شش ماه پایانی حوادث ماه محرّم و آخرین روزهای غیبت

اشاره‌ای اجمالی و کلّی به حوادث پیش از ظهور

مجتبی السّاده - مترجم: محمود مطهری‌نیا

ماه محرّم در روایات، ماهی است که امام عصر؟عج؟ به امر خداوند در آن ظهور می‌فرمایند. در همین ماه علاوه بر واقعهٔ شریف ظهور، رخدادهای مهمّی پدید می‌آید که در روایات بدان اشاره شده است. در ادامه به بیان نشانه‌های ظهور که در ماه محرّم رخ می‌دهد، می‌پردازیم.

فرو رفتن در بیابان (از علائم حتمی ظهور)

سفیانی که از ظهور حضرت مهدی؟عج؟ خبردار شده است، سپاهی را به سوی «حجاز» گسیل می‌دارد. آنها روز دوازدهم محرّم به «مدینه» می‌رسند. فرماندهٔ این سپاه از قبیلهٔ «کَلَب» است که به او خزیمه می‌گویند. چشم چپش نابیناست و روی مردمک چشمش پردهٔ ضخیمی وجود دارد. در مدینه در خانهٔ ابوالحسن اموی ساکن می‌شود. سپاه اموی سه روز در مدینه می‌مانند؛ آن شهر را غارت می‌کنند؛ کشتارگاه‌هایی برپا کرده و خون اهالی آنجا را بر زمین می‌ریزند؛ مردان را کشته و زنان و دختران را اسیر می‌کنند؛ منبر رسول الله(ص) را خرد کرده و قبر شریفشان را منهدم می‌سازند؛ حیوانات و مرکب‌های آنها در مسجد مبارک پیامبر(ص) سرگین می‌اندازند! پس از آن سپاه سفیانی از مدینه به قصد جنگیدن با تازه‌واردان «مکّه» و به هم‌آوردن سر و ته جریان نوظهور حضرت مهدی؟عج؟ خارج می‌شوند. به دلیل شدّت و نحوهٔ تخریب این سپاه، احادیث ما آن را به سیل تشبیه کرده‌اند.1 این سپاه در میانهٔ راه، به بیابان «بیداء» که بین مکّه و مدینه واقع شده است، می‌رسند.2 لشکریان شب پانزدهم محرّم، به این منطقه می‌رسند و شب را در آنجا بیتوته می‌کنند. خداوند متعال به جبرئیل(ع) فرمان داده و او هم فریادی از سر خشم و غضب بر آنها می‌کشد که: ای بیداء (بیابان)! این جمعیت ستمگر را در خود فرو بر. زمین هم آنها را با تمام سلاح‌هایشان می‌بلعد و تنها دو نفر که از قبیلهٔ «جُهَینه» و ملقّب به بشیر و نذیر هستند، نجات می‌یابند؛ ولی در عین حال جبرئیل(ع) بر صورت آنها چنان سیلی می‌زند که چهرهٔ هر دو به عقب برمی‌گردد.

بشیر به دستور جبرئیل(ع) به خدمت حضرت مهدی؟عج؟ رفته و خبر هلاکت لشکر سفیانی را به ایشان می‌دهد و سپس به دست آن حضرت توبه می‌کند و حضرت هم مرحمت کرده و او را به حالت اوّلش برمی‌گردانند. نذیر هم برای انذار و برحذر داشتن سفیانی، به «شام» می‌رود و او را هم از این جریان خبردار می‌کند و پس از آن، خود می‌میرد.

مکّه پس از این جریان، امنیت خویش را باز می‌یابد و احدی از پادشاهان و فرمانروایان جرئت نمی‌کند که به قصد جنگیدن با این جمعیت تازه‌وارد مکّه، بدانجا رو کند و هر کدام هم که راه افتاده بودند، برمی‌گردند که مبادا آنها هم دچار چنین سرنوشتی بشوند.

امام؟عج؟ هم که به مرتّب کردن و آموزش سپاه ده هزار نفری خویش در مکّه مشغول بوده‌اند، آنها را رو به مدینه حرکت می‌دهند تا اینکه به محلّی که سپاه سفیانی فرو رفته ‌بودند، می‌رسند و به یاوران خویش، آن قطعه را نشان می‌دهند.

