بارِ گران و گردنهٔ پر پیچ

امیر مؤمنان علی بن ابی‌طالب(ع) فرمودند: «دنیا مثل گردنه است.» چقدر این تشبیه زیباست!

فرض کنید می‌خواهید از گردنه‌ای ‌رد شوید. دویست کیلو بار داری؛ امّا از گردنه بیش از یک کیلو بار نمی‌توانی رد کنی. کاروان دویست نفر هستند و همه معتمد و صمیمی.

عاقل در این مسیر چه می‌کند؟ یک کیلو برای خود نگه می‌دارد و یکصد و نود و نه کیلو را بین اعضای کاروان پخش می‌کند. اینها که یکی یکی رد شدند، همهٔ کاروان آن طرف گردنه، همه را به تو تحویل می‌دهند.

دنیا مثل این گردنه است. اگر بار زیادی همراه خودت ببری، سقوط می‌کنی. باید بگذاریم بار زیاد ما را دیگران برای ما بیاورند.

آن هنگام که در مسجد در حال گفتن تعقیبات نماز بودی، به یاد بیاور که فردی صندوق می‌چرخاند که به مسجد کمک کن! این را که فرستاده بود؟ خداوند فرستاده بود. خدا فرمود: بارت را به من بده. آن طرفت را آباد کنم! تو گفتی: نه! خودم بارم را می‌آورم.

یتیمی آمد دم در خانه‌ات؛ همانی بود که گفت: بده من بارت را ببرم و آن طرف را آباد کنم.

خدا فرمود: اینها خیانت نمی‌کنند. تو به او بدهی، من به تو قول می‌دهم که آن طرف به تو باغ می‌دهم.

کاش بدانیم که این باغ و حور و بهشت را کسی به زور از ما نگرفته است؛ بلکه این خودمانیم که اصرار داریم همهٔ بارها را با همدیگر از گردنه رد کنیم.

دربارهٔ اصل حديث

حدیث امیرمؤمنان علی(ع) در خطبهٔ 21 «نهج البلاغه» آمده است که می‌فرمایند:

«فَاِنَّکُمْ لَوْ عایَنْتُمْ ما قَدْ عایَنَ مَنْ ماتَ مِنْکُمْ لَجَزِعْتُمْ... ؛

اگر شما آنچه را مردگان شما دیدند، مشاهده می‌کردید، به شیون می‌نشستید و اندیشناک می‌شدید و مستمع حق گشته، به اطاعت برمی‌خاستید؛ ولی آنچه آنان دیدند، از دید شما پوشیده است و به زودی پرده‌ها برداشته می‌شود.

ای مردم! بینایتان کردند، اگر بنگرید و شنوایتان نمودند، اگر بشنوید و هدایتتان کردند، اگر هدایت پذیرید.

به درستی می‌گویم: عبرت‌ها برای شما آشکار است و به چیزی که عامل بازدارنده است، نهی شدید. پس از فرشتگان آسمان از جانب خداوند جز انسانِ (واجد شرایط) تبلیغ حق نمی‌کند.

«تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا...» این دو جملهٔ کوتاه که در حقیقت از دو کلمه تشکیل شده است، همان‌طور که مرحوم سیّد رضی؟ره؟ اشاره می‌کند، بیش از آنچه تصوّر شود، عمیق و جالب و پر معنی است.

در این جمله امام(ع) افراد انسان را به رهروان یک قافله تشبیه می‌کند که از گذرگاه های پر پیچ و خم و گردنه‌های سخت و صعب العبور می‌گذرند. آنها که بارشان سنگین باشد، در این پیچ و خم‌ها وا می‌مانند و در میان بیابان تنها و مواجه با انواع خطرها خواهند بود؛ همین‌طور آنها که در زندگی، در تجمّل‌پرستی فرو می‌روند و بارهای سنگین و مختلفی را بدون دلیل بر دوش می‌گیرند، بالأخره در زیر آنها زانو خواهند زد و در بیابان زندگی یکّه و تنها فرو خواهند ماند و هرگز به سر منزل سعادت نخواهند رسید:

آری؛ سبکبار شوید تا به قافله برسید.

امیرمؤمنان(ع) در جای دیگری می‌فرمایند:

«انْفِرُوا رَحِمَکُمُ اللهُ إِلَی قِتَالِ عَدُوِّکُمْ... ؛1

خداوند شما را رحمت کند! برای نبرد با دشمن خود کوچ کنید و زمین‌گیر نشوید (و سستی و تنبلی به خود راه ندهید) که زیردست خواهید شد و تن به ذلّت و خواری خواهید داد و بهرهٔ زندگی شما از همه پست‌تر خواهد بود. (آری.) آنکه مرد جنگ است، همیشه بیدار است و کسی که به خواب رود (و از دشمن غافل شود، باید بداند)، دشمن او در خواب نخواهد بود و از او غافل نخواهد شد. و السّلام.»

اینها همه اشاره به واقعیتی است که در آیات «قرآن» و روایات اسلامی دربارهٔ جهاد به آن اشاره شده است: عزّت، سعادت و حیات جاویدان در جهاد و شهادت پر افتخار و ذلّت، خواری و روسیاهی در دنیا و آخرت در ترک جهاد با دشمن.

پی‌نوشت