موانع دیدار و ظهور امام عصر؟عج؟

صفحات چاپی ۴۳، ۴۵ تا ۴۷

مطالعه در کتاب‌خوان

بیانات مرحوم آیت الله بهجت؟ره؟

از حکمت‌های غیبت

سبب تأخیر ظهور آن کسی که صاحب ولایت است، به عقیدهٔ ما این است که ظالمان معاصرمان به او می‌گویند یا بیعت کن یا تو را می‌کشیم و حضرت؟عج؟ مأمور نیست بیعت کند. لذا ظهورش تأخیر می‌افتد تا زمانی که کسی نگوید یا بیعت کن یا کشته می‌شوی.1 حضرت؟عج؟ با حکومت‌های زمان خودش اختلاف داشته است. حکومت‌ها می‌گفتند: باید به ما ایمان بیاوری و بیعت کنی؛ و الّا تو را می‌کشیم!2 حتّی به سرداب خانه‌اش که محلّ عبادتش بود، رفتند که او را بگیرند و بکشند؛ چون می‌دانستند که بیعت نخواهد کرد. رفتند و او هم فرار کرد و در آبی رفت و آنجا مصلّای خودش را پهن کرد و مشغول عبادت شد؛ به همان نحو که در همین سرداب مشغول عبادت بود.3 می‌گوید: آباء من با حکومت‌های فاسد بیعت کردند و بیعت با آنها در عنق (گردن) آباء من بود؛ ولی من مأمور نیستم که بیعت کنم. از این جهت یا باید کشته شوم یا باید غایب باشم از نظرشان.4 همهٔ ائمّه؟عهم؟ مصیبت زده بودند به اینکه آن کسی که مدّعی حکومت حقّه و از اولاد آنهاست و ظهور خواهد نمود، او دیگر با کسی از حکومت‌های فاسد بیعت نمی‌کند و اگر بیعت نکند، کشته می‌شود و چون مأمور به بیعت نیست، لذا ناچار از غیبت است تا آن وقتی که [مصلحت] محقّق شود و آن موقع ظهور می‌کند و می‌جنگد و بیعت هم نمی‌کند و این مصیبت برای همهٔ ائمّه؟عهم؟ است که بعد از شهید سیّد الشّهداء(ع) دیگر آنها اجازه نداشتند با حکومت‌های زمان خودشان مخالفت کنند و بگویند بیعت نمی‌کنیم و حکومت شما را هم معتقد نیستیم؛ والّا کشته می‌شدند.

دلیل غیبت امام زمان؟عج؟ خود ماییم!

سبب غیبت امام زمان؟عج؟ خود ما هستیم؛ زیرا دستمان به او نمی‌رسد؛ والّا اگر در میان ما بیاید و ظاهر و حاضر شود، چه کسی او را می‌کشد؟! آیا جنّیان آن حضرت را می‌کشند یا قاتل او انسان است؟! ما از پیش در طول تاریخ ائمّه؟عهم؟، امتحان خود را پس داده‌ایم که آیا از امام تحفّظ و اطاعت می‌کنیم یا اینکه او را به قتل می‌رسانیم؟ انحطاط و پستی انسان به حدّی است که قوم حضرت صالح(ع) ناقهٔ او را با اینکه وسیلهٔ ارتزاق و نعمت آنها بود، نحر کردند؛ چنان‌که قرآن کریم دربارهٔ آن می‌فرماید:

«لَها شِربٌ وَ لَکُم شِربُ یَومٍ مَعلُوم؛5

سهمی از آب برای ناقه باشد و روز معیّنی هم سهمی از آب برای شما باشد.»

آن ناقه یک روز آب چاه را می‌خورد و در عوض به آنها شیر می‌داد. بنابراین همان‌گونه که ممکن است عُقلا خزینه و انبار نعمت خود را نابود کنند - همچنان که ناقهٔ صالح(ع) را کشتند - امکان دارد که ما انسان‌های عاقل(!) نیز امام زمان؟عج؟ را که تمام خیرات از اوست و از ناقهٔ صالح بالاتر و پرفیض‌تر است، برای اغراض شخصی خود به قتل برسانیم!

اگر بیاید، می‌خواهیم او را بکشیم!

