فصل سوگ

روزنگار قمری و شمسی

مجلهٔ شمارهٔ مرداد و شهریور «موعود» مصادف با ماه‌های صفر و ربیع الاوّل سال 144۷ه‍ .ق. می‌باشد. اهمّ مناسبت‌های مذهبی و ملّی زیر در این ایّام قرار دارند:

اعمال ماه صفر

اربعین حسینی(20 صفر 61ه‍ .ق.)

مرحوم آیت الله شیخ جعفر شوشتری می‌فرمود:

آری. جابر به زیارت سیّدالشّهدا(ع) در روز اربعین آمد. از بعضی روایات این‌چنین می‌فهمم که آن نابینا از «مدینهٔ طیّبه» تا «کربلا» هم پیاده آمده بود. عصاکش او عطیّه بود... آن وقت، موضع حرم محترم، صحرایی بود... به عطیّه گفت: مرا ببر دستم را بگذار بر قبر...

و [جابر] سه مرتبه گفت: یا حسین! و غش کرد. بعد به هوش آمد، زیارتی کرد. بعد صورتش را برگرداند و شهدا را زیارت کرد و گفت:

شهادت می‌دهم که ما با شما مشارکت کرده‌ایم.

عطیّه سؤال کرد: چگونه ما با آنها شریک شده‌ایم و حال آنکه آنها کشته‌ شده‌اند؟ بدن‌های ایشان پاره و اطفال ایشان اسیر شده‌اند؟

فرمود: شنیدم از حبیب خدا که هر کس کردار قومی را دوست بدارد، با آنان شریک است. من عمل ایشان را دوست داشتم و نیّت من نیّت ایشان بود.1

رحلت پیامبر اکرم(ص)(28 صفر 11ه‍ .ق.)

پیامبر(ص) در لحظات آخر عمر خود، وصیّت‌هایی به امیرالمؤمنین(ص) فرمودند و جبرئیل، میکائیل و ملائک مقرّبین را بر آن وصیّت شاهد گرفتند. از جملهٔ آن کلمات که جبرئیل به پیامبر(ص) می‌فرمود و امیرالمؤمنین(ع) می‌شنیدند، این بود:

«حقّت را می‌برند و خمست را غصب می‌کنند و پردهٔ احترامت [حرمتت] را می‌درند و محاسنت به خون سرت رنگین می‌شود.»

امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند:

«هنگامی که آن کلام را فهمیدم، فریاد زدم و با صورت بر زمین افتادم.»

بعد فرمایش‌هایی به حضرت زهرا؟عها؟ و حسنین؟عهما؟ فرمودند. سپس آن وصیّت با چند مُهر از طلا که آتش به آن نرسیده بود و ساختهٔ دست بشر نبود، مُهر و به امیرالمؤمنین(ع) تحویل داده شد.

شهادت امام حسن مجتبی(ع)(28 صفر 50ه‍ .ق.)

قطب راوندی از امام صادق(ع) روایت کرده است که امام حسن(ع) به اهل بیت؟عهم؟ خود می‌فرمودند:

«من مانند رسول خدا(ص) با زهر شهید خواهم شد.»

پرسیدند: چه کسی این کار را خواهد کرد؟ فرمودند:

«زن من، جعده دختر اشعث بن قیس. معاویه پنهانی زهری برای او خواهد فرستاد و به او امر خواهد کرد که آن زهر را به من بخوراند.»

گفتند: او را از خانهٔ خود بیرون کن و از خود دور گردان. فرمودند:

«چگونه او را از خانه بیرون کنم که هنوز کاری از او صادر نشده است؟ اگر او را بیرون کنم، کسی جز او مرا نخواهد کشت و نزد مردم عذری خواهد داشت که بی‌جرم و جنایت، مرا اخراج کردند.»2

شهادت امام رضا(ع)(30 صفر 203ه‍ .ق.)

