فصل زیارت

روزنگار قمری و شمسی

مجلهٔ شماره خرداد و تیر «موعود» مصادف با ذیقعده و ذیحجّهٔ سال 1445ه‍ .ق. می‌باشد. اهمّ مناسبت‌های مذهبی و ملّی زیر در این ایّام قرار دارند:

اعمال ماه ذیقعده

اوّلین ماه حرام است که در این ماه‌ها گناهان و حسنات مضاعف می‌شود.

نماز روزهای یکشنبهٔ ذیقعده

نماز بسیار پرفضیلتی از رسول خدا(ص) نقل شده است به این ترتیب که پس از غسل و وضو، چهار رکعت نماز بخواند که در هر رکعت «حمد» و سه مرتبه «توحید» و یک مرتبه «معوذتین» خوانده و پس از نماز هفتاد مرتبه استغفار نموده و بگوید:

«لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيم.» آنگاه بگوید: «يَا عَزِيزُ يَا غَفَّارُ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَ ذُنُوبَ جَمِيعِ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْت.»

روز یکم: ولادت حضرت معصومه؟عها؟

سال 173ه‍ .ق حضرت فاطمه معصومه؟عها؟ به دنیا آمده است. پدر بزرگوارشان امام موسی کاظم(ع) و مادر مکرّمهٔ آن حضرت، جناب نجمه، مادر امام رضا(ع) بوده و لقبشان معصومه است. آن حضرت را در خانوادهٔ امام هفتم(ع) فاطمة كبری می‌خواندند. بانویی که حرم شریفش قبلهٔ حاجاتِ علما، عرفا و اولیای خداست. زیارت قبر شریف ایشان، همانند زیارت حرم سلطان «طوس» حضرت انیس النّفوس، علی بن موسی الرّضا(ع) است. درود خدا بر او، برادر، پدر و اجداد طاهرینش باد!

حضرت علی بن موسی الرّضا(ع) در فضیلت زیارت بانوی بزرگوار، حضرت معصومه؟عها؟ چنین فرموده‌اند:

«هر که او را زیارت کند و حقّ او را بشناسد، بهشت بر او واجب است.»

روز یازدم: ولادت با سعادت امام رضا(ع)

هنگامی که حضرت رضا(ع) به دنیا آمدند، پدرشان حضرت موسی بن جعفر(ع) دستور دادند تا فرزندشان را بیاورند. آن حضرت را در پارچه‌ای پیچیده و به خدمت پدر بردند. آن حضرت در گوش راست امام رضا(ع) اذان و در گوش چپشان اقامه فرمودند و آب «فرات» به کام آن حضرت ریختند و سپس ایشان را به مادر مکرّمه‌شان برگردانیدند.

سوم خرداد

روز فتح خرمشهر در عملیات بیت المقدّس (1361ه‍ .ش.) و روز مقاومت، ایثار و پیروزی.

شب پانزدهم ذیقعده

شب مبارکی است که خداوند بر مؤمنان نظر رحمت می‌افکند و حاجات سائلان را برآورده می‌سازد.

روز بیست و سوم: روز زیارتی امام رضا(ع)

بنا بر روایتی شهادت امام رضا(ع) در سال 203 ه‍ .ق. در چنین روزی رخ داده و زیارت آن حضرت از دور و نزدیک سنّت است.

شب بیست و پنجم: شب دحو الأرض

دحو الأرض، یعنی پهن شدن زمین از زیر خانهٔ «کعبه» بر روی آب و از لیالی شریفه است که رحمت خدا در آن نازل می‌شود و قیام به عبادت در آن، اجر بسیار دارد. همچنین در این روز حضرت ابراهیم(ع) و حضرت عیسی(ع) متولّد شده‌اند و در روایتی آمده که در این روز حضرت قائم؟عج؟ قیام خواهد نمود.