سفیانی که بخشی از سپاهش در بیابان‌های حجاز فرو رفته‌اند و بخشی دیگر هم در «عراق» از لشکریان سیّد خراسانی و یمانی شکست جدّی خورده‌اند، سعی می‌کند که در منطقهٔ شام تا آنجا که می‌تواند، تجدید قوا کرده و جنگ خونباری را از «دمشق»

تا «قدس» به پا کند.

و امّا احادیثی که به سرنوشت این سپاه سیل‌آسای سفیانی، پیش از رسیدن به مکّه اشاره می‌کنند، از این قرار است:

امام صادق(ع) می‌فرمایند:

«[ظهور] حضرت مهدی؟عج؟ پنج نشانه [حتمی] دارد: سفیانی، یمانی، صیحهٔ آسمانی، شهادت نفس زکیّه و فرو رفتن در بیابان.»3

و در جای دیگری آن حضرت این فرو رفتن در بیابان را صراحتاً از علائم حتمی ظهور برمی‌شمرند.4

اصبغ بن نباته از حضرت امیرمؤمنان علی(ع) روایت می‌کند که فرمودند:

«... و شورش سفیانی با پرچمی قرمز رنگ، به فرماندهی مردی از قبیلهٔ کلب است و دوازده هزار نفر از سپاهیانش رو به مکّه و مدینه می‌کنند که فرماندهٔ آنها مردی از بنی‌امیّه است که به او خزیمه می‌گویند که چشم چپش نابیناست و سفیدی ضخیمی روی مردمک چشمش را پوشانده است. خود را شبیه مردان می‌کند. پرچم خویش را برنمی‌گرداند تا اینکه در مدینه در خانهٔ شخصی به نام ابوالحسن اموی منزل کند و گُردانی را به دنبال مردی از خاندان پیامبر(ص) که شیعیان به دور او جمع شده‌اند می‌فرستد. سپاهیان به فرماندهی مردی غطفانی رو به مکّه می‌کنند. در میانهٔ راه به بیابان سفیدی که می‌رسند، در کام زمین فرو می‌روند و جز دو نفر که بناست نشانه (و عبرتی) برای دیگران باشند، کسی باقی نمی‌ماند که خداوند صورت آنها را به پشت برگردانده است.»5

آری. به تعبیر امام صادق(ع)6 به خوبی می‌توان در آن روز، تأویل این آیات را مشاهده کرد که:

«وَ لَوْ تَرى‌ إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ‌ وَ أُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ وَ قالُوا آمَنَّا بِهِ وَ قَدْ كَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ وَ يَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ إِلَى قَوْلِهِ‌ فِي شَكٍّ مُرِيبٍ؛7

اگر ببینی هنگامی که دچار وحشت شده‌اند و دیگر کسی رها نمی‌شود و از مکانی نزدیک گرفتار می‌شوند و می‌گویند:به رسول ایمان آورده‌ایم. چگونه می‌توانند از جایگاهی دور نجات یابند؟ در حالی که از پیش کافر شده‌اند و به گمان خویش به او تهمت می‌زدند. میان آنها و خواسته‌هایشان فاصله انداخته می‌شود؛ چنان که پیش‌تر در مورد همانندان آنها انجام یافت که به راستی در تردید بهت‌آوری به سر می‌بردند.»

و این آیه:8

«یا اَیُّها الَّذینَ اُوتُوا الکِتابَ آمِنُوا بِما نَزَّلنا مُصدِّقاً لِما مَعَکُم مِن قِبلِ اَن نَطمِسَ وُجُوهاً فَنَزُدَّها عَلی اَدبارِها اَونَلعَنَهُم کَما لَعَنّا اَصحابَ السَّبتِ وَ کانَ اَمرُاللهِ مَفعُولاً؛9

ای کسانی که به آنها کتاب داده شده است (ای اهل کتاب)! به آنچه که نازل کرده‌ایم و کتاب شمارا هم تصدیق می‌کند، آنچه که نزد شماست، ایمان بیاورید پیش از آنکه به صورت‌هایی بزنیم و آنها را به پشت سرشان برگردانیم یا همچنان‌که اصحاب سبت را لعنت کردیم، شما را هم لعنت کنیم و فرمان خدا شدنی است.»

امام ششم(ع) در جایی دیگر فرمودند:

«سفیانی لشکری را به مدینه گسیل می‌دارد تا آنجا را خراب و قبر مطهّر [حضرت رسول(ص)] را منهدم کنند و استران و چهارپایان آنها در مسجد النّبی(ص) سرگین می‌اندازند.»10ّ

حُذیفة بن یمان از وجود مقدّس پیامبر اکرم(ص) نقل می‌کند:

«... سپاه دوم وارد مدینه می‌شود و سه شبانه‌روز آنجا را تاراج می‌کنند. سپس به قصد مکّه از آن شهر خارج می‌شوند تا اینکه به بیابان (بیداء) می‌رسند. خداوند متعال جبرئیل را می‌فرستد و به او می‌گوید برو آنها را محو کن! او هم ضربه‌ای با پایش زده و خداوند متعال آنها را در زمین فرو می‌برد. جز دو نفر از آنها نجات نمی‌یابد که هر دو از قبیلهٔ جهینه هستند و برای همین گفته‌اند که خبر یقینی و مسلّم، نزد جهینه‌ای‌هاست.»11و12

و سپس حضرت، آیهٔ «وَ لَوتَری اِذ فَزِعُوا...» را تلاوت کردند.

جابر بن یزید جعفی از امام باقر(ع) روایت کرده است:

«... سفیانی سپاهی را به مدینه می‌فرستد که حضرت مهدی[؟عج؟ به ناچار] از آنجا دور شده و به مکّه می‌روند. به سپاهیان سفیانی خبر می‌رسد که ایشان به مکّه رفته‌اند. او هم سپاهی به دنبال ایشان می‌فرستد. آنها به آن حضرت نمی‌رسند تا اینکه ایشان همانند حضرت موسی(ع) هراسان از تعقیب‌کنندگانشان وارد مکّه می‌شوند.13 فرماندهٔ سپاه سفیانی وارد بیداء (بیابان) می‌شود. منادی هم از آسمان ندا می‌دهد که: ای بیداء! آنها را در کام گیر و بیابان هم آنها را در خود فرو می‌برد.»14

آن حضرت در حدیث دیگری فرمودند:

«سفیانی از نسل ابوسفیان بن حرب است. سپاهی را به سوی ایشان می‌فرستد که در سرزمین بیداء در شبی مهتابی که قرص ماه کامل است، بیتوته می‌کنند. چوپانی از آنجا عبور می‌کند و با خود می‌گوید: بیچاره مردم مکّه که اینها چه بر سرشان خواهند آورد! می‌رود و برمی‌گردد و آنها را نمی‌بیند. می‌گوید: سبحان الله! یعنی در یک لحظه کوچ کردند [و از اینجا رفتند]؟! به منزلگاه آنها که می‌رسد، لباسی را می‌بیند که بخشی از آن در زمین فرو رفته و بخشی دیگر آن بیرون است. سعی می‌کند که آن را درآورد؛ ولی نمی‌تواند و می‌فهمد که در زمین فرو رفته‌اند.»15

امیرالمؤمنین(ع) در این‌باره فرمودند:

«... و امّا سپاه مدینه، وقتی به میانهٔ راه به بیداء می‌رسند، جبرئیل فریاد عظیمی

بر سر آنها می‌زند. همگی از بین رفته و خداوند آنها را به کام زمین می‌فرستد. باقیماندهٔ سپاه دو نفرند: یکی بشیر و دیگری نذیر. جبرئیل بر سر آنها هم داد می‌کشد و خداوند چهره‌هایشان را به پشت سر برمی‌گرداند. نذیر به نزد سفیانی می‌رود و او را از آنچه اتّفاق افتاده، باخبر می‌کند.»16

مفضّل بن عمر از امام صادق(ع) نقل کرده است که فرمودند:

«... سپس آن که چهره‌اش وارونه شده و به پشت سرش چرخیده، رو به سوی حضرت مهدی؟عج؟ کرده و در مقابل ایشان می‌ایستد و می‌گوید: سرورم! من بشیرم. یکی از ملائکهٔ خداوند مرا امر کرد که به شما بپیوندم و شما را به از بین رفتن سپاه سفیانی، بشارت دهم. حضرت می‌فرمایند: «جریان تو و برادرت چیست؟» آن مرد می‌گوید: هر دو در سپاه سفیانی بودیم. از دمشق تا «زوراء (بغداد)» به هر جا رسیدیم، آنجا را خراