شش ماه پایانی حوادث ماه شوّال و ذیقعده

اشاره‌ای اجمالی و کلّی به حوادث پیش از ظهور

مجتبی السّاده - مترجم: محمود مطهری‏نیا

حوادث ماه شوّال

اتّفاقاتی که پیش از این در جهان رخ داده بود، در این ماه هم ادامه می‌یابد و به همراه حادثه‌های دیگری که از این پس خواهند آمد، همهٔ ساکنان زمین را متوجّه پیروزی‌های مکرّر و سریع سفيانی می‌کند. آن‌طور که از روایات برمی‌آید، برخی از حوادثی که در این ماه اتّفاق می‌افتد، از این قرار است:

1. جمعیتی در ماه شوّال ظاهر می‌شوند: سفیانی و پیروانش؛1

2. در این ماه خیزش‌ها آغاز می‌شود (مردم از گرد یکدیگر متفرّق می‌شوند). انقلابی‌ها، انقلاب می‌کنند و شورشیان سر به شورش برمی‌دارند؛ بدبختی‌های مردم زیادتر شده و از شرایط به وجود آمده هم خشمگین‌تر می‌شوند و در اجتماع اتّحاد، میان مردم از بین می‌رود؛2

3. در ماه شوّال بلا می‌آید؛ بلایی که مردم به جهت جنگ‌ها و فتنه‌ها بدان‌ها مبتلا می‌شوند.3و4

4. در این ماه ویرانی و خالی شدن شهرها از سکنه‌شان دیده می‌شود. به سبب جنگ‌ها و فتنه‌ها درون شهرها از مردها و جوانان خبری نیست؛5

5. آتش جنگ برافروخته می‌گردد.

سهل بن حوشب از رسول اکرم(ص) نقل کرد که فرمودند:

«در ماه رمضان صدای (آسمانی) شنیده می‌شود و در ماه شوّال جنگ به پا می‌گردد.»6

ابن مسعود هم از آن حضرت روایت کرد که فرمودند:

«وقتی صیحهٔ (آسمانی) در ماه رمضان واقع شد، پس از آن در ماه شوّال آتش جنگ برافروخته گشته و مردم برای تهیّهٔ غذا مهاجرت کرده و در ماه ذیقعده با هم می‌جنگند.»7

بیشتر روایات شریف ما از پدید آمدن مَعْمَعه‌ای در ماه شوّال خبر می‌دهند که «معمعه» در لغت به معنای نواخته شدن کوس جنگ و صدای ابطال در جنگ است که از وقوع جنگی ناگوار و تلخ حکایت می‌کند. تأکید بر این مطلب را در این عبارت از حدیث می‌توان یافت که قبایل، غذای مایحتاج خویش را از ترس مرگ و میر جنگ‌ها خریده و انبار می‌کنند. این معمعهٔ ماه شوّال علی القاعده باید به معرکهٔ «قرقیسیا» اشاره داشته باشد.

معرکهٔ قرقيسيا

«قرقیسیا» شهری در منطقهٔ شمالی «سوریه» است که در میان «فرات» و سرچشمهٔ نهری

به نام «خابور»8 قرار دارد. این شهر حدود یکصد کیلومتر با مرزهای «عراق» و دویست کیلومتر با مرزهای «ترکیه» فاصله دارد و در نزدیکی‌های شهر «دیر الزّور» است. در آیندهٔ نزدیک در آن گنجی از طلا، نقره یا مانند آنها (مثلاً نفت) کشف می‌شود. آن‌گونه که روایات بیان نموده‌اند، آب فرات کوهی از طلا و نقره را نمایان می‌کند که بر سر آن ،از هر نه نفر، هفت نفر کشته می‌شوند.9 در این جنگ اقوام مختلفی شرکت دارند:

1. ترک‌ها: آنها که در جزیره10 نیرو پیاده کرده‌اند؛

2. رومیان: یهودیان و دولت‌های غربی که وارد «فلسطین» شده‌اند؛

3. سفیانی: که این روزها بر دیار «شام» مسلّط شده است؛

4. عبدالله: روایات به مطلب خاصّی دربارهٔ او اشاره نمی‌کنند. ظاهراً هم‌پیمان مغرب زمین می‌باشد؛

5. قيس: مرکز فرماندهی‌اش «مصر» است؛11

6. فرزند و نوادهٔ عبّاس: از عراق می‌آید.

به دنبال این جنگ، خونریزی و کشتار شدیدی پیش می‌آید که تا قبل از به پایان رسیدن آن، در مدّت کوتاهی صدهزار نفر (و بنا بر روایتی چهارصدهزار نفر)12 کشته می‌شوند. ممکن است این مطلب اشاره‌ای به استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی (اتمی، هسته‌ای، بمب‌های شیمیایی و میکروبی و الکترونی کشنده) که بر حیوانات و گیاهان خوراکی هم اثر می‌گذارند، باشد. این جریان یکی از میدان‌های جنگ جهانی بی‌مانند آخرالزّمان است که قبل و بعد از آن مانند نداشته و نخواهد داشت و طیّ آن، هم‌پیمانان سفیانی پیروز می‌گردند.

روایات شریف ما صراحتاً به این واقعه اشاره کرده‌اند؛ در روایتی عمّار ياسر از امام معصوم(ع) این‌گونه نقل می‌کند:

«غربیان به سوی مصر حرکت می‌کنند و ورود ایشان بدان‌جا نشانهٔ [آمدن] سفیانی است. پیش از آن شخصی که دعوت می‌کند، قیام کرده و ترک‌ها وارد «حیره» و رومیان وارد فلسطین می‌شوند. عبدالله هم بر آنها سبقت می‌گیرد تا اینکه دو لشکر در سر نهر، در مقابل هم می‌ایستند. جنگ بزرگی درمی‌گیرد و صاحب المغرب (هم‌پیمان غربیان) هم حرکت می‌کند. مردان را کشته و زنان را اسیر می‌کند. سپس به سوی قیس برمی‌گردد تا اینکه سفیانی وارد حیره می‌شود. یمانی هم شتافته و سفیانی هرچه را جمع کرده بود، درهم می‌شکند و به سوی «کوفه» حرکت می‌کند.»13

جابر جعفی هم طیّ حدیثی طولانی از امام باقر(ع) چنین روایت کرده است:

«از دین‌برگشتگانی از جانب ترک‌ها حمله کرده و سپاهی از روم، آنها را دنبال می‌کند. برادران ترک‌ها پیاده کردن نیروهایشان را در جزیره ادامه می‌دهند. رومیان از دین برگشته هم در «رمله» نیرو پیاده می‌کنند.

ای جابر! در آن سال در تمام زمین به واسطهٔ غربیان، اختلاف زیادی وجود دارد که اوّل مغرب‌زمین، شام است. در این زمان سه پرچم (سپاه) در مقابل هم می‌ایستند: سپاه اصهب، ابقع و سفیانی. در ابتدا سفیانی با ابقع می‌جنگد و او و همراهانش را کشته و به دنبال آن اصهب را هلاک می‌کند. پس از آن تا عراق، تنها جنگ و کشتار به پا می‌کند. سپاهیانش را به قرقیسیا می‌رساند و در آنجا هم به جنگیدن می‌پردازد. در این جنگ صدهزار نفر از جبّاران و ستمگران کشته می‌شود. پس از آن سفیانی سپاهی را به سوی کوفه گسیل می‌دارد.»14

عبدالله بن ابی‌یعفور می‌گوید که امام باقر(ع) به ما فرمودند:

«برای بنی‌عبّاس و بنی‌مروان حتماً اتّفاقی در قرقیسیا می‌افتد که در آن جوان قوی و تنومند، پیر می‌شود و خداوند از آنها پیروزی را برمی‌دارد و شکست می‌خورند. [پس از این جنگ] به پرندگان آسمان و درّندگان زمین وحی می‌کند که شکم خود را از گوشت تن جبّاران سیر کنید و پس از آن است که سفیانی شورش می‌کند.»15

حذيفة بن منصور هم از امام صادق(ع) روایت کرده که فرمودند:

«خداوند، سفره‌ای در قرقیسیا دارد که صاحب خبری از آسمان ندا می‌دهد و دیگران را آگاه می‌کند که: ای پرندگان آسمان و درّندگان زمین! برای سیر کردن خود از گوشت بدن جبّاران بشتابید!»16

محمّد بن مسلم از امام باقر(ع) ضمن حدیثی بلند چنین نقل کرده است:

«آیا نمی‌بیند که دشمنان شما در معاصی خداوند کشته می‌شوند، بدون آنکه شما حضور داشته باشید [و] در حالی که شما با آرامش و امنیت در گوشهٔ خانه‌هایتان نشسته‌اید، برخی از آنها برخی را بر روی زمین می‌کُشند؟ سفیانی عذاب مناسبی برای دشمنان شما و نشانه‌ای برای خودتان است. آن فاسق وقتی [در ماه رجب] سر به شورش برداشت، شما اگر یک یا دو ماه (ماه رمضان) پس از شورش او از خود حرکتی نشان ندهید، به مشکلی بر نخواهید خورد تا اینکه بسیاری از خَلق، منهای شما (شیعیان) کشته شوند.»17

به هر حال پس از معرکهٔ قرقیسیا و کشتار و تضعیف و شکست بسیاری از آن قوای سیاسی و نظامی که ممکن بود پس از ظهور حضرت مهدی؟عج؟ در مقابل ایشان جبهه‌گیری کنند، تنها سفیانی است که پیروزمندانه باقی مانده و فخرفروشی می‌کند.

از جمله آثار و تبعات معرکهٔ قرقیسیا، کشتار تعداد زیادی است که حرث و نسل18 را بر باد می‌دهد؛ چرا که از سویی حدّاقل صدهزار مرد کشته می‌شوند و از سوی دیگر خوراک مردم اعمّ از گیاهی و حیوانی آلوده می‌گردند که این امر به جهت استفاده از سلاح‌های کشنده‌ای است که در این معرکه و جنگ به کار گرفته شده است.19 به دنبال آن خشکسالی و ولع ناشی از آن برای یافتن خوراک رخ می‌دهد. از این‌روست که مردم در این ایّام و به خصوص برای انبار کردن غذا جهت اطرافیان خویش، به این سو و آن سو می‌روند و این حرص و ولع مردم موجب می‌شود که با هم بجنگند. پیامبر اکرم(ص) فرمودند:

«وقتی صیحه در ماه رمضان شنیده شد، در ماه شوّال جنگی برپا می‌شود (معرکهٔ قرقیسیا). قبایل به مسافرت کردن برای تهیّهٔ خوراکی‌ها و جنگیدن (با همدیگر برای آن) در ماه ذیقعده می‌پردازند. در ماه ذیحجّه هم حجّاج، غارت می‌شوند و خون به پا می‌شود.»20

عبارت «تَمَيُّزُ القَبَائِل» که در حدیث آمده، بدین معنی است که غذا را از شهری به شهر دیگر منتقل کنند و به آن غذایی که منتقل می‌شود هم «میزة» می‌گویند. پس معنی این بخش از حدیث این می‌شود که قبایل از شهری به شهر دیگر می‌روند تا از آن برای خود غذا خریده و آن را برای مدّت یک سال مصرف خود انبار کنند و از ترس بخل، احتکار، قحطی و گرانی و آلودگی غذاها به جهت جنگ‌ها وکشتارها و سلاح‌هی کشتار جمعی، از آن محافظت می‌کنند.

محمّد بن مسلم نقل کرد که از امام صادق(ع) شنیدم که می‌فرمودند:

«پیش از [آمدن] قائم؟عج؟ نشانه‌هایی از ناحیهٔ خداوند متعال برای [امتحان کردن] آنها خواهد بود.» پرسیدم: جانم به فدایتان! آنها کدام نشانه‌ها هستند؟ این آیهٔ شریفه را تلاوت فرمودند: «حتماً شما را (یعنی مؤمنان قبل از قیام حضرت مهدی؟عج؟) با چیزهایی از ترس و گرسنگی و کمبود و کاستی در اموال و بدن‌ها و محصولات امتحان می‌کنیم و [در این راستا] به صبرپیشگان بشارت بده [که سربلند خواهند بود].»21و22

قبایل در ماه ذیقعده به انبار کردن و در نتیجه نزاع و جنگ بر سر غذا می‌پردازند و این جریان، حتّی تا ماه‌های بعد ادامه می‌یابد؛ چنان‌که در حدیث تأکید می‌شود، در ماه ذیحجّه حجّاج غارت می‌شوند و به عبارت دیگر وسایل و اموال آنها را می‌دزدند و به غنیمت می‌برند.