دشمنان برای پنجاه سال آیندهٔ ما نقشه کشیده‌اند... آیا اکنون که آرامش هست، نباید فکر بمباران را بکنیم؟ اگر می‌دانیم که پشت کوه قم، کسانی هستند که ممکن است حمله کنند، نباید از حالا به فکر باشیم که چه کنیم؟ شاید همین در فکر بودن، برای ما مؤثّر باشد. کفّار برای بعدها نقشه می‌کشند. این بلاهایی که به سر مسلمان‌ها آمد، مگر تمام شده است؟آنچه که آنها در نظر دارند، هنوز مراحلی از آن باقی مانده است. آیا مگر او که پشت پرده رفته - نعوذ بالله - برای حفظ خودش بوده و ما را میان آتش تنها گذاشته است؟ بلکه خدا می‌داند الآن او چه کارهایی می‌کند و چه دستگیری‌هایی دارد! [و یاری‌هایی؛] ولی اگر بیاید، می‌خواهیم او را بکشیم!

زیر سم اسبان!

الآن امام زمان؟عج؟ در هر شهری از شهرها ظهور کند، مثل جدّش سیّدالشهداء(ع) زیر سم اسبانش می‌کنند.

چهارصد میلیون یاور!!

قرآن چه موجودی است که در مراتب مختلف نزول، حکایت از شنیدنی‌ها و دیدنی‌ها می‌کند! عدیل قرآن (عترت) هم حکایت از نعمت‌های عالم می‌کند؛ ولی ما از غمخوار، هادی، حامی و ناصرهای خود قدردانی و شکرگزاری نمی‌کنیم و واسطهٔ خیر را پی می‌کنیم «فَعَقَروهَا؛6 پس ناقه را پی کردند.» و ائمّه؟عهم؟ را که ولی‌نعمت‌های ما و مجاری فیض هستند، نمی‌توانیم مشاهده کنیم. امام زمان؟عج؟هم اگر بیاید، با او همان معامله را می‌کنیم که با آباء طاهرینش کردیم. آیا می‌شود امام زمان؟عج؟ چهارصد میلیون یاور داشته باشد و ظهور نکند؟!

ما او را خانه‌نشین کرده‌ایم!

عِرق ایمانی ما کجا و منزلت ایمانی امام زمان؟عج؟ کجا؟! اگر ما در نزد او کافر حساب نیاییم! چرا دستش را بسته‌ایم و خانه‌نشینش کرده‌ایم و اجازه نمی‌دهیم خود را نشان دهد؟!

آن آقا گفت: چرا برای تعجیل فرج دعا می‌کنید؟ آیا می‌خواهید بیاید و او را هم [مثل ائمّهٔ سابق؟عهم؟] - برای اینکه مزاحم خط و مرام و حکومت و حاکمیت شما خواهد بود - بکُشید؟!

آنان که سایر ائمّه؟عهم؟ را کشتند، دیوانه که نبودند؛ بلکه سبب آن، بی‌دینی بود؛ آیا الآن دیگر آن‌طور نیست؟! مشایخ اسلام7 گفتند: تعیین خلیفه لازم نیست؛ یعنی نعوذ بالله رسول خدا(ص) بی‌خود می‌گوید و با این وسیله دهانش را بستند و نگذاشتند چیزی بگوید. بعد گفتند: «إِن رَسُولَ اللهِ مَصی وَ لَم یستَخلِف؛8 رسول خدا (ص) از دنیا رفت و خلیفه تعیین ننمود.»

ما نمی‌خواهیم اهل بیت؟عهم؟ بر ما حکومت کنند. ما نمی‌خواهیم افرادی مانند اهل بیت؟عهم؟ بر ما حکومت کنند که می‌فرمودند: ما در ارض سَبخه (زمین‌شوره‌زار) نماز نمی‌خوانیم؛ شما اگر می‌خواهید بخوانید، بخوانید: «مَن أَرادَ مِنکُم أَن یُصَلِّیَ فَلیُصَلِّ.»9

در مورد دیگر، امیرالمؤمنین(ع) لباس خود را در حالی که بر بالای منبر نشسته بود، تکان می‌داد. علّت آن را سؤال کردند؛ گفته شد: حضرت(ع) پیراهن دیگری ندارد. همین پیراهن را شسته و پوشیده. لذا تکان می‌دهد تا خشک شود.10

حلوای آن حضرت این بو که خرما را در ماست می‌زد و می‌خورد11 و خوراکش، نان جو خشک بود12 و در تقسیم بیت المال، مانند دیگران به صورت مساوی برمی‌داشت.

ما نمی‌خواهیم این‌گونه افراد حاکم ما باشند! مامثل معاویه را می‌خواهیم که به یکی از رؤسا صد هزار می‌داد و به دیگری هیچ نمی‌داد؛ باز هم می‌گویند او سخی‌تر است! هم او که بیت المال مسلمان‌ها را بین خود و دوستان و خویشان خود تقسیم می‌کرد. ما می‌خواهیم مرجع دینی ما، تابع و دلخواه ما باشد. بی‌خود نیست که هرچه می‌گوییم «عَجّل فَرَجَه»، اثر ندارد؛ زیرا اگر او بیاید، تابع کسی نمی‌شود. لذا «عَجل فَرَجَه» گفتن ما فایده ندارد؛ چون در حقیقت در راه او و تابع او نیستیم!

معاویه بیت المال را به مخالفان امام علی(ع) می‌داد؛ لذا «خراسان» را به پسر عثمان داد و او گفت: خراسان را چه کنم؟ گفت: طعمهٔ تو باشد. و او شعرهایی در مدح معاویه خواند؛13 ولی مروان[از این‌گونه ماجراها] ناراحت شد و گفت: به من پیرمرد با عائله نمی‌دهد و به دیگران می‌دهد! چطور مردم را می‌خرند و کسی نیست مرا بخرد!14 معاویه هم خوب جوابش را داد که: إِنّما یُشتَری لَك؛ همه را برای تو می‌خرم. یعنی همهٔ اینها ذخایر توست و او هم خوشحال شد.15 سرانجام معاویه همه، از جمله «فدک» را صاف و پوست‌کنده به مروان و اولاد او داد تا اینکه عمر بن عبدالعزیز برگرداند.16 نقل می‌کنند که بعضی حدود فدک را به اندازهٔ فاصله بین مکّه و مدینه مشخص کرده‌اند.

عمل نکردن به وظیفه: سبب زندانی شدن حضرت؟عج؟

ما مثل طایفه و گروهی هستیم که رئیس خود را حبس نموده است و در بلایا، خود تصمیم جنگ یا صلح را اتخاذ می‌کند! خودمان کرده‌ایم و اجازه نمی‌دهیم بیاید قضایا راحل کند؛ با اینکه می‌دانیم اگر بیاید، می‌تواند مشکلات را حل کند، ولی باز او را محبوس کرده‌ایم!

بنابراین اگر میلیون‌ها نفر هم با او موافق باشند، او مثل شخص وحید و تنهاست که هیچ ناصر و مُعین و یار و یاوری ندارد! زیرا ما در بیداری، درست به وظیفهٔ خود عمل نمی‌کنیم. با این حال منتظر هستیم که بیدار شویم و تهجّد به‌جا آوریم. اگر توفیق شامل حال انسان گردد، از خواب بیدار می‌شود و مشغول تهجّد می‌گردد؛ ولی اگر توفیق نباشد، چنانچه بیدار هم بشود، از آنها بهره نمی‌برد!

صفحهٔ ۴۵

ترک واجبات و ارتکاب محرّمات؛ حجاب دیدار از امام عصر؟عج؟

کجا رفتند کسانی که با صاحب الزّمان(ع) ارتباط داشتند؟ ما خود را بیچاره کرده‌ایم که قطع ارتباط نموده‌ایم و گویا هیچ چیز نداریم. آیا آنها از ما فقیرتر بودند؟ اگر بفرمایید به آن حضرت دسترسی نداریم، جواب شما این است که چرا به انجام واجبات و ترک محرّمات ملتزم نیستید؟! حضرت؟عج؟ به همین اندازه از ما راضی است؛ زیرا: «أَورَعُ النّاسِ مَن تَوَرَّعَ عَن مَحَارِمِ اللهِ؛17 پرهیزکارترین مردم، کسی است که از کارهای حرام بپرهیزد.» ترک واجبات و ارتکاب محرّمات، حجاب و نقاب دیدار ما از آن حضرت؟عج؟ است.

خود را درست کن، ما به سراغت می‌آییم!

شخصی در فکر دیدار امام زمان؟عج؟ بود؛ فهمید آن حضرت با قفل‌سازی مراوده و ارتباط دارند. نزد یکی از قفل‌سازها رفت و دید پیرزنی برای ساختن قفل به او مراجعه کرد و پرسید: اجرت آن چقدر می‌شود؟ قفل‌ساز پاسخ داد: یک عبّاسی18 می‌سازم و بعد از ساختن، آن را به سیصد دینار یا یک سنّار (مبلغی که خیلی کمتر از آنچه می‌ساخت) می‌خرم!

سپس با قفل‌ساز دیگری برخورد نمود که به یک سنّار می‌ساخت و به یک عبّاسی می‌خرید. از اینجا فهمید که این قفل‌ساز است که با حضرت؟عج؟ ارتباط دارد. لذا به او گفت: سلام مرا به آقا برسان و بگو چگونه می‌توان به خدمت شما رسید؟ قفل‌ساز گفت: فلان وقت برای گرفتن جواب بیا. در وقت مقرّر به وی مراجعه کرد و جواب حضرت؟عج؟ را خواست. قفل‌ساز گفت: حضرت؟عج؟ فرمود: «بگو تو در فکر این نباش که مرا ببینی. خودت را درست کن، ما به سراغت می‌آییم!» از کسانی نباش که قفل را به یک عبّاسی درست می‌کنند و سیصد دینار یایک سنّار می‌خرند؛ مثل کسانی باش که به یک سنّار درست می‌کنند و به یک عباسی می‌خرند!19

آری؛ ترک واجبات و ارتکاب محرّمات، حجاب و نقاب دیدارما از آن حضرت؟عج؟ است!

پی نوشت‌ها

صفحهٔ ۴۶
صفحهٔ ۴۷

پانویس‌های این مقاله

  1. ۱

    1. «أَمَا عَلِمتُم أَنَّهُ مَا مِنَّا أَحَدٌ إِلَّا وَ یَقَعُ فی عُنُقِهِ لِطَاغِیَةِ زَمَانِهِ إِلَّا القَائِمُ الَّذِی یُصَلّیِ رُوحُ اللهِ عِیسیَ ابنُ مَریَمَ(ع) خَلفَهُ فَإِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ یُخفِی وِلَادَتَهُ وَ یُغَیِّبُ شَخصَهُ لِئَلّایَکُونَ لِأَحَدٍ فیٍ عُنُقِهِ بَیعَة؛ آیا نمی‌دانید که هیچیک از ما ائمّه نیست؛ مگر اینکه بر گردن او بیعتی با طغیانگر و سرکش زمانش هست؛ به جز قائم؟عج؟ که روح خدا، عیسی بن مریم(ع) پشت سر او نماز می‌خواند. پس همانا خدای عزّ و جلّ ولادت او را مخفی می‌کند و شخص او را از نظرها غایب می‌نماید تا بیعتی با احدی بر گردنش قرار نگیرد.» («کمال الدین»، ج 1، ص 316.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  2. ۲

    2. در اینجا آيت الله بهجت به دو حکمت از حکمت‌های غیبت اشاره کرده که عبارت است از: حفظ جان آن حضرت؟عج؟ و عدم بیعت ایشان با حکومت‌های طاغوتی. این حکمت‌ها، خود برگرفته از روایات شریف اهل بیت؟عهم؟ است. علاوه بر این، در روایات به جاری شدن تمام سنن پیامبران سابق در این امّت، از جمله سنّت غیبت اشاره شده و همچنین تأکید گردیده است که غیبت، حکمت‌هایی دارد که ائمّهٔ اطهار؟عهم؟ مأذون به افشای آن نیستند و تنها بخشی از آنها را که برای ما قابل فهم و ادراک بوده است، بیان کرده‌اند.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  3. ۳

    ۳. «اصحاب کهف وقتی به سوی خدای متعال فرار کردند و از نزد دقیانوس خارج شدند و در غار مأوا گزیدند، پادشاه با گروهی در پی ایشان روانه شد. وقتی به درِ غار رسیدند و آنان را خوابیده یافتند، پادشاه متحیّر ماند و به هیچ امر ناخوشایندی علیه آنان دست نزد و شگفت‌زده و حیران بازگشت. حضرت صاحب الامر؟عج؟ نیز پس از وفات پدرش و تدفین ایشان، چنین بود. جعفر کذّاب به سوی بنی‌عبّاس روانه شد و خبر [وفات] آن حضرت (امام حسن عسکری(ع)) را به آنها رساند. آنها لکشری به طرف سامرّاء فرستادند تا به خانهٔ ایشان حمله‌ور شوند و هر کس را که در آن است، بکشند و سر او را برای خلیفه بیاورند. وقتی وارد خانه شدند، دیدند آن حضرت؟عج؟ در انتهای سرداب ایستاده و بر حصیری که روی آب است، نماز می‌خواند و پیش روی آنها چونان دریایی بود، از فراوانی آب در سرداب. وقتی این وضعیت را دیدند، از دستیابی به او ناامید شدند و شگفت‌زده و حیران به سوی خلیفه بازگشتند. او هم دستور داد این قضیه را کتمان کنند. بعد از این ماجرا لشکری بیشتر از قبل فرستادند. وارد خانه که شدند، از سرداب صدای قرائت قرآن شنیدند. پس همگی جلوی در سرداب جمع گردیدند تا آن حضرت نتواند بالا بیاید. امّا ایشان از جایی که الآن ضریح است، خارج شد؛ در حالی که امیر لشکر ایستاده بود.

    وقتی ناپدید گشت، امیر گفت: پایین بروید و او را بگیرید. به او گفتند: او از مقابلت گذشت و تو دستور به دستگیری‌اش ندادی. گفت: او را ندیدم. [و این‌چنین] با دست خالی بازگشتند. («الخرائج و الجرائح»، ج 2، ص 942 و ج 1، ص 460.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  4. ۴

    4. امام عصر؟عج؟ در پاسخ به نامهٔ اسحاق بن یعقوب دربارهٔ یکی از وجوه غیبت خود چنین می‌فرمایند: «هیچیک از پدران من نبودند؛ مگر اینکه بیعتی از طاغوت زمانشان بر گردنشان افتاد و من آنگاه که خروج کنم، هیچ بیعتی از هیچیک از طاغوت‌ها بر گردنم نیست.» («کمال‌الدین»، ج 2، ص 485.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  5. ۵

    5. سورهٔ شعراء، آیهٔ 155.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  6. ۶

    6. سورهٔ هود، آیهٔ 65؛ سورهٔ شعراء، آیهٔ 157؛ سورهٔ شمس، آیهٔ 14.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  7. ۷

    7. اشاره به خلیفهٔ دوم که در محضر پیامبر(ص) گفت: حَسبُنا کِتاب الله. در نتیجه ایشان را از نوشتن وصیّتی که اختلاف را تا ابد از بین می‌برد، منع کرد!

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  8. ۸

    8. امیرالمؤمنین(ع) این کلام را از زبان مخالفان و منافقان در ضمن یکی از خطبه‌ها نقل کردند و فرمودند: «گفتند: رسول خدا (ص) از دنیا رفت و خلیفه و جانشین مشخص نکرد؛ پس رسول پاک و بابرکتِ خدا، اوّلین شخص در اسلام بود که به دروغ بر او شهادت دادند.» («کافی»، ج 8، ص 29.) این ادّعا بارها از زبان بزرگان اهل سنّت شنیده شده است و آنان در کتاب‌های خود این کلمات را نقل کرده‌اند («انساب الأشراف»، ج 10، ص 420؛ «الامامة و السیاسة»، ج 1، ص 211.) و آن را نظر جمهور اهل سنّت می‌دانند. («امتاع الاسماع»، ج 14، ص 477.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  9. ۹

    9. در روایات، از نماز خواندن در زمین شوره‌زار در روایات نهی شده است («وسائل الشیعة»، ج 5، صص 150-152.) زمانی که امیرالمؤمنین(ع) از سرزمین بابل عبور می‌کردند، در آنجا فرمودند که این سرزمین ملعون است و عذاب الهی در آن نازل شده و برای هیچ پیامبر و وصّی پیامبری جایز نیست که در آن نماز بخواند. سپس فرمودند: «هر کس از شما می‌خواهد [در اینجا] نماز بخواند، بخواند.» امّا خود امیر‌المؤمنین(ع) در آن زمین نماز نخواندند. («من لایحضره الفقیه»، ج 1، ص 204؛ «بحار الانوار»، ج 41، ص 168.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  10. ۱۰

    10. از ابواسحاق سبیعی نقل کرده‌اند: روز جمعه بر دوش پدرم سوار بودم و امیرمؤمنان علی بن ابی‌طالب(ع) خطبه می‌خواند و خود را با آستینش باد می‌زد.

