ایوانجلیست‌ها در تدارک جنگ بزرگ

صفحات چاپی ۴۶ تا ۵۰، ۵۲

مطالعه در کتاب‌خوان

اسماعیل شفیعی سروستانی

به مبلّغان «انجیل»، مبشّران، مژده‌دهندگان و ایوانجلیست1 گفته می‌شود. اگرچه جریان اصول‌گرایی (بنیادگرایان) مسیحی در اروپا و «آمریکا» به صدها شعبه و شاخه تقسیم می شوند و تنوّع و گستردگی فرقه‌ها، احزاب و کلیساهای آنها بسیار است، امّا:

بهترین و آشکارترین گرایش‌های اصول‌گرایی این جوامع، در فرقهٔ انجیلی‌های متجدّد یا دوباره‌ متولّد شدگان نمود پیدا می کند. انجیلی‌های متجدّد در واقع آمیزه‌ای عجیب و غریب از فرقه‌های مختلف هستند و ده‌ها هزار کشیش و مبلّغ دارند...

یکی از مهم‌ترین اصول اعتقادی آنها که زبان حال آنها نیز هست، می‌گوید:

هر کس دوباره و از نو [در زمان بازگشت مسیح] زاده نشود، دینی نخواهد داشت که او را به بهشت ببرد.2

کشیشان کلیسای کاتولیک، بدون هیچ پیرایه و لباس مخصوص و مسلّط به آیات «کتب مقدّس»، در سراسر اروپا، آمریکا و سایر کشورها به تبلیغ مشغولند و از نفوذ بالایی میان ساکنان این مناطق برخوردارند.

هال لیندسی، جری فالول، پت رابرتسون و جان هاگی در زمرهٔ مشهورترین ایوانجلیست‌هایی هستند که همه روزه از مسیر هزاران شبکهٔ رادیویی، تلویزیونی و اینترنتی در گوش مخاطبان خود می‌خوانند ارادهٔ خداوند بر این است که اسرائیل برپا شود و در میان سایر ملل، این امّت باقی بماند.

اینان فارغ التّحصیلان قریب به سیصد دانشکدهٔ وابسته به بنیادگرایانند که تمامی دستگاه‌های مدرن و پیشرفته را در خدمت اعتقادات و اهداف خود وارد آورده‌اند.

پدیدهٔ انجیلیسم در این فعّالیت‌ها خلاصه نمی‌شود. به گفتهٔ گيل کيپل:

این چیزی نیست، جز بخش مرئی یک جنبش عمیق که موجب شده برخی از طبقات جامعهٔ آمریکا، ارزش‌های لائیک و دنیوی را که از بین برندهٔ ایمان است و بر مردم حاکم می‌باشد، به کناری نهند و به جای آن، تغییر و تحوّلی عمیق در اخلاق جامعه به وجود بیاورند که همه از مقولات و خطابه‌های انجیلی‌های بنیادگرا نشئت می‌گیرد و انجیلی‌های بنیادگرا آن را شکل می‌دهند.

بنیادگرایان انجیلی، غیر از دانشگاه‌ها، مراکز آموزش خاصّی برای خود تأسیس کرده‌اند تا غارت جامعهٔ مدنی و نفوذ فرهنگی در آن، راحت‌تر باشد و ساخت و شکل‌دهی مجدّد آن به سهولت میسّر شود؛ از جمله دانشگاه «باب جونز» و دانشگاه «اورال رابرتس» که در ایالت «اوکلاهاما» قرار دارد و 4170 دانشجو و 375 استاد را در بر می‌گیرد. این دانشگاه کتابخانه‌ای مجهّز به یک میلیون نسخه کتاب دارد...

جری فالول (یکی از شخصیت‌های بارز انجیلی) در سال 1971م. در ایالت «ویرجینیا»

صفحهٔ ۴۷

دانشگاهی به نام «آزادی تعمیدی» تأسیس کرد که بعدها نام آن به «دانشگاه آزادی» تغییر یافت. این دانشگاه کلید فهم برنامه‌ها و طرح‌های فالول (برای توسعهٔ امپراتوری انجیلی شبه کلیسایی‌اش و افزایش نفوذ و تأثیر او بر فرهنگ، جامعه و تاریخ آمریکا) به شمار می‌آید و صرفاً مدرسه‌ای برای آماده ساختن و آموزش مبلّغانی نیست که به سراسر جهان گسیل می‌شوند؛ بلکه هزاران نفر در حالی از آن فارغ التّحصیل می‌شوند که فرا گرفته‌اند چگونه به جهان، از دید اعتقادات مذهبی و مفاهیم اجتماعی و اقتصادی فالول نگاه کنند و سپس در تمام بخش‌ها و طبقات موردنظر جوامع نفود نمایند.3

گریس هالسل (نویسندهٔ آمریکایی) زمانی به همین جماعت انجیلی‌ها منتسب و با آموزه‌های اینها پرورش یافته بود؛ امّا پس از سفر به فلسطین اشغالی و مطالعهٔ دقیق، به یکی از منتقدان این افکار تبدیل شد و کتاب‌های «پیشگویی و سیاست»، «انجیلی‌های نظامی در راه جنگ هسته‌ای» و «یدالله» و «تدارک جنگ بزرگ» را نوشت.

او در کتاب تدارک جنگ بزرگ در کتاب دیگرش یدالله، پیش از آنکه به این سؤال پاسخ دهد که چرا ایالات متّحدهٔ آمریکا برای اسرائیل از منافع خود می‌گذرد، عباراتی شاخص از سخنان برخی انجیلی‌های آمریکایی را می‌آورد و از قول آنان نقل می‌کند تا جغرافیای نگاه این مبلّغان را معلوم سازد:

فالول و ليندسی می‌گویند: خداوند از ما می‌خواهد وارد جنگ خطرناکی شویم. این جنگ حدّ و مرزی برای تاریخ بشری قرار نمی‌دهد و اکنون، در حالی که حدود دوازده دولت جهان سلاح هسته‌ای در اختیار دارند، می‌توانیم بر سراسر جهان غلبه کنیم.

واز قول پت رابرتسون (انجیلی تلویزیونی) نیز می‌نویسد:

کتاب مقدّس اشاراتی مشخّص به حوادث آیندهٔ جهان دارد و پیشگویی‌هایی را در بر می‌گیرد که جهان را به لرزه درمی‌آورد. نبرد آرمگدون در جای خود قرار دارد و ممکن است تحقّق پیشگویی‌های حزقیال هر آن به وقوع بپیوندند. آرمگدون هر آن ممکن است، اتّفاق بیفتد و ایالات متّحده در این پیشگویی‌های حزقیال باید حضور داشته باشد و ما همگی آماده‌ایم.

و جان هاگی (نویسندهٔ آمریکایی) در «سپیده‌دم آخر» می‌نویسد:

همان‌گونه که می‌دانیم، فرجام جهان نزدیک شده و آمریکا سمبل تایتانیک جدید است. ما اکنون در حال حرکت به سوی فاجعه هستیم!

و کشیش کن باگ از «کلیسای کتاب مقدّس ماکلین»، معلّم یکی از مدارس روزهای یکشنبه و کنت استار مدّعی العموم کسی که در رسوایی مونيکا لاينسکی از بيل کلينتون بازجویی نمود، می‌گوید:

فرجام فرا رسیده است و به نظر من احتمال بسیار زیادی وجود دارد که در زمان ما به وقوع بپیوندد.

باگ هشدار می‌دهد که بیش از وقوع آرمگدون، آتش جنگ‌های دیگر برافروخته شده و از هر دو نفر، یک نفر کشته خواهد شد. به عبارت دیگر، سه میلیارد نفر کشته خواهند شد.

و کشیش انجیلی جری فالول اعلام کرد:

آرمگدون یک حقیقت است؛ حقیقتی وحشتناک و ترس‌آور. ما بخشی از نسل آخرین هستیم؛ نسل آخر. تاریخ به اوج خود خواهد رسید... فکر نمی‌کنم فرزندانم بتوانند کاملاً به زندگی خویش ادامه دهند.

و در جای دیگر می‌گوید:

در آرمگدون، اوّلین و آخرین زد و خوردها به وقوع می‌پیوندد. سپس خداوند از این جهان و هستی خلاص می‌شود. او این زمین را نابود خواهد کرد... این آسمان‌ها و زمین را.