فيروز ديلمی از رسول الله(ص) نقل می‌کند که ضمن حدیثی طولانی فرمودند:

«صدای [آسمانی] در ماه رمضان و جنگ در شوّال واقع می‌شود و قبایل در ماه ذیقعده به انبار کردن [غذاها] می‌پردازند و به حجّاج در ماه ذیحجّه یورش می‌برند و محرّم، چه محرّمی خواهد بود! ابتدایش بلا بر سر امّتم می‌آید و پایانش فرج و گشایش برای امّتم حاصل می‌شود و اینها به دنبال هم می‌آیند. شتر سایبان‌دار که به کمک آن مؤمن نجات پیدا کند [و بتواند از مهلکه بگریزد]، بهتر از دسکرهٔ [خزینه‌ای] است که صد هزار ظرفیت داشته باشد.»23

منظور از دسکره، محلّ ذخیرهٔ خوراک و غلّات است. پس معنی آن چنین می‌شود که رفتن و جهاد کردن به همراه حضرت مهدی؟عج؟ بهتر است از جمع کردن غذایی که صدهزار نفر را کفاف دهد؛ چرا که این ذخیره‌سازی نفع و خیری برای او ندارد و توفیق جهاد کردن به همراه امام معصوم و آن هم حضرت حجّت؟عج؟، در حقیقت تمام خیر دنیا و آخرت است.24

پیش از این دیدیم که ائمّهٔ معصومان؟عهم؟، به شیعیان و محبّان و پیروان خویش می‌آموختند که پس از شنیدن صیحهٔ آسمانی در ماه رمضان، تا آنجا که برایشان ممکن است غذا ذخیره کنند؛ یعنی در واقع پیش از آنکه معرکهٔ قرقیسیا و جنگ‌ها و فتنه‌های پس از آن رخ بدهد، شیعیان باید احتیاطاً طیّ این دو ماهی که وقت باقی است، غذا ذخیره کنند که ممکن است پس از این جریان، خوراکی‌ها به واسطهٔ جنگ‌ها، سلاح‌ها و بمب‌هایی که به کار برده می‌شود، علاوه بر کمیاب و گران شدنشان، آلوده هم بشوند. در آن زمان آن دسته از شیعیان و پیروان معصومان؟عهم؟ که به تعالیم این بزرگواران عمل کنند، از این مصایب، خطرات و مشکلات در امان می‌مانند و تا آنجا که بتوانند، شکرگزار درگاه الهی خواهند بود.

کشتارگاه اوّل سفیانی؛ بغداد

پس از معرکهٔ قرقیسیا، عدم ثبات سیاسی حکومت عراق، خودکامگی سفیانی را تشدید می‌کند و او هم نیروها و تسلیحات نظامی خویش را وارد عراق کرده و از روز 21 یا 22 ذیقعده دست به کشتارهای وحشیانه در «بغداد» و سپس در کوفه (که روز عید قربان به آنجا می‌رسد) و دیگر شهرهای عراق می‌زند و این رفتار غیر انسانی او تا وقتی که نیروهای سیّد خراسانی و ایرانیان در مقابلش قد علم کنند و طعم شکست را به او بچشانند، ادامه خواهد داشت. امام صادق(ع) ضمن حدیثی طولانی فرمودند:

«تمام عراق را هراس جدّی در بر می‌گیرد و قرار از این دیار رخت برمی‌بندد. پس از آنکه سپاه سفیانی وارد بغداد می‌شود، سه روز همه چیز و همه کس را مباح اعلام می‌کند و به سرعت بسیاری می‌میرند. شصت هزار نفر (و بنا بر نقلی هفتاد هزار نفر) از اهالی آن شهر را می‌کشد و اطراف آن را خراب می‌کند. هجده شب پس از این فعّالیت‌ها در آنجا می‌ماند و اموال [مردم] آنجا را [در میان خویش] تقسیم می‌کند. در آن روز سالم‌ترین نقطهٔ بغداد، کرخ است.»25

ابن وهب می‌گوید حضرت(ع) این شعر ابن ابی‌عقيب را نقل کردند که:

وينحر بالزوراء منهم لدي

ثمانون ألفاً مثل ما تنحر البدن؛

هشتاد هزار نفر از آنها همانند حيوان در بغداد سر بريده می‌شوند.

تا آنجا که فرمودند:

«در بغداد هشتاد هزار نفر را می‌کشد که هشتاد نفر از آنها از مردانی از تیرهٔ فلانی هستند که همگی برای فرمانروایی و خلافت شایسته‌اند.»26

امیرالمؤمنین علی(ع) هم طیّ حدیثی طولانی فرمودند:

«والی شهر «زوراء» (بغداد) و فرمانروا به همراه پنج هزار جلّاد خارج می‌شوند و هفتاد هزار نفر را بر روی پل بغداد می‌کشند؛ طوری که مردم تا سه روز از خون و بوی تعفّن این‌همه لاشه و جنازه نمی‌توانند به فرات27 نزدیک شوند.»28