روز بیست و پنجم: روز دحو الأرض

این روز، یکی از آن چهار روزی است که در تمام سال به فضیلت روزه ممتاز است و روزی است که رحمت خدا در آن منتشر و عبادت آن اجر بسیار دارد. از جمله اعمال این روز به شرح زیر است:

غسل، روزه، خواندن دو رکعت نماز در هنگام چاشت با کیفیت خاصّی که در «مفاتیح الجنان» ذکر شده است، خواندن دعای«اللَّهُمَ دَاحِيَ الْكَعْبَةِ وَ فَالِقَ الْحَبَّة...» و زیارت امام رضا(ع) در این روز که افضل اعمال مستحبّه است.

در این روز، زمین از زیر خانهٔ کعبه بر روی آب پهن شده است و شب و روز آن فضیلت بسیار دارد. از امیرالمؤمنین(ع) روایت است:

«نخستین رحمتی که از آسمان به زمین نازل شد، در روز 25 ذیقعده بود و هر کس این روز را روزه بدارد و شب آن را به نماز قیام کند، عبادت صد سال برای او نوشته می‌شود که روزهای آن را روزه و شب‌های آن را به قیام گذرانده باشد.»

ذکر خدا و غسل از دیگر اعمال این روز است. همچنین دو رکعت نماز و نیز یک دعا که ابتدای آن چنین است: «اللَّهُمَ دَاحِيَ الْكَعْبَةِ وَ خَالِقَ الْحَبَّةِ...»

این دعا در مفاتیح الجنان ذکر شده است.

چهاردهم خرداد

رحلت امام خمینی؟ره؟ رهبر کبیر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی (1368ه‍ .ش.)، انتخاب حضرت آیت الله خامنه‌ای به رهبری (1368ه‍ .ش.)

امام خمینی؟ره؟ می‌گوید: ما همه انتظار فرج داریم و باید در این انتظار خدمت کنیم. انتظار فرج، انتظار قدرت اسلام است و ما باید کوشش کنیم تا قدرت اسلام در عالم تحقّق پیدا کند و مقدّمات ظهور ان‌شاءالله تهیّه بشود.3

پانزدهم خرداد

روز قیام خونین پانزده خرداد 1342ه‍ .ش.

شهادت امام جواد(ع)

روز آخر ماه ذیقعده، بنا بر قول مشهور شهادت حضرت امام محمّدتقی(ع) در سال 220ه‍ .ق. در چنین روزی بوده است.

بعد از شهادت حضرت رضا(ع)، مأمون، جواد الائمّه(ع) را به «بغداد» طلبید و دخترش امّ الفضل - لعنت الله علیها - را به آن حضرت تزویج نمود. پس از مدّتی که آن حضرت از سوء معاشرت مأمون بسیار ناراحت بودند، برای حج به «مکّه» تشریف بردند. سپس به «مدینه» رفتند و در آنجا بودند تا مأمون به درک واصل شد و معتصم به خلافت رسید. معتصم حسادت خاصّی نسبت به حضرت داشت و سرانجام آن حضرت را در سال 220ه‍. ق. به شهادت رسانید.

ذیحجّه

اعمال دههٔ اوّل

دههٔ اوّل ذیحجّه «ایّام معلومات» است که در «قرآن کریم» ذکر شده و در نهایت فضیلت و برکت است و اعمالی دارد:

روزه گرفتن در نُه روز اوّل این دهه که ثواب روزهٔ تمام عمر را دارد؛ خواندن دو رکعت نماز مابین مغرب و عشا که در هر رکعت بعد از «حمد»، یک مرتبه «توحید» و آنگاه آیهٔ «و واعدنا موسی ...» خوانده شود؛ پس از نماز صبح و پیش از مغرب این دعا را بخواند: «اللَّهُمَ هَذِهِ الْأَيَّامُ الَّتِي...»؛ خواندن پنج دعایی که حضرت جبرئیل(ع) برای حضرت عیسی(ع) هدیه آورده است؛ خواندن این تهلیلات که از امیرالمؤمنین(ع) نقل شده است: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عَدَدَ اللَّيَالِي...»

