پدیدهٔ جهانی‌شدن از واژهٔ Globalization برگردانده شده که مصدر جعلی از واژهٔ Globe به معنی کرهٔ زمین است. اگرچه واژگان کرهٔ زمین و جهان بسیار قدیمی هستند و ظاهراً 150 سال قبل از میلاد مسیح، فردی به نام Crates از کره، برای نمایش سطح زمین استفاده کرده، امّا مشتقات دیگر این کلمه، همچون اصطلاح‌های globalization، globalize و globalizing تنها از حدود سال 1960م. رواج عمومی یافته است.
Globalize فعل گذرا به مفعول است که در آن، به فاعل توجّه بیشتری می‌شود و در نتیجه در فارسی به جهانی کردن یا جهانی‌سازی برگردانده می‌شود؛ امّا همین فعل را می‌توان به صورت فعل ناگذر لحاظ کرد که در این صورت تأکید بیشتر بر خود فعل است تا فاعل و به این ترتیب به جهانی‌شدن تعبیر می‌شود؛ همچنان‌که واژه‌های مشابهی، همچون صنعتی کردن یا صنعتی شدن، ملّی کردن یا ملّی شدن در طول تاریخ، شهرت بسزایی پیدا کردند.
شاید تا مدّت‌ها قبل، صاحب‌نظران تفاوتی میان دو مفهوم جهانی‌شدن و جهانی‌سازی قائل نبودند و از این دو، معنای واحدی ارائه می‌کردند.این در حالی است که جهانی‌شدن مفهومی است که لزوماً نمی‌تواند دارای فاعل و عامل باشد؛ در حالی که جهانی‌سازی مفهومی است که لزوماً فاعل و عامل می‌طلبد .با این اوصاف،جهانی‌شدن فرایندی است گریزناپذیر که شکل تکامل‌یافتهٔ پیشرفت‌های بشری در حوزهٔ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است و جهانی‌سازی، پروژه‌ای است که مشخّصاً در راستای تأمین منافع و مسلّط کردن ارزش‌های مورد نظر قدرت برتر در عرصهٔ جهانی و سایر دولت‌ها و ملّت‌هاست.
امروزه عدّه‌ای از بزرگان حوزهٔ علوم سیاسی و روابط بین الملل بر این تفاوت تأکید دارند. جیمز روزنا بر این باور است که جهانی‌شدن به عنوان یک فرایند زمینه‌ساز ، شکل متفاوتی از یکپارچگی جهانی است. محمد عابد الجابری مدّعی است:
جهانی‌شدن به استقبال یک جهان رفتن ، آشنا شدن با فرهنگ‌های دیگر و احترام گذاشتن به آرا و نظریات دیگران است؛ امّا جهانی‌سازی نفی دیگران و نفوذ در فرهنگ‌های دیگر و محلّ برخورد ایدئولوژی‌هاست.
همچنین گروهی از اندیشمندان داخلی نیز بر این مسئله تأکید دارند که فرایند جهانی‌شدن یک واقعیت است و پروژهٔ جهانی‌سازی حاکی از ایدئولوژی و راهبرد برخورد با فرایند جهانی‌شدن است.
با پایان جنگ خلیج فارس و برتری «آمریکا» و متّحدان غربی ، این ارائه اوّلین‌بار در قالب نظم نوین جهانی ظهور و بروز پیدا کرد. نظم نوین جهانی که عبارتست از صلح و دمکراسی برای همهٔ جهان تحت رهبری ایالات متّحده و در میان ملّت‌های جهان ، تنها آمریکاست که هم ارزش‌های اخلاقی و هم ابزار لازم برای پشتیبانی از نظم جهانی را داراست. البتّه ادّعایی بیش نیست و نهادها و مؤسّسات شاخص در حوزهٔ فرهنگ و مدیریت در سطح جهان، به سهم خود و از طریق تدارک منابع علمی، به هدایت این جریان در مسیر صحیح و طبیعی کمک کرده اند.
پانویس‌های این مقاله
- •
منبع: فرهادی محلّی، علی، «بررسی تحلیلی پدیدهٔ جهانی‌شدن با تمرکز بر حوزهٔ فرهنگ»، فصل‌نامهٔ مطالعات راهبردی - سیاست‌گذاری عمومی.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