و سخن خود را این‌گونه به پایان می‌رساند:

میلیاردها نفر در جنگ آرمگدون خواهند مرد.4

این مبلّغان جنگجو، میدان فعّالیتشان همهٔ آمریکا، اروپا و حتّی کشورهای آسیایی را نیز شامل می شود و همه‌ساله میلیون‌ها نسخه از «انجیل» و متن سخنرانی‌هایشان به طور رایگان در میان مردم توزیع می‌گردد. همهٔ آنها یک‌صدا بر طبل جنگ می‌کوبند و اذهان را مهیّای این واقعه می‌سازند.

جالب توجّه آنکه طیّ قرون اخیر، شاعران و نویسندگان صاحب آوازه‌ای، همچون جان لاک (1632-1704م.)، اسحاق نیوتن (1642-1728م.)، ژوزف بریستلی (1733-1804م.) شیمیدان و کاشف اکسیژن، لرد بایرون شاعر و جورج الیوت نمایشنامه‌نویس نیز نام خود را در فهرست مبلّغان این آموزه به ثبت رسانده‌اند.5

کشیش بيلی گراهام که از سال 1970م. هشدار می‌دهد جهان با سرعت بسیار به سوی آرمگدون در حال حرکت است و جوانان کنونی آخرین نسل تاریخ هستند و در گردهمایی‌ها و حضورهای مذهبی خویش در کلیساها و تلویزیون‌ها این سخن معروف خویش را تکرار می‌کند:

بسیاری سؤال می‌کنند آرمگدون کجاست؟ چقدر به ما نزدیک است؟

در تلاش برای پاسخ به این سؤالات می‌گوید:

بسیار خوب، این منطقه در غرب «رود اردن»، میان «الجلیل» و «السّامره»، در دشت «یزرعیل» قرار دارد. جایی که وقتی ناپلئون به آنجا رسید، گفت: این مکان شاهد بزرگترین نبرد جهان است.

و می‌افزاید:

کتاب مقدّس به ما می‌گوید: آخرین جنگ بزرگ تاریخ در اینجا به وقوع خواهد پیوست.6

گسترهٔ عمل ایوانجلیست‌ها

کشیشان ایوانجلیست کلیسا را محلّ مناسبی برای ورود به مسائل اجتماعی، سیاسی و انتقاد از سیاست‌های داخلی و خارجی ایالات متّحدهٔ آمریکا معرّفی و با نفوذ تدریجی به حوزهٔ سیاست این کشور و انتخاب رؤسای جمهوری، همچون کارتر، کلینتون، رونالد ریگان، جورج دبلیو بوش، ترامپ و بالأخره بایدن، تمایل خود را به سیاست‌های بنیادگرایانه اعلام و سعی در عملیاتی کردن دریافت‌های خود در حوزهٔ سیاست داخلی و خارجی آمریکا کردند.

در روزهای 28و 29 آوریل 1980م. ایوانجلیست‌ها در «واشینگتن»، پایتخت آمریکا اجتماع بزرگی را با عنوان «واشینگتن برای عیسی مسیح»7 تشکیل دادند که در آن، نیم میلیون نفر ایوانجلیست از سراسر آمریکا شرکت کردند. در این اجتماع، هر

صفحهٔ ۴۸

روزه رهبران ارشد دینی ایوانجلیست‌ها در سخنرانی‌های خود از دولتمردان خواستند که در مسائل سیاسی و اجتماعی، مطابق تعلیمات انجیل عمل نمایند تا مورد تأیید آنها قرار بگیرند و در پایان، خواسته‌های سیاسی، اجتماعی خود را در یک اعلامیه بیان نمودند. شعار آنها در این اجتماع این بود:

نه من گناهکارم، نه تو گناهکاری؛ بلکه آمریکا گناهکار است و برای نجات آمریکا باید فداکاری نمود.8

رونالد ریگان را باید به عنوان رئیس‌جمهور منتخب ایوانجلیست‌ها خواند. او اوّلین برنامهٔ تبلیغاتی خود را برای دور دوم ریاست جمهوری‌اش در سال 1984م. در حضور هفده هزار ایوانجلیست که از سراسر آمریکا گرد آمده بودند، انجام داد. در این جلسهٔ تبلیغاتی، ایوانجلیست معروف، جری فالول که در دور اوّل ریاست جمهوری رونالد ریگان کشیش رسمی کاخ سفید شده بود، اعلام کرد:

دیانت و اخلاق از سیاست جدا نیست.9

یکی از مهم‌ترین اتّفاقات میدان تبلیغات مذهبی، پیوند خوردن مبلّغان مذهبی به گروه‌های شبه نظامی و مسلّح شدن آنان به اسلحه است. در این واقعه نیز بنیادگرایان انجیلی پیش‌قراولند.

هفت گروه مسلّح از شبه‌نظامیان مسیحی در آمریکا یک اتّحادیهٔ نظامی تشکیل داده‌اند. این اتّحادیهٔ نظامی مسیحیان به عنوان «جنبش هویّت مسیحی»10 معروف می‌باشد که تنها شاخهٔ «قدّیسان میهن‌پرست مسیحی»،11 آن در تمامی پنجاه ایالات متّحدهٔ آمریکا، شصت هزار عضو مسلّح دارد و قدرتمندترین گروه شبه نظامی این کشور محسوب می‌شود. شبه نظامیان جنبش هویّت مسیحی، خود را «ایوانجلیست‌های جنگجو»12 می‌نامند و اعتقاد دارند تا تمامی دنیا را مسیحی نکنند، مسیح ظهور نخواهد کرد.13

پوشیده نیست که آمریکا یکی از بزرگترین کشورهایی است که در آن، خرید و فروش اسلحهٔ گرم آزاد است و جمهوری‌خواهان عموماً به دلیل آنکه مالک کارخانه‌های اسلحه‌سازی‌اند، از مهم‌ترین مخالفان قانون منع خرید و فروش و حمل سلاح شناخته می شوند.

آنها همچنین تبلیغ می‌کنند که آمریکا را مسیح به وجود آورده است تا در آخرالزّمان، علیه ضدّ مسیح (دجّال) در جنگ نهایی مقدّس آرمگدون جنگ نماید. از این رو آنها همواره خواستار یک آمریکای قدرتمند و مقتدر می‌باشند و از افزایش بودجهٔ نظامی حمایت می‌کنند. آنها حضور نظامی آمریکا در مناطق مختلف جهان را ضروری می‌دانند. آنها در سخنرانی‌های دینی خود ترویج می‌کنند که دولت‌های شیطانی می‌کوشند آمریکا را نابود نمایند.14

در سال 1983م. جری فالول، مسافرتی به فلسطین اشغالی را برای گریس هالسل ترتیب می‌دهد. وی در صفحات اوّل از گزارش سفر خود به «تل آویو» و «درّهٔ مجدّو» می‌نویسد:

من یکی از ششصد و سی نفر مسیحی‌ای بودم که از «نیویورک» به تل آویو پرواز کردیم. در آنجا ما را به گروه‌های حدود پنجاه نفری تقسیم کردند... برای اینکه به درّه مجدّو برویم، از تل آویو حدود پنجاه و پنج مایل به طرف شمال سفر می‌کنیم. به محلّی می‌رسیم که در بیست مایلی جنوب - جنوب شرقی «حیفا» قرار دارد و فاصلهٔ آن از «دریای مدیترانه»، حدود پانزده مایل است.

... کلاید (راهنمای سفر) با صدای هیجان‌زده‌ای می‌گوید:

و سرانجام، حالا داریم میدان آخرین نبرد بزرگ را تماشا می‌کنیم! می‌پرسم: امّا آخر

صفحهٔ ۴۹

شما از کجا می‌دانید که نبرد نهایی در اینجا، روی خواهد داد؟ می‌گوید:

شما همین اسم - یعنی مجدّو - را بگیرید. کلمهٔ عبری هار، یعنی کوه را به آن اضافه کنید. این دو کلمه به شما «هارِ مجدّو» را می‌دهد که ما هارمجدّون ترجمه می‌کنیم.

در حالی که او صحبت می‌کند، من می‌کوشم استدلال او را با جست‌وجوی هار یا کوه دنبال کنم؛ امّا کوهی پیدا نمی‌کنم. با وجود این، چون درّهٔ روبه‌روی خودمان را می‌توانیم ببینیم، پس نقطهٔ مناسبی که روی آن ایستاده‌ایم، به آسانی می‌تواند هار (کوه) تلقّی بشود. امّا با همهٔ اینها، آیا هارمجدّو - که کلمه به کلمه به معنی کوه مجدّو است - به یک محل دلالت می‌کند یا یک رویداد؟

کلاید، کمی با بی‌حوصلگی پاسخ می‌دهد: نه، نه، این میدان نبردی است که همهٔ ملّت‌ها در آن درگیر می‌شوند. این آخرین نبرد میان نیروهای نیکی و نیکوکاری به رهبری مسیح و نیروهای شیطانی به رهبری دجّال خواهد بود.

من مانند میلیون‌ها مردم دیگر، سخن کلاید را باور می‌کنم. من همیشه چیزهایی دربارهٔ هارمجدّون شنیده بودم؛ امّا با همهٔ شنیدن‌هایم دربارهٔ این واژه، اشتقاق آن را نمی‌دانستم. پرسیدم که آیا دربارهٔ این واژهٔ هارمجدّون مطالب زیادی خوانده‌اید؟

می‌گوید: می‌دانید، واژهٔ هارمجدّون تنها یک بار در «انجیل» آمده است؛ یعنی درست همان که در کتاب «مکاشفهٔ یوحنّا»، باب شانزدهم، آیهٔ 16 آمده است.

و سپس این آیهٔ مختصر را نقل می‌کند:

«و ایشان را به موضعی که آن را در عبرانی، هارمجدّون می‌خوانند، فراهم آوردند.»

از آنجا که این واژه در زندگی ما چنین نقش با اهمّیتی دارد، امیدوارم بتوانم اشتقاق آن را پیدا کنم. من آنچه را که کلاید گفت، تکرار می‌کنم: در کتاب عهد عتیق، هیچ ذکری از این واژه نشده است. در کتاب عهد جدید هم تنها یک مورد، یعنی در باب مکاشفه که گاهی مکاشفات یا مکاشفهٔ یوحنّای قدّیس هم گفته می‌شود، آمده است؛ امّا من هنوز سردرگم هستم؛ در حالی که در مکاشفه از محلّی به نام هارمجدّون صحبت می‌کند، کلاید اصرار دارد که هارمجدّون معنی یک نبرد را می‌رساند.15

گریس هالسل متوجّه می‌شود که راهنمای سفر، بیش از مبلّغان، با قرائت آیات «کتب مقدّس»، سعی در تطبیق نادرست آن پیشگویی‌های توراتی با مصادیق جغرافیایی، فرهنگی و سیاسی عصر حاضر و تدارک مقدّمات لازم برای آخرالزّمانی جعلی و دست‌ساز دارد تا به قول خودش، زمینه‌های نزول اجلال عیسی مسیح(ع) یا در پایان، واقعهٔ آرمگدون فراهم شود.

راهنمای سفر همهٔ سعی خود را مصروف می‌دارد تا به مسافران القاء کند که:

اعراب دشمن اسرائیلند. پس دشمن خدا هستند.

گریس هالسل به نکتهٔ شگفتی اشاره می‌کند و می‌نویسد:

کسانی که سفر را تدارک دیده بودند، بسیار تمایل داشتند در «ناصره» توقّف نداشته باشیم تا با ملّت فلسطین و به ویژه مسیحیان «فلسطین» رابطه برقرار نکنیم و بدین وسیله، از حقایق موجود در آنجا مطّلع نشویم.

وی توضیح می‌دهد:

بنیادگرایان مسیحی اعتقاد دارند برای اینکه مسیح موعود نزد ایشان بازگردد، باید مراحل زیر طی شود:

1. بازگشت یهود به سرزمین فلسطین؛

2. برپایی دولت یهود در سرزمین مقدّس؛

3. بشارت دادن لاهوت انجیلی به تمام ملّت‌های ساکن در اسرائیل که منظور، اعراب یا طوایف ساکن فلسطین اشغالی، مانند مسلمانان، مسیحیان و پیروان سایر ادیان و مذاهب هستند؛

4. ساخت هیکل و مراسم قربانی؛

5. عروج کلیسا، احیای مذهبی، توّلد دوباره؛

6. دورهٔ سختی و مصیبت هفت ساله؛16

7 واقعهٔ آرمگدون.