اعمال روز اوّل

روز تولّد حضرت ابراهیم(ع) است و به روایت شیخین روز ترویج حضرت فاطمه؟عها؟ با امیرالمؤمنین(ع) است؛ روزه گرفتن؛ خواندن نماز حضرت فاطمه؟عها؟؛ به کیفیتی که در «مفاتیح الجنان» ذکر شده است؛ دو رکعت نماز، نیم ساعت قبل از زوال که در هر رکعت حمد و آنگاه ده مرتبه توحید و «آیة الکرسی» و «قدر» بخواند. هر کس از ظالمی می‌ترسد در این روز بگوید:

«حَسْبِي حَسْبِي حَسْبِي مِنْ سُؤَالِي عِلْمُكَ بِحَالِي.»

اعمال روز هفتم

در سال 114ه‍ .ق. شهادت حضرت امام محمّدباقر(ع) واقع شده و روز حزن شیعه است.

اعمال روز هشتم

روز «ترویه» است و روزه‌اش فضیلت بسیار داشته و غسل این روز مستحب است.

از حضرت ابوالحسن(ع) نقل شده است:

«وجه تسمیه روز ترویه این است که در سرزمین «عرفات» آبی وجود نداشته و طوایف حاجیان برای سیراب ساختن خود از «مکّه» آب برمی‌داشته‌اند و با یکدیگر می‌گفته‌اند: خودتان را سیراب کنید.» به همین مناسبت آن روز «یوم الترویه» نامیده شده است.»4

امام صادق(ع) فرمود:

«روزهٔ روز ترویه - یعنی هشتم ماه ذیحجّه - کفّارهٔ یک سال و روزهٔ روز عرفه کفّارهٔ دو سال است.»5

اعمال شب نهم

شب «عرفه» و از لیالی متبرّکه بوده که دعا در آن مستجاب است و اعمالی دارد:

زیارت امام حسین(ع)؛ خواندن دعاهای این شب که مفصّل آن در مفاتیح الجنان آمده است: «اللَّهُمَ يَا شَاهِدَ كُلِ نَجْوَي...»، «سُبْحَانَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ عَرْشُه ...» و «اللَّهُمَ مَنْ تَعَبَّأَ وَ تَهَيَّأ...»

اعمال روز نهم

(روز عرفه) غسل زیارت امام حسین(ع) با زیارت مخصوص این روز؛ دو رکعت نماز قبل از خواندن «دعای عرفه»؛ ادعیه و اذکار فراوانی برای این روز نقل کرده‌اند که مهم‌ترین آن دعای امام حسین(ع) در روز عرفه است که مشتاقان می‌توانند برخی از ادعیه این روز را در مفاتیح الجنان بیابند.

من جمله: دعای چهل و هفتم «صحیفهٔ کامله»، «زیارت جامعهٔ سوم» و «دعای عشرات».

شهادت حضرت مسلم بن عقیل(ع) در کوفه

شیخ صدوق؟ره؟ در کتاب «امالی» از ابن عبّاس روایت می‌کند:

علی بن ابی‌طالب(ع) به رسول خدا(ص) عرض کرد: «آیا شما عقیل را دوست داری؟!» فرمودند: «آری؛ من عقیل را از دو جهت دوست دارم: اوّل اینکه عقیل را برای وجود خودش دوست می‌دارم؛ دوم به جهت اینکه ابوطالب او را دوست داشت، دوستش می‌دارم. فرزند همین عقیل در راه دوستی فرزند تو فدا می‌شود و چشمان مؤمنان برای او گریان خواهد شد و ملائکه بر او درود می‌فرستند.»

آنـگـاه رسـول خـدا(ص) گـریـسـتند؛ به طوری که اشک بر سینهٔ مبارکشان جاری شـد و سـپـس فـرمودند:

«خدایا! از آنچه پس از من بر سر خاندانم می آید به تو شکایت می‌کنم.»6

زمانی که فرستادهٔ امام حسین(ع) را به کاخ ابن زیاد آوردند، مسلم بن عقیل(ع) در برابر ابن زیاد ایستاد؛ ولی سلام نکرد. نگهبان اعتراض کرد. مسلم(ع) گفت: ساکت باش. به خدا قسم! او امیر من نیست. آیا در حالی که او قصد کشتن مرا دارد، من به او سلام کنم؟ ابن زیاد گفت: در هر صورت تو را خواهم کشت. مسلم(ع) گفت: باکی نیست؛ زیرا پیش از این، بدتر از تو بهتر از مرا کشته است.7

شب دهم

یکی از چهار شبی است که احیای آن مستحب است. زیارت امام حسین(ع) و خواندن دعای: «يَا دَائِمَ الْفَضْلِ عَلَي الْبَرِيَّة...» از جمله ادعیهٔ سفارش‌شده در این شب است.

روز دهم: روز عید قربان

این روز، روز بسیار شریفی است و اعمال آن چند چیز است:

اوّل غسل که در این روز، سنّت مؤکّد است و بعضی از علما واجب دانسته‌اند؛ دوم نماز عید ، به همان نحو که در «عید فطر» ذکر شده؛ امّا در این روز مستحب است که افطار بعد از نماز از گوشت قربانی شود؛ سوم خواندن دعاهایی که وارد شده، پیش از نماز عید دعای چهل و ششم و چهل و هشتم صحیفهٔ کامله؛ قربانی که سنّت مؤکّد است؛ چهارم خواندن دعای ندبه است؛ پنجم قربانی است؛ ششم خواندن تکبیرات مستحبّ روز عید که در کتب ادعیه ذکر شده است.8

بیست و نهم خرداد

درگذشت دکتر علی شریعتی.

سی و یکم خرداد

شهادت دکتر مصطفی چمران، روز بسیج اساتید.

شب هجدهم: شب عید غدیر

از اعمال این شب، خواندن دوازده رکعت به یک سلام و با کیفیّتی مخصوص که در «اقبال الاعمال» ذکر شده است.

روز هجدهم؛ روز عید غدیر

عید الله الاکبر و عظیم‌ترین اعیاد است و تمام برّان این روز را عید اعلام کرده‌اند و اعمال آن چند چیز است: روزه غسل زیارت حضرت امیرالمؤمنین(ع)؛ سه زیارت مخصوص این

روز نقل شده که یکی از آنها زیارت «امین الله» است؛ خواندن دعای ندبه؛ خواندن این دعا که در مفاتیح الجنان آمده: «اللّهم انی اسئلك بحقّ محمّد نبیّك...»؛ هنگام ملاقات مؤمنان این تهنیت را گفتن: «الحمدالله الذی جعلنا من المتمسّکین بولایة امیرالمؤمنین و الأئمة المعصومین»؛ صد مرتبه بگوید: «الحمد الله الذّي جعل کمال دینه و تمام نعمته بولایة امیرالمؤمنین علي بن ابي طالب(ع)»؛ بستن عقد اخوّت با دوستان مؤمن که کیفیت آن در مفاتیح الجنان بیان شده است.

خلاصه در این روز شریف، پوشیدن جامهٔ نیکو، استعمال بوی خوش، شادی کردن و شاد نمودن شیعیان، عفو از تقصیرات آنها و برآوردن حاجاتشان و صلهٔ ارحام و توسعه بر عیال و اطعام مؤمنان و افطار دادن به روزه‌داران و مصافحه با مؤمنان و زیارت آنها و تبسّم بر رویشان و فرستادن هدیه برای آنها و شکر الهی را به جا آوردن به جهت نعمت بزرگ ولایت و بسیار صلوات فرستادن و زیاد عبادت نمودن، هر کدام دارای فضیلتی عظیم است. همچنین این روز، روز قبولی اعمال شیعیان و روز برطرف شدن غم‌های ایشان است و این روزی است که حضرت موسی(ع) بر ساحران غلبه کرده و خداوند آتش را بر ابراهیم خلیل(ع) سرد و سلامت کرده و حضرت موسی(ع) یوشع بن نون را وصیّ خود گردانیده و حضرت عیسی(ع)، شمعون الصّفا را وصیّ خود قرار داده و حضرت سلیمان(ع)، آصف بن برخیا را جانشین خود معرّفی کرده و جناب رسول خدا(ص) مابین اصحاب خود برادری افکنده است.

