیره ماند بود گفت: داشتم در این آتش می سوختم تا چهلمین پنج شنبه از راه رسید . از صبح آرام و قرار نداشتم . همه وجودم شعله ور بود و برای رسیدن به کربلا لحظه شماری می کردم . من می دانستم او از دلم خبر دارد . همانطور که من در آن بیابان با خدا عهدی بسته بودم و او پایبندی به عهد را یادآورم شده بود .

وقتی به دروازه کربلا رسیدم . دیدم مردم زیادی جمع شده اند . پرس و جو کردم و فهمیدم نمایندگان حکومت اهل سنت، برای بازدید از کار نگهبانان دروازه شهر آمده اند و با نهایت سختگیری از زائران تذکره می خواهند و هر کس تذکره نداشت باید پول آن را می پرداخت و من که سی و نه شب از حله تا کربلا پیاده رفته بودم، فکرش را هم نمی کردم که در چهلمین شب و درست در شب موعود، با چنین مساله ای روبرو شوم . من نه تذکره داشتم و نه پولی که قیمت تذکره را بدهم . مردم التماس می کردند و سربازان حکومتی با خشونت و ضرب نیزه آنها را رد کرده و اجازه ورود به کربلا را نمی دادند . بسیاری بدون تذکره بودند و با چشمی گریان برگشتند . اما من که به وعده و وعده گاهم رسیده بودم امکان نداشت بتوانم برگردم . سعی کردم بین آنها که تذکره داشتند مخفی شوم . اما ماموران متوجه شدند و مرا عقب زدند . نمی دانستم چه کنم که ناگهان از بین جمعیت صاحب خودم، صاحب الامر را دیدم . همان که آن روز در بیابان به فریادم رسیده بود . لباس طلاب عجم را پوشیده بود و عمامه سفیدی بر سر داشت و آن طرف دروازه بود . با دیدنش دلم فرو ریخت . با نگاهم التماسش کردم . نیازی به حرف زدن نبود . تمام وجودم در اشتیاق می سوخت . حضرت جلو آمد . دست مرا گرفت . گرمایی مطبوع تمام وجودم را دربرگرفت . زمانی به خود آمدم که از دروازه عبور کرده بودم و هیچ کس مانع من نشده بود . وقتی از دروازه گذشتم دیگر آن حضرت را ندیدم .