بر اساس آموزه‌های کتاب مقدّس، رخدادهای آخرالزّمان و بازگشت دوبارهٔ مسیح برای نجات‌بخشی، در چندین مرحله انجام می‌پذیرد که عبارتند از:

بازگشت اوّلیهٔ مسیح یا آمدن او از آسمان

این مرحله شامل ربودن مؤمنان کلیسای مسیحی و صعود آنان به آسمان است که طیّ آن، در یک چشم بر هم زدن و به صورت ناگهانی و بدون آگاهی قبلی، عیسی مسیح(ع)، آنهایی را که آمادهٔ بازگشت او هستند، می‌رباید و به آسمان می برد...

البتّه هدف از این ملاقات در آسمان، دادرسی مؤمنان و پاداش دادن به آنان و حساب پس دادن در استفاده از استعدادها و اموال و فرصت‌هایی است که به آنها داده شده بود.

دوران مصیبت اعظم

پس از مرحلهٔ اوّل ظهور مسیح(ع) و پیش از مرحلهٔ دوم آن، دوران مصیبت بسیار شدیدی پیشگویی شده است. در این دوره که بنا بر برخی اشاره‌ها، هفت سال طول خواهد کشید، چنان زمان سخت و تنگ خواهد شد که از هنگام پیدایش امّت‌ها تا آن روز، همانندی نداشته است...

بازگشت ثانویّهٔ مسیح و سلطنت هزار سالهٔ او بر زمین

این دوره هزار سال به طول می‌انجامد و مسیح(ع) فرمانروای جهانی، پرستش خواهد شد و عدل و انصاف کامل در جهان برپا خواهد گشت؛ شیطان و روح‌های شریر بسته می‌شوند و به مدّت هزار سال در «هاویه» افکنده خواهند شد.17

پی‌نوشت‌ها

صفحهٔ ۵۰
صفحهٔ ۵۲

پانویس‌های این مقاله

  1. ۱
  2. ۲

    2. جورجی کنعان، «میراث اسطوره‌ها»، ص 110.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  3. ۳

    3. النّجیری، محمود، «آرمگدون، نبرد آخرالزّمان به روایت مسیحیان صهیونیست»، ترجمهٔ رضا عبّاسپور و قبس زعفرانی، تهران، هلال، چاپ پنجم، 1389ه‍ .ش.، صص 44-45.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  4. ۴

    4. هالسل، گریس، «یدالله»، ترجمه به عربی محمّد السّماک، ترجمه به فارسی قبس زعفرانی، تهران، هلال، چاپ پنجم، 1389ه‍ .ش.، صص 18-19.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  5. ۵

    5. جرجی کنعان، «میراث اسطوره‌ها»، صص 74-78.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  6. ۶
  7. ۷
  8. ۸

    8. ضابط، حمیدرضا، «تبلیغات دینی و سیاسی ایوانجلیست‌های جنگ‌طلب در ایالت متّحدهٔ آمریکا»، گروه تاریخ اسلام، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس؛ به نقل از:

    Prime Time Preacher, p5.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  9. ۹

    9. همان؛ به نقل از:

    Televangelism, p7.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  10. ۱۰

    10. Christian Identity Movement.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  11. ۱۱
  12. ۱۲
  13. ۱۳

    13. ضابط، حمیدرضا، «تبلیغات دینی و سیاسی ایوانجلیست‌های جنگ‌طلب در ایالت متّحدهٔ آمریکا»؛ به نقل از:

    Encyclopedia of Fundamentalism, p. 305-306

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  14. ۱۴

    14. همان؛ به نقل از:

    Prime Time Preachers, p. 20.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  15. ۱۵

    15. هالسل، گریس، «تدارک جنگ بزرگ»، ترجمهٔ خسرو اسدی، مؤسّسهٔ خدمات فرهنگی رسا، چاپ اوّل، 1377ه‍ .ش.، صص 39-40.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  16. ۱۶
  17. ۱۷

    17. قاسمی قمی، جواد، «مبانی هزاره‌گرایی در مسیحیت»، پژوهش‌های مهدوی، تابستان 1390ه‍ .ش.، شمارهٔ 1، صص 169-187.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