    گفتم: ای پدر! امیرالمؤمنین احساس گرما می‌کند؟ گفت: نه احساس گرما می‌کند و نه احساس سرما؛ بلکه پیراهنش را شسته و مرطوب است و پیراهن دیگری ندارد؛ بنابراین آن را تکان می‌دهد [تا خشک شود].(«الغارات»، ج 1، ص 62؛ «بحار الانوار»، ج 34، ص 352.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  11. ۱۱

    11. امام باقر(ع) فرمودند: «حلوای (خوردنی شیرین) آن حضرت فقط خرما و ماست بود.» («بحار الانوار»، ج 34، ص 354.) آیت الله بهجت گاهی توضیح می‌داد که امیرالمؤمنین(ع) خرما را قدری در ماست قرار می‌داد تا اینکه ماست به خرما نفوذ می‌کرد. ماست نیز رنگ خرما را به خود می‌گرفت.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  12. ۱۲

    12. امام محمدباقر(ع) فرمودند: «امیرالمؤمنین(ع) به مردم نان گندم و گوشت می‌داد و به خانه‌اش برمی‌گشت و نان جو و روغن و سرکه می‌خورد.» همچنین از سوید بن غَفَله روایت شده است که: روزی بر امیرالمؤمنین(ع) وارد شدم. سپس نان آن حضرت را این‌گونه توصیف می‌کند: و در دستش قرص نانی بود که پوستهٔ جو بر آن نمایان بود. آن را می‌شکست و گاه هم از زانوانش [برای شکستن نان] کمک می‌گرفت. («الغارات»، ج 1، ص 57.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  13. ۱۳

    13. معاویه [به سعید بن عثمان] گفت: خراسان برای تو باشد. سعید گفت: خراسان دیگر چیست؟ گفت: این طعمهٔ توست و صلهٔ رحم است[ از جانب من]. پس سعید خشنود از نزد معاویه بیرون آمد. («الامامة و السیاسة»، ج 1، ص 214.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  14. ۱۴

    14. یعنی هدف از این بخشش‌های معاویه، خریدن افراد برای مطامع و مقاصد حکومت خود و راضی نگهداشتن آنها بود. از این‌رو مروان نیز حاضر بود که دین و‌آزادگی خو را بفروشد و در عوض، معاویه بهره‌ای از دنیا به او بدهد.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  15. ۱۵

    15. علاوه بر حاتم‌بخشی خراسان به پسر عثمان، معاویه مصر را نیز به عمروعاص بخشید. مروان که دیگر این‌ٰهمه بی‌مهری برایش قابل تحمّل نبود و توقّع داشت معاویه از این بذل و بخشش‌ها به او نیز داشته باشد، این جمله را گفت. («الفتوح»، ج 2، ص 514؛ «الامامة و السیاسة»، ج 1، ص 118؛ «شرح نهج البلاغه»، ابن ابی‌الحدید، ج 2، ص 69.)

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  16. ۱۶

    16. «الطبقات الکبری»، ج 5، ص 303؛ «الکامل»، ج 2، ص 225.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  17. ۱۷

    17. «کافی»، ج 2، ص 77؛ «من لایحضره الفقیه»، ج 4، ص 358.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  18. ۱۸

    18. یکی از واحدهای پول آن زمان که ارزش مالی بالایی داشت.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑
  19. ۱۹

    19. البتّه این حکایت از طرق متعدّدی نقل شده است که تفاوت‌های اندکی با هم دارند؛ امّا همهٔ نقل‌ها در این مضمون مشترک هستند که مفادّ فرمایش حضرت؟عج؟ این است که اگر شما هم مانند این شخص قفل‌ساز، صالح باشید و از معصیت بپرهیزید، مشرّف به دیدار ما می‌شوید.

    منبع: «حضرت حجّت؟عج؟: مجموعه بیانات و اشارات حضرت آیت الله العظمی بهجت دربارهٔ حضرت ولیّ عصر؟عج؟»، مرکز تنظیم و نشر آثار حضرت آيت الله بهجت؟ره؟، واژه پرداز اندیشه، 1401ه‍ .ش.

    بازگشت به ابتدای مقاله ↑