یاسرِ خادم می‌گوید:

هر جمعه آن حضرت از «مسجد جامع» مراجعت می‌کردند. با بدنی عرق‌دار و غبارآلود، دست‌ها را به درگاه الهی برمی‌داشتند و می‌فرمودند:

«بار الها! اگر فرج و گشایش کار من در مرگ من است، مرگ مرا برسان.»

آن حضرت پیوسته در غم و حزن بودند تا در غربت به شهادت رسیدند.3

سال‌های پایانی حیات مبارک امام رضا(ع) به جنگ‌های داخلی امین و مأمون بر سر کسب قدرت، پیروزی مأمون و در نهایت قبول ولایتعهدی مأمون توسّط امام(ع) سپری شد. با استقرار مأمون بر تخت خلافت، او که از جانب امام، احساس خطر می‌کرد، برای تحت نظر داشتن حضرت و نیز تظاهر به علاقه به خاندان پیامبر(ص)، امام رضا(ع) را به «مرو» فراخواند. هرچند حضرت در ابتدا این دعوت را نپذیرفت، ولی از سوی مأمون، اصرار و تأکیدهای فراوانی صورت گرفت تا اینکه امام راهی مرو گردید.

در نهایت، امام رضا(ع) در سن پنجاه و پنج سالگی، در حالی که بیست سال از امامت آن حضرت می‌گذشت، به دست مأمون عبّاسی مسموم شدند.

اعمال ماه ربیع الأوّل

شب اوّل

سال سیزدهم بعثت، مبدأ هجرت حضرت رسول اکرم(ص) از «مکّهٔ» معظّمه به «مدینهٔ» منورّه است. در این شب حضرت امیرالمؤمنین(ع) جان خود را فدای جان شریف ایشان نمودند و در جای آن حضرت خوابیدند و آیهٔ کریمهٔ «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْري نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللهِ» در شأنشان نازل شد.

روز اوّل

علما گفته‌اند برای تشکّر نعمت سلامتی رسول خدا(ص) و امیرالمؤمنین(ع) روزه گرفتن مستحبّ و زیارت آن دو بزرگوار در این روز مناسب است. سیّد بن طاووس در «اقبال» برای این روز دعایی نقل کرده است.

شهادت امام عسكری(ع)(8 ربیع الاوّل 260ه‍ .ق.)

صالح، زندانبان امام عسکری(ع) به دو نفر دستور داده بود که بر امام سخت بگیرند. روزی آن دو نفر را در مقابل درباریانی که خواستار سختگیری بر امام بودند، حاضر کرد و گفت: وای بر شما! با این مرد کار شما به کجا کشید؟

آنها به صراحت گفتند: چه می‌گویی در مورد مردی که روزها روزه می‌گیرد، شب‌ها از آغاز تا پایان، مشغول عبادت و مناجات است و سخنی نمی‌گوید و به غیر عبادت اشتغال ندارد. هر گاه چهرهٔ او را می‌دیدیم، از هیبت او بر اندام ما لرزه می‌افتاد.

درباریان عبّاسی وقتی این سخنان را شنیدند، با کمال خفّت و سرافکندگی از مجلس خارج شدند.4

روز نهم

روز عید بزرگ و روز عید بقر [= شکافتن] است. آغاز امامت حضرت بقية الله الاعظم؟عج؟ سبب شرافت این روز است.

آغاز امامت حضرت ولیّ عصر؟عج؟(9 ربیع الاوّل 260ه‍ .ق.)

آغاز امامت حضرت صاحب الامر؟عج؟ و غیبت صغرای آن حضرت پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) است که تنها فرزند آن حضرت بودند، این روز عید شیعه و اوّلین روز امامت و خلافت آخرین خلیفه و حجّت بر حقّ و منجیّ عالم بشریت است. کسی که در این روز انفاق کند، خداوند او را می‌آمرزد. غسل کردن در این روز مستحبّ است. فضیلت‌ها و اسم‌هایی برای این روز ذکر شده است؛ از جمله: عیدالله الاکبر، غدیر ثانی، عید فطر دوم، روز فرح شیعه، عید اهل بیت؟عهم؟، روز قبولی اعمال، روز پیروزی مظلوم، روز دوستی مؤمنان، روز پرهیز از کبائر، روز نابودی ضلالت و گمراهی و روز شکرگزاری.