روز بیست و چهارم: روز مباهلهٔ رسول خدا(ص) با نصارای نجران

همچنین در این روز امیرالمؤمنین(ع) در حال رکوع انگشتری خود را به سائل داد و آیهٔ «انما ولیّکم الله ...» در شأن ایشان نازل شد. اعمال این روز عبارتند از: غسل، روزه، دو رکعت نماز با کیفیت خاص، خواندن «دعای مباهله» که در مفاتیح الجنان ذکر شده است؛ صدقه دادن به جهت تأسّی به امیرالمؤمنین(ع) و ترجیحاً با «زیارت جامعه».

روز بیست و پنجم

روز نزول سورهٔ « هل أتی» در حقّ اهل بیت؟عهم؟ است. شایسته می‌باشد به آنها تأسّی نموده و ضمن روزه گرفتن، در صدقه دادن به مساکین و ایتام سعی نماید.

روز آخر

روز آخر سال قمری است که دو رکعت نماز به یک حمد و ده توحید و ده آیة الکرسی به همراه دعای کوتاهی در آخر نماز وارد شده است.

آغاز سال قمری 1446 برابر با 17 تیر 1403

اعمال ماه محرّم الحرام

این ماه، ماه حزن و اندوه اهل بیت؟عهم؟ و شیعیان ایشان است. از امام رضا(ع) روایت است:

«چون ماه محرّم داخل می‌شد، کسی پدرم را خندان نمی‌دید.»

شب اوّل

به هنگام رؤیت هلال این ماه، دعای مبسوطی در اقبال الاعمال آورده شده. برای این شب چند نماز ذکر شده است:

1. صد رکعت، در هر رکعت حمد و توحید؛

2. دو رکعت، در رکعت اوّل حمد و «انعام» و در رکعت دوم «یس»؛

3. دو رکعت، در هر رکعت حمد و یازده توحید.

در روایت از رسول اکرم(ص) آمده است که هر کس در این شب دو رکعت نماز بخواند و صبحش را که اوّل سال است روزه بگیرد، مثل کسی است که تمام سال را مداومت به خیر کرده و در آن سال محفوظ باشد و اگر بمیرد، به بهشت برود.

روز اوّل

اوّل محرم، اوّل سال است و در آن دو عمل وارد است:

1. روزه: از امام رضا(ع) روایت است که هر کسی در این روز روزه بگیرد و خدا را بخواند، خداوند دعای او را مستجاب می‌کند؛

2. از امام رضا(ع) روایت است که در این روز حضرت رسول(ص) دو رکعت نماز می‌خواندند و دعایی پس از آن، که در مفاتیح الجنان آمده است.

در دههٔ اوّل محرّم، روزه گرفتن مستحب است. در روز عاشورا باید امساک کند و بعد از عصر قدری تربت بخورد.

روز سوم

روز آزادی حضرت یونس(ع) از زندان است. هر کس در این روز روزه بگیرد، خداوند کارهای مشکل را بر او آسان می‌کند و دعایش مستجاب می‌شود.

روز نهم

روز تاسوعا و شب دهم، شب عاشوراست و سیّد در اقبال برای این شب دعا و نمازهای بسیار با فضیلت‌های بسیار نقل کرده است؛ از جمله:

صد رکعت نماز، چهار رکعت در آخر شب (که آداب هریک در مفاتیح الجنان آمده است.)، احیا در این شب، زیارت امام حسین(ع) در «کربلا» و بیتوته کردن در کنار حرم ایشان که اگر خداوند به کسی توفیق آن را دهد، خداوند او را در زمرهٔ شهدای کربلا محشور نماید.

روز دهم

روز عاشورا و شهادت امام حسین(ع) است. این روز، روز مصیبت و حزن ائمّهٔ اطهار(ع) و شیعیان است و شایسته است که شیعیان در این روز مشغول کاری از کارهای دنیا نگردند و مشغول گریه، نوحه و مصیبت باشند و امام حسین(ع) را با «زیارت عاشورا» زیارت کنند.

پی‌نوشت‌ها