ویژگی‌های انسان منتظر

شیوه‌های ایجاد انس در فرزندان نسبت به امام زمان؟عج؟ | بخش اوّل

برگرفته از سخنرانی دکتر علی‌اصغر احمدی

یکی از مسائل تربیت مهدوی، این است که اصلاً چه کسی را می‌خواهیم تربیت کنیم. در کار تربیتی و آموزشی، آموزش ابزاری است برای کار تربیت، پیوسته صحبت از اهداف می‌شود و امروزه هدف‌های رفتاری بیشتر مورد توجّه است. اینکه مشخّص شود چه رفتاری مورد انتظار است تا در نهایت آن فرد به آن برسد که بتوانیم بگوییم آقا به این رفتار رسیده یا نرسیده است.نسل منتظر، کودک و نوجوان و جوان ما باید بداند که در عصر ظهور چه کاره است و دارای چه نقشی است. انسان منتظر باید آمادگی کارگزاری حکومت جهانی داشته باشد. امام زمان؟عج؟ به نیرو و آدمی نیاز دارد که بتواند با پدیده‌ها و شرایط مواجه شود. اگر بخواهیم دانستن را که یک امر پنهانی است به رفتار که امری آشکار است تبدیل کنیم، باید فعلش را طوری ادا نماییم که آن فعل با نام بردن یا نوشتن قابل مشاهده باشد. هرچند این تبدیل اهداف رفتاری گام خوبی است و در جهت اینکه در تربیت در آموزش به کجا می‌رسیم و به چه سمتی قدم بر می‌داریم، بسیار مؤثّر و سازنده است، ولی در عین حال انتقادهای بسیار بزرگی در این زمینه وارد است و آن اینکه، گاهی اگر افراد را بخواهند در قالب رفتاری تعریف کنند، نمی‌توانند بسیاری از ابعاد شخصیتی‌شان را در آن قالب بریزند؛ بنابراین حدّ میانه‌ای را مدّنظر قرار می‌دهیم؛ یعنی از طرفی می‌گوییم، باید از یک طرف اهداف کلّی را مدّنظر بگیریم و از طرفی اهداف رفتاری را که آن اهداف رفتاری در حقیقت به ما نشان بدهد که به کجا می‌خواهد برسد و کجا باید برسد. ما در تربیت نسلِ منتظر، هر دو مقوله را احتیاج داریم تا ویژگی‌های شخصیتی شخص منتظر را بیان کنیم.

وجود مقدّس امام زمان؟عج؟ در نفس الأمر در واقعیت خود و در تکوین عالم جایگاهی دارد؛ خواه کسی منتظر او باشد یا نباشد.خود او وجود مستقلّی برای عالم دارد و آن وجودِ خلیفة اللّهی خداوند در عالم است؛ بقیّة الله روی زمین است؛ امانِ اهل زمین است. خداوند، زمین را به وسیلهٔ او پر از عدل و داد می‌کند.

حال، ما انسان‌ها نسبت به او چه موضع و موقعیتی باید داشته باشیم؟ در حقیقت، انتظار از آن ما است؛ او منتظَر است، ما منتظِریم.

مفهوم انتظار

انتظار به معنای تربیتی یعنی چه؟ چه ویژگی‌هایی دارد و چگونه می‌باید تحقّق پیدا کند؟

انتظار یک صفت و ویژگی است که باید در خودمان بپرورانیم و تجربه کنیم و مورد بحث قرار دهیم. در حقیقت انتظار، یک هدیهٔ الهی است برای ما انسان‌ها؛ یعنی خداوند به بعضی از انسان‌ها این توفیق را عنایت کرده آگاه باشند که امامی در پس پردهٔ غیبت است و باید منتظر او باشند. خود این مسئله، اوّلین صفتِ انسانِ منتظر را می‌سازد.

ویژگی‌های انسان منتظر

1. اندیشیدن به آینده

یکی از ویژگی‌های انسان منتظر این است که به واقعه‌ای که در آیندهٔ اتّفاق خواهد افتاد، ایمان دارد. اگر این رویکرد را داشته باشید که در وجود انسان این قابلیت بود که بتواند وقایع آینده را پیش‌بینی کند، چه می‌شد یا مثلاً در «آمریکا» اگر عدّه‌ای می‌دانستند، چنین اتّفاقی خواهد افتاد، قطعاً خود را آمادهٔ این اتّفاق می‌کردند.1 خداوند دو هدیهٔ بزرگ به ما کرامت فرموده است؛ نخست اینکه قیامت را وعده داده است و در آینده اتّفاق خواهد افتاد؛ دوم اینکه موعودگرا است.

آینده‌ای را به نام عصر ظهور پیش‌بینی کنیم که در آن، شیعیان منتظر دوازدهمین حجّت الهی، حضرت مهدی‌اند. بنابراین یکی از ویژگی‌های تربیتی انسانِ منتظر این است که به آینده‌ای با وقایع و ویژگی‌های خاص می‌اندیشد.

2. آمادگی

دومین ویژگی انسان منتظر آمادگی است؛ یعنی نسل منتظر، کودک و نوجوان و جوان ما باید بداند که در عصر ظهور چه کاره است و دارای چه نقشی است. انسان منتظر باید آمادگی کارگزاری حکومت جهانی داشته باشد. امام زمان؟عج؟ به نیرو و

آدمی نیاز دارد که بتواند با پدیده‌ها و شرایط مواجه شود. این امر که افراد، در دوران غیبت قابلیت‌ها و تخصّص‌های خودشان را گسترش ندهند، با مفهوم انتظار تطابق ندارد.

3. امید به آیندهٔ جهان

یکی دیگر از ویژگی‌های نسل منتظر، امیدواری و نگرش مثبت به آیندهٔ جهان است. اگر ما خودمان را در این شرایط ببینیم و تصوّر کنیم که منتظر دادگستر و عدل‌گستر جهان هستیم، در راستای این اهداف تلاش خواهیم کرد. ادیانی که موعودگرا نیستند، یک نگرش کاملاً منفی و یأس‌آور نسبت به جهان دارند. اگر امید به آینده نباشد، انسان دچار افسردگی خواهد شد. اگر به آیندهٔ جهانی بیندیشیم که به دستِ بوش و امثال او اداره می‌شود، احساس ناامیدی و خطر خواهیم کرد و سرنوشت جهان را بسیار تأسّف‌آور و نگران‌کننده خواهیم دید.

4. جهانی شدن

چهارمین ویژگی‌ای که برای نسل منتظر می‌توان در نظر گرفت، این است که انسان از خویشتن و خودش بیرون بیاید و جهانی شود. اصلاً یکی از ویژگی‌های انتظار این است که انسان‌ها را از درون خودشان بیرون بیاورد و از اینکه به مسائل جزئی و زندگی خودشان بپردازند، دوری کنند. خودمحوری برای جامعه بسیار خطرناک است. کسی که درخت را از خیابان می‌کَند و در منزل خویش می‌کارد، اندیشهٔ این آدم در حقیقت، از خود و خانهٔ خود فراتر نمی‌رود.

خودمحوری یعنی اینکه خود را در حدّ خود و خانهٔ خود ببیند. هر چیزی در خانهٔ او معنا دارد، درون خانهٔ او ارزش دارد، فراتر از خانهٔ خود نمی‌اندیشد، به شهر نمی‌اندیشد، به کشور نمی‌اندیشد. انگار فقط همین نسل است و بس.

انتظار، انسان را از خانهٔ خود بیرون می‌آورد و جهانی می‌کند. اصلاً ما می‌خواهیم نسل منتظر را تربیت کنیم؛ نه فقط یک شهروند. اگر بخواهیم یک نوجوان را تربیت کنیم، باید بتوانیم او را با انتظار و مفهوم آن آشنا کنیم. باید به او بفهمانیم که تو برای خودت و در چارچوبهٔ خودت زندگی نمی‌کنی. باید به جهان بیندیشی، به حکومتی که بر جهان حاکم است.

خوشبختانه در رگه‌هایی که با عنایت خود امام؟عج؟ در وجود جوانان به وجود آمده، کاملاً دیده می‌شود که مثلاً دانشجوی مهندسی این‌گونه می‌اندیشد که من باید پاسخگوی امام زمانم باشم؛ امامی که حکومت جهانی برقرار خواهد کرد. حال اگر ایشان را درک کردم که به مقصود رسیده‌ام؛ در غیر این صورت نیز باز پاسخگوی او هستم و برای تحقّق حکومتش تلاش کرده‌ام. او از عمل و حاصل عمل ما آگاه است.

از آن طرف، متأسّفانه در دستگاه‌ها و ادارات ما برخی از افراد، گویا با همین رئیسی که بالای سرشان است، مواجهند؛ مثلاً می‌گویند آقا! تا وقتی در این اداره وضعیت این‌گونه است، من مانند شمعک کار می‌کنم؛ یعنی شعله‌ور نمی‌شوم. این حرف در حقیقت حرف آدمی است که گویی رئیسش همین کسی است که بالای سرش است. نسل منتظر نباید این‌گونه باشد. او باید پاسخگوی امام زمانش باشد؛ یعنی هر کس که منتظر است، کارمند، دانشجو، طلبه، پزشک و... باید امام زمان؟عج؟ را بالای سرش ببیند؛ نه رئیس و وزیر و رئیس‌جمهور و... را.

علاوه بر مسئلهٔ پیش‌گفته، مسئلهٔ نیاز به ولیّ و مرشد است که باید بدان اشاره کنیم. ولی، کسی است که به او عشق بورزیم و او را از صمیم دل دوست بداریم و به گونه‌ای عمل کنیم که گویی ذرّه ذرّهٔ عمل ما با هدایت او انجام می‌گیرد.

5. زیستن با یاد او

ما باید این آرزو را داشته باشیم که اگر توفیق زیارت ایشان حاصل شد، چگونه زیستن و چگونه مردن را از او بپرسیم. نسل منتظر باید منتظر لحظه‌ای باشد که وقتی امامش را می‌بیند، صراط مستقیم را با تمام اجزای آن از امام بخواهد؛ منتها این کار احتیاج به آمادگی دارد.

ما باید به نسل منتظر بیاموزیم از امامی که در پس پردهٔ غیبت است، چگونه استفاده کند. نوجوانان ما باید لحظه به لحظه از امام زمان؟عج؟ بهره بگیرند. من در تمامی مراحل

درس و زندگی‌ام هرگاه توکّل به خدا کردم و پشت سرش «یا مهدی أدرکنی»3 را گفتم، یعنی از او به عنوان ولیّ و امامم کمک خواستم، راه‌هایی را در مقابلم باز کرد. هر نعمتی که نصیب همهٔ ما و بنده شده، از برکت یاری طلبیدن از امام زمان؟عج؟ است. این را من به نوجوانان و جوانان منتقل می‌کنم. لحظه‌ای نباشد که از یاد امامشان غافل باشند. اینها نکاتی است که ما دربارهٔ بهره‌وری کودکان و نوجوانان باید به کودک و فرزندمان یادآوری کنیم که همین الآن از امام کمک بخواهند و او کمک می‌کند و کمکش را در دراز مدّت خواهند دید؛ نه اینکه بگوییم امروز که کمک بخواهند، فردا یاری می‌بینند.

بنابراین یکی از ویژگی‌های نسل منتظر این است که در همهٔ اعمالش توجّه به امام زمان؟عج؟ دارد؛ ازدواج، تحصیل، غذا خوردن و... .

اگر بخواهیم نسل امروز را تربیت کنیم، باید هدف‌های رفتاری و تربیتی ما دارای این ویژگی‌ها باشد.

پی‌نوشت‌ها