روز دوازدهم

بنا بر قول مشهور بین اهل سنّت، ولادت حضرت رسول اکرم(ص) در این روز است. در این روز، خواندن دو رکعت نماز به این کیفیت مستحب است: در رکعت اوّل بعد از «حمد»، سه مرتبه «سورهٔ کافرون» و در رکعت دوم سه مرتبه «سورهٔ توحید».

شب هفدهم

شب ولادت حضرت رسول اکرم(ص) و شب بسیار مبارکی است و به نقل از سیّد بن طاووس، شب «معراج» حضرت یک سال قبل از هجرت بوده است.

روز هفدهم

بنا بر نقل مشهور بین علمای امامیه، روز ولادت با سعادت حضرت خاتم الانبیاء(ص) است و نیز در این روز شریف در سال 83ه‍ .ق. ولادت امام جعفر صادق(ع) نیز واقع شده و باعث مزید فضل و شرافت این روز گردیده. چند عمل در این روز بسیار پسندیده است: غسل، روزه، زیارت حضرت رسول الله(ص)، زیارت امیرالمؤمنین(ع) و دو رکعت نماز در هنگام طلوع آفتاب که شرح آن در مفاتیح آمده است.

ولادت پیامبر(ص)(17 ربیع الاوّل/ 52 قبل از هجرت)

به اتّفاق علمای شیعه در این روز،5 هنگام فجر در روز جمعه در مکّهٔ معظّمه ولادت با سعادت حضرت سیّد الانبیاء، محمّد مصطفی(ص) واقع شده است. ولادت آن حضرت با سلطنت انوشیروان عادل مقارن بود و در آن سال، اصحاب فیل هلاک شدند. هنگام ولادت آن حضرت این ندا از آسمان شنیده شده است:

«جاء الْحّقُّ وَ زَهَقَ الْبَاطِلُ إِنّّ الْبَاطِلَ كّانَ زَهُوقًا؛6

حق آمد و باطل نابود شد. آری. باطل همواره نابود شدنی است.»7

ولادت امام جعفر صادق(ع)(17 ربیع الاوّل 83ه‍ .ق.)

معلّی بن خنیس روایت می‌کند: شبی بارانی امام صادق(ع) از منزل به قصد «سایه‌بان بنی‌ساعده» بیرون شدند. من نیز از پی ایشان رفتم. دیدم چیزی در راه گم کرده و می‌گویند: «بسم الله خدایا! گمشدهٔ ما را برگردان.» من جلو رفته سلام کردم. فرمودند:

«معلّی با دستت جست‌وجو کن. هرچه پیدا کردی، به من بده.»

وقتی دست کشیدم، دیدم نان روی زمین افتاده. هرچه یافتم به ایشان تقدیم کردم. مشاهده نمودم انبانی از نان برداشته‌اند. عرض کردم: آقا! اجازه بدهید من بردارم. فرمودند: «نه. من باید بردارم؛ ولی بیا با هم برویم.»

آمدیم تا به سایه‌بان بنی‌ساعده رسیدیم. دیدم عدّه‌ای در خواب هستند. شروع کردند برای هر نفر یک یا دو نان زیر جامه‌اش پنهان می‌کرد تا برای همه گذاشتند. بعد برگشتیم. عرض کردم: آقا فدایت شوم! اینها عارف به امام هستند؟ فرمودند:

«اگر امام‌شناس بودند، هرچه داشتیم، با آنها می‌خوردیم؛ حتّی نمک را هم با هم تقسیم می‌کردیم.»8

پی‌نوشت‌ها