امام ششم(ع) فرمودند:

«مرد بزرگواری از پیروان بنی‌عبّاس را بر روی پلی که از کرخ به بغداد می‌آید، می‌سوزانند.»29

سیّد الشّهداء، امام حسین(ع) هم طیّ حدیثی طولانی فرمودند:

«... (سفیانی) سپاهیان صد و سی نفری خود را به بغداد گسیل می‌دارد و در مدّت سه روز روی پل بغدد هفتادهزار نفر را کشته و به دوازده هزار دختر جوان تجاوز می‌کنند؛ طوری که از خون و لاشهٔ متعفّن اجساد، آب دجله قرمزرنگ دیده می‌شود.»30

زوراء که همان بغداد است، توسّط منصور دوانیقی بنا نهاده شد و پلی که در روایات ما زیاد از آن یاد شده، همان پلی است که از جانب کرخ در محلّهٔ «جعیفر» به بغداد متّصل می‌شود، در مقابل «مدينة الطب» که در آن سوی دجله واقع شده است.

امام صادق(ع) فرمودند:

«بیچاره بغداد از دست پرچم‌های زرد و مغرب و پرچم سفیانی!»31

مفضّل بن عمر می‌گوید: از آن حضرت پرسیدم: بغداد در آن زمان چه وضعیتی خواهد داشت؟ حضرت پاسخ فرمودند:

«محلّ [نزول] عذاب و غضب الهی خواهد بود. [وای بر آنها!] بیچاره آنها از دست پرچم‌های زرد و دیگر پرچم‌هایی که از دور و نزدیک به سوی آن می‌آیند! والله! انواع عذاب‌هایی که بر اقوام سرکش از اوّل روزگار تا انتهایش نازل شده و عذاب‌هایی که [تا آن زمان] هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده، بر آنها فرود می‌آید. طوفان‌هایی ناشی از سیل‌های مختلفی، آن را درمی نوردد و بیچاره است کسی که آنجا را منزل خود انتخاب کند. والله! گاهی بغداد چنان آباد می‌شود که بینندهٔ آن می گوید دنیا فقط اینجاست و نه جای دیگری و دخترانش را حور العین و فرزندانش را اولاد بهشتی تصوّر می‌کند. گمان می‌کند که خداوند تنها در آنجا رزق را تقسیم می‌کند. دروغ بستن به خدا و صدور حکم ناحق و شهادت دروغ و نوشیدن شراب و زنا و حرام‌خواری و خونریزی، در آن پدیدار می‌شود. پس از آن خداوند متعال با فتنه‌ها و به دست این لشکریان، آنها را خارج می‌کند [آنجا را خالی از سکنه می‌کند]؛ به گونه‌ای که وقتی کسی از آنجا عبور می‌کند، جز دیوار [ویرانه] چیزی نمی‌بیند؛ حتّی می‌گوید: این زمین، بغداد است. سپس جوانمردی خوشرو از نسل امام حسن مجتبی(ع) از ناحیهٔ «دیلم (گیلان)» و «قزوین» قیام می‌کند و فریاد می‌زند: ای خاندان پیامبر(ص)! این مظلوم غمگین را اجابت کنید.32 گنج‌های «طالقان» به او پاسخ می‌دهند. گنج‌هایی که از جنس طلا و نقره نیستند؛ بلکه مردانی هستند به سختی آهن. گویا به آنها می‌نگرم که بر یابوهای ابلق33 سوارند و سلاح‌های کوتاهی در دست دارند. همانند گرگ [که بخواهد به گوسفندی حمله کند]، مشتاق و تشنهٔ جنگیدن هستند. فرمانده‌شان مردی از بنی‌تمیم است که به او شعیب بن صالح می‌گویند. رو به سیّدحسنی که الآن با چهرهٔ درخشان چون ماهش در میان آنهاست، کرده و پس از آن به ستمگران یورش می‌برند تا اینکه به کوفه می‌رسند.»34

سپاه سفیانی پس از آنکه این اعمال وحشیانه را انجام می‌دهد، به سوی کوفه [نجف] حرکت می‌کند و در آنجا هم چنان فاجعه‌ای رخ می دهد که عقل‌ها حیران می‌شود و این کشتارها تا وقتی که ایرانیان به فرماندهی سیّد خراسانی وارد عراق شوند، همواره ادامه خواهد داشت. به خدا پناه می‌بریم از شرّ چنین فتنه‌هایی!

پی‌نوشت‌ها