شش ماه پایانی حوادث ماه ذیحجّه

اشاره‌ای اجمالی و کلّی به حوادث پیش از ظهور

مجتبی السّاده - مترجم: محمود مطهری‌نیا

هرچه به زمان و مکان طلوع آن خورشید تابان نزدیک‌تر می‌شویم، احادیث و روایات تفصیل بیشتری می‌یابند و مکان‌ها و روزها و ساعت‌های بیشتری را پوشش می‌دهند. فلذا می‌توانیم محدودهٔ زمانی پیش آمدن حوادث [مختلف] را بنا بر محتوای روایات مشخّص کنیم.

بسیاری از روایات از ماه ذیحجّه به عنوان ماه خون و خونریزی یاد کرده‌اند. ابی‌بصیر ضمن حدیثی طولانی نقل می‌کند:

از امام صادق(ع) پرسیدم: و ذی‌حجّه چطور ماهی است؟ فرمودند: «آن ماه خون (خونریزی) است.»1

حضرت رسول(ص) هم در این‌باره فرموده‌اند:

«در ماه ذیحجّه حجّاج غارت شده و خون به پا می‌گردد.»2

در این ماه حوادث مهمّی آن‌گونه که روایات برشمرده‌اند، رخ می‌دهد که یکی از آنها در زمرهٔ علائم حتمی می‌باشد و مجموعهٔ این وقایع از این قرار است:

کشتارگاه دوم سفیانی در عراق، کوفه و نجف

در روز شادی و عید این ماه یا همان روز عید قربان (دهم ذیحجّه) پس از کشتارهای وحشیانه‌ای که سپاه سفیانی در «بغداد» طیّ هجده شب انجام می‌دهد، لشکریان به «کوفه» (نجف) رو کرده و در آنجا هم کشتاری به راه می‌اندازند که مثل و مانند ندارد.

سفیانی سپاهی یکصد و سی هزار نفری را به سوی کوفه و نجف گسیل می‌دارد که نیروهای آن در «روحاء»، «فاروق» و مقام حضرت عیسی(ع) و مریم؟عها؟ در «قادسیه» پیاده می‌شوند. به عبارت دیگر این نیروها از جادهٔ «بابل» به کوفه وارد می‌شوند.

روحاء محلّی است نزدیک «فرات» که برخی گفته‌اند، منظور نهر عیسی(ع) است و فاروق محلّ جدا شدن جاده‌ها از همدیگر است (چهارراه) که یکی از این جاده‌ها به سمت «قادسیه» (دیوانیه) می‌رود و دیگری بابل و بغداد و جادهٔ سوم هم به سوی «ذی‌الکفل» و کوفه و «نجف» می‌رود که دیگر جاده‌ها هم از این جاده منشعب می‌شود.

سی هزار نفر از این سپاه سفیانی که قصد حمله به نجف دارند، به سمت قبر حضرت هود(ع) در «نخیله» (فضای روحانی و معنوی «وادی السّلام» در نجف اشرف) حرکت کرده و روز عید قربان از مسیر بابل به کوفه می‌رسند و سپس رو به نجف نموده و از این دو شهر، هفتاد هزار دختر جوان را اسیر کرده و در محامل3 نهاده و به سمت «شویه» که قبر کمیل بن زیاد و دیگر یاران حضرت علی(ع) در آنجا قرار دارد، حرکت می‌کنند.4 دختران و زنان اسیر را به همراه غنایم به دست آمده در آنجا می‌گذارند.

پس از آن که سپاه سفیانی در کوفه کشت و کشتار انجام داده و بسیاری را اسیر می‌کند، یاوران خاندان رسول الله(ص) و هر که را که گمان برند از این دسته است، می‌کشند. سخنگوی این سپاه در شهر جار می‌زند که هر کس سر یکی از شیعیان علی[(ع)] را بیاورد، هزار درهم جایزه می‌گیرد. به دنبال آن همسایه به همسایه‌اش به دلیل اختلاف مذهبی که [مسلمانان] با هم دارند، حمله می‌کند و می‌گوید این هم از آنهاست. گردنش را می‌زند و سرش را به فرماندهان سپاه سفیانی می‌دهد و از آنها ده هزار درهم می‌گیرد.

نه تنها مقابله‌های کوچک و جنبش‌های ضعیف مردمی که در کوفه شکل می‌گیرد، نمی‌تواند آنها را از شرّ سلطهٔ سفیانی خلاص کنند، بلکه به سبب ضعف و ناتوانی زیادشان، سفیانی این امکان را می‌یابد که رهبر جنبش را در بین «حیره» و کوفه بکشد.

ظاهراً پس از ناتوانی‌های پدید آمده در جنبش، وی (رهبر جنبش‌های مردمی) نیروهایش در هم شکسته و سفیانی قدرت می‌یابد که او را در جاده گرفته و بکشد؛ مضاف بر اینکه سفیانی هفتاد نفر از صالحان را (منظور عالمان بزرگوار دین هستند،) می‌کشد. سردستهٔ آنها مردی با منزلت است که او را هم کشته و خاکسترش را در میان «جلولاء» و «خانقین» بر باد می‌دهد و اینها هم پس از آن است که چهارصد هزار نفر را در کوفه کشته است.

آن‌گونه که روایات بیان می‌کنند، جماعت یا حزبی غیر دینی متشکّل از صدهزار مشرک و منافق، تحت فرمان سفیانی سر به شورش برداشته و در این مسیر گام می‌نهند تا اینکه به «دمشق» می‌رسند.

پس از کشتارهای سپاه سفیانی در نجف و شهادت علما و صالحان و مؤمنان و خراب کردن مقبرهٔ شریف حضرت علی(ع) و اسیر کردن زنان نجف و تاراج اموالشان، جنگ

را تا منطقهٔ «باب اصطخر» (شیراز) در «ایران» می‌کشاند.

سیّد خراسانی هم قیام نموده و مؤمنان ایران را خبر کرده و از آنها برای نجات اهل «عراق» یاری می‌طلبد. در پی آن سپاهی قدرتمند و مستعد جمع می‌شوند که پیشاپیش آنها شعیب بن صالح حرکت می‌کند. در دروازهٔ اصطخر سپاه خراسانی (صاحبان پرچم سیاه) با سپاه سفیانی روبه‌رو شده و جنگی عظیم رخ می‌دهد. پرچم‌های سیاه پیروز گشته و سپاه سفیانی در هم می‌شکند که این اوّلین شکست سفیانی پس از آن‌همه پیروزی‌های پی در پی و سریعش در گذشته است.

سیّد یمانی هم از «یمن» قیام می‌کند. نامش حسن یا حسین است. خبر این حوادث به گوش او هم می‌رسد و چنین اتّفاقات ناراحت‌کننده‌ای او را رنجور می‌کند. لذا خود را به سرعت به کوفه می‌رساند، به سپاهیان سیّد خراسانی برخورد می‌کند و علیه سپاه سفیانی متّحد شده و سلاح خویش را به سوی آنها نشانه می‌رود و با یورش، آنها را از نجف بیرون رانده و اسرا و هر آنچه را که سفیانی و لشکریانش به غنیمت برده بودند، به صاحبانشان باز می‌گرداند و پس از آن مردم به حضرت مهدی؟عج؟ دل بسته و چشم‌انتظار دیدارش گشته و به جست‌وجویش می‌پردازند.

روایات شریف ما حوادث کوفه و نجف را به روشنی و صراحت به تصویر می‌کشند. در ادامه و برای نمونه به برخی از آنها اشاره شده است:

اصبغ بن نباته از حضرت علی(ع) نقل می‌کنند که فرمودند:

«یکصد و سی هزار نفر را به سوی کوفه گسیل می‌دارد که در روحاء و فاروق پیاده می‌شوند. شصت هزار نفر از آنها به راه می‌افتند تا اینکه به محدودهٔ نخیله که قبر حضرت هود(ع) در آنجاست، (در کوفه) می‌رسند. در روز عید به آنها یورش می‌برند. فرمانروای مردم، ستمگر دشمن‌پیشه‌ای است که به کاهن و جادوگر مشهور است.»

در بخش دیگری از این حدیث آمده است:

«هفتادهزار دختر جوانی را که [تا آن موقع] پوشش آنها کنار نرفته است، اسیر کرده و آنها را با محامل [وسایل نقلیه] به «طویله» که همان «غری» است، می‌برند. سپس یکصد هزار منافق و مشرک از کوفه خارج می‌شوند و بدون آنکه نیروی قدرتمندی مانع حرکت آنها بشود، وارد دمشق می‌شوند. پرچم‌های نامشخّصی از زمین بلند می‌شود که از جنس پنبه، کتان و ابریشم نیست و بر نوک نیزه (پرچم) عنوان «سیّد اکبر» حک شده است. [این سپاه] را مردی از آل محمّد(ص)، از مشرق رهبری می‌کند. عطر آن همانند بوی مشک خوشبو در مغرب [زمین] شنیده می‌شود و از یک ماه پیش از آن، ترس [در میان غربیان] حاکم می‌شود تا اینکه به خونخواهی پدران خویش وارد کوفه می‌شوند. در این زمان که آنها به این امر مشغولند، سپاهیان یمانی و خراسانی [به آنها] رو می‌کنند که همانند اسبان مسابقه‌ای آشفته‌موی که گرد سفر بر تن نشسته، شمشیر از نیام بر کشیده و راست‌قامت و پولادین‌عزم و چونان تیر کمان هستند. وقتی یکی از آنها به باطن مردی نگاه می‌کند، می‌گوید: از این پس، هیچ خیری در مجلس ما نیست. بارالها! حقیقتاً توبه کرده‌ایم.

اینها همان ابدالی هستند که خداوند متعال در کتاب عزیزش آنها را [چنین] توصیف کرده است: «حقیقتاً خداوند توبه‌کنندگان و طهارت‌جویان را دوست دارد.»5

نظیران آنها هم از خاندان پیامبر(ص) هستند.»

جابر جعفی هم در حدیثی طولانی از امام باقر(ع) نقل می‌کند:

«سفیانی سپاهی را به کوفه اعزام می‌کند که تعدادشان هفتادهزار نفر است. آنها اهل کوفه را با کشتار، اعدام و اسیر کردنشان داغدار می‌کنند. در این زمان است که پرچم‌هایی از ناحیهٔ خراسان نمایان می‌شوند که منازل را به سرعت سپری می‌کنند. در میان آنها یکی از اصحاب حضرت مهدی؟عج؟ وجود دارد. پس از آن مردی از موالی ساکن کوفه به همراه جمعی از ضعیفان شورش می‌کند که سپاه سفیانی او را در بین حیره و کوفه می‌کشند.»6

امام صادق(ع) هم طیّ روایتی طولانی می‌فرمایند:

«آن واقعه اتّفاق نخواهد افتاد تا اینکه یکی از شورشیان از نسل ابوسفیان سر به طغیان بردارد و به مدّت بارداری یک زن، یعنی نه ماه حکومت کند و چنین نخواهد شد تا اینکه یکی از فرزندان شیخ قیام کند و او را درون نجف پس از سیرش می‌کشند. والله! گویی که نیزه‌ها و شمشیرها و کالاهای همراه آنها [الآن در مقابلم هستند و] دارم به آنها نگاه می‌کنم که در کنار دیواری از دیوارهای نجف در روز دوشنبه‌ای آنها

را نهاده‌اند و روز چهارشنبه شهید می‌شود.»7

اصبغ بن نباته در حدیث بلند دیگری از امیرالمؤمنین(ع) روایت می‌کند که این وقایع را چنین برشمردند:

«... و حصار کشیدن در اطراف کوفه به وسیلهٔ نگهبانی، کندن خندق، از بین بردن سه گوش خانه در بن‌بست‌های کوفه، تعطیلی مساجد به مدّت چهل شب، پیدا شدن هیکل، تکان خوردن سر پرچم در اطراف مسجد اکبر که قاتل و مقتول، هر دو به آتش افکنده می‌شوند، کشتار سریع و مرگ ناگهانی و کشته شدن نفس زکیّه در پشت کوفه در میان هفتاد نفر.»8

از آن حضرت باز نقل شده که:

«هفتاد نفر از صالحان (عالمان دینی) که سر دسته‌شان مرد با منزلتی است، کشته خواهند شد که او را (سفیانی) می‌کشد و خاکسترش را در میان جلولاء و خانقین بر باد می‌سپرد و این پس از آن است که در کوفه چهار هزار نفر را کشته است.»9

از امام صادق(ع) نقل شده است:

«گویا [همراه و ناظر] سفیانی هستم که بارَش را در میدان‌های شما افکنده و جارچی او ندا در می‌دهد که هر که سر شیعه‌ای را از شیعیان علی[(ع)] بیاورد، پنج هزار درهم [جایزه] می‌گیرد. پس همسایه به همسایه‌اش حمله می‌کند و می‌گوید این از آنهاست. گردنش را می‌زند و هزار درهم [جایزه] را می‌گیرد. فرمانروای شما هم در آن زمان، از آن حرامزادگان است. گویا آن مرد آبله‌رو را می‌بینم.»

پرسیدند او کیست؟ فرمودند:

«مردی که به عنوان یکی از شما و هم‌عقیدهٔ با شما (عرب و مسلمان) وارد صحنه می‌شود. او شما را خوب می‌شناسد؛ ولی شما او را نمی‌شناسید. پس شما را محاصره کرده و یک به یک دستگیر می‌کند و نابود می‌سازد و او زنازاده‌ای بیش نیست.»10

حضرت علی(ع) هم فرمودند:

«وقتی سپاه سفیانی به سوی کوفه حرکت کند، به طلب اهل خراسان گسیل می‌شوند. اهل خراسان هم به جست‌وجوی حضرت مهدی؟عج؟ قیام کرده‌اند. پس (سفیانی) و هاشمی (سیّد خراسانی) که پرچم‌های سیاه را حمل می‌کنند، با هم رو در رو می‌شوند. پیشاپیش آنها شعیب بن صالح در حرکت است که در دروازهٔ اصطخر به سفیانی بر می‌خورد. در میان آنها جنگی شدید در می‌گیرد و [صاحبان] پرچم‌های سیاه پیروز می‌شوند و سپاه سفیانی متواری می‌شود. پس از آن است که مردم مشتاق و آرزومند حضرت مهدی؟عج؟ می‌شوند و به جست‌وجویش می‌پردازند.»11

آشوب‌های مِنا

احادیث شریف ما از آشوبی که در میان حاجیان طیّ مراسم حج رخ خواهد داد، خبر می‌دهند که در واقع دنبالهٔ اختلافات اهالی «حجاز» بر سر پادشاهی آن دیار است.امام صادق(ع) فرمودند:

«مردم با هم حج می‌کنند (مناسک حج را به‌جای می‌آورند) و وقوف در عرفاتشان را هم با همدیگر و بدون امام انجام می‌دهند. هنگامی که در منا هستند، فتنهٔ سختی برمی‌خیزد و همهٔ قبایل بر هم می‌شورند. «جمره عقبه» از خون رنگین می‌شود. مردم وحشت‌زده گشته و به «کعبه» پناهنده می‌شوند.»12

می‌توان از این حدیث فهمید که مردم در آن زمان چندان روابط صمیمانه‌ای با هم ندارند که بلافاصله پس از انجام مناسک حج یا حتّی پیش از اتمام آنها، طیّ انجام رمی جمرات در «منا» که بخشی از مناسک حج است، دسته دسته شده و شورش‌ها شکل می‌گیرد؛ حاجیان غارت شده و اموالشان به تاراج رفته و خودشان هم کشته می‌شوند و پرده‌های نوامیس مردم دریده می‌شود.

سهل بن حوشب از رسول مکرّم خداوند(ص) نقل کرده است:

«در ماه رمضان صدایی خواهد بود و در ماه شوّال درگیری و در ذیقعده قبایل با هم به جنگ می‌پردازند و نشانهٔ آن، تاراج [در] حج است. جنگی در منا به پا می‌شود و کشتار زیادی طیّ آن رخ می‌دهد و خون چنان جاری می‌شود که به جزیره (یا جمره) می‌رسد.»13

عبدالله بن سنان هم از امام صادق(ع) روایت کرده است:

«مردم چنان دچار مرگ و کشتار می‌شوند که به حرم پناه می‌برند. پس [از آن] منادی راستگویی ندا در می‌دهد: برای چه جنگ و کشتار به پا کرده‌اید؟ سَروَر شما فلانی است.»14

شهادت نفس زکیّه (از علائم حتمی ظهور)

پس از وقوع مجموعه حوادثی که تا به حال از آنها یاد کردیم، شعاع‌های نورانی آن خورشید تابان، بیش از پیش نمایان گشته و حضرت مهدی؟عج؟، فرستاده‌ای از جانب خویش به مکّه اعزام می‌کنند که علاوه بر روشن شدن اوضاع و کسب خبر از آنها،

مقدّمات آن انقلاب مبارک را فراهم نمایند. جوانمردی هاشمی (محمّد بن حسن که همان نفس زکیّه است)، در بیست و پنجم ماه ذیحجّه پس از قیام خویش وارد «مسجد الحرام» شده و بین رکن و مقام ایستاده و نامه‌ای شفاهی از ناحیهٔ حضرت را برای مردم مکّه قرائت می‌کند که در این نامه خبری از توهین و بی‌احترامی و تهدید نیست و ضمن آن، حضرت از مردم مکّه طلب یاری و نصرت می‌نمایند. بقایای نظام منحوس حاکم در حجاز، جرمی شنیع مرتکب شده و وی را در حالی که بین رکن و مقام ایستاده، شهید می‌کنند که این جرم حکم عاقبتشان را مشخّص می‌نماید؛ یعنی حضرت صاحب؟عج؟ پانزده روز بعد که بناست ظهور شریفشان رخ بدهد، باید با آنها چگونه رفتار بکنند.

چنین فاجعهٔ دردناکی در «مدینه» بر سر پسر عموی نفس زکیّه که نام خودش محمّد و نام خواهر (احتمالاً دوقلویش) فاطمه است، می‌آید و هر دو را بر سر در «مسجد النّبی(ص)» اعدام می‌کنند. امام صادق(ع) فرمودند:

«کشته شدن نفس زکیّه از علائم حتمی [ظهور] است.»15

ابو بصیر هم از امام باقر(ع) ضمن حدیثی بلند روایت کرده است:

«حضرت مهدی؟عج؟ به یاران خویش می‌فرمایند:

«ای قوم (همراهان)! اهالی مکّه مرا نمی‌خواهند؛ ولی برای آنکه حجّت بر آنها تمام شود و خود هم به وظیفه‌ام عمل کرده باشم، [یکی از شما را] به سوی آنها می‌فرستم.»

سپس یکی از یارانشان را خوانده و به او می‌فرمایند:

«به سوی اهل مکّه برو و بگو: ای اهالی مکّه! من فرستادهٔ فلانی (حضرت مهدی؟عج؟) هستم و او برای شما چنین پیغام فرستاده که ما خاندان رحمت و معدن رسالت و خلافتیم. ما نوادگان حضرت محمّد(ص) و سلالهٔ پیامبران هستیم. به ما ظلم شده وآزار رسانده و ما را سرکوب کرده‌اند. حقّمان را تا به امروز به زور از زمان رحلت پیامبر(ص) گرفته‌اند. از شما طلب یاری می‌کنیم. پس یاری‌مان کنید.»

وقتی این جوانمرد پیام را می‌رساند، به سوی او می‌آیند و مابین رکن و مقام او را که نفس زکیّه است، می‌کشند (سر می‌برند).»16

امیرالمؤمنین علی(ع) هم فرمودند:

«آیا شما را از انتهای سلطنت بنی‌فلان باخبر کنم؟ کشتن نفس حرام در روزی حرام در شهر حرام. قسم به آنکه دانه را شکافت و آدمی را آفرید! پس از آن بیش از پانزده روز حکمرانی نخواهند کرد.»17

از امام صادق(ع) هم نقل شده که فرمودند:

«فاصلهٔ قیام حضرت مهدی؟عج؟ و کشته شدن نفس زکیّه تنها پانزده شب است.»18

زرارة بن اعین هم از آن حضرت روایت کرده است:

«حتماً جوانی در مدینه کشته خواهد شد.»

پرسیدم: آیا سپاهیان سفیانی او را می‌کشند؟ فرمودند:

«خیر؛ ولی او را سپاهیان بنی‌فلان می‌کشند. قیام کرده و خارج می‌شود تا اینکه به مدینه می‌رسد. مردم بدون آنکه بدانند چه می‌گوید و چه می‌خواهد، او را می‌کشند و از آنجا که ناجوانمردانه و از روی ظلم و ستم او را می‌کشند، خداوند متعال هم به آنها مهلت نخواهد داد. در این زمان چشم‌انتظار فرج باشید.»19

امام باقر(ع) هم فرمودند:

«در آن زمان نفس زکیّه در مکّه کشته می‌شود و برادرش را در مدینه هلاک می‌کنند.»20

آنکه در مدینهٔ منوّره به همراه خواهرش کشته و اعدام می‌شود، از عموزادگان نفس زکیّه است. امام صادق(ع) فرمودند:

«مظلوم در «یثرب» (مدینه) و پسر عمویش در مکّه کشته می‌شود.»21

باز هم تأکید می‌کنیم نفس زکیّه‌ای که کشته شدنش از علائم حتمی ظهور است، همان محمّد بن حسن است که پانزده روز پیش از ظهور حضرت؟عج؟ ما بین رکن و مقام شربت شهادت را می‌نوشد و در روایات، با اسامی و القاب مختلفی نظیر نفس زکیّه22 (شخص بی‌گناه)، مستنصر (طلب‌کنندهٔ نصرت و یاری)،23 مرد هاشمی، جوانی از آل محمّد(ص) و حسنی24 یاد کرده‌اند.

پی‌نوشت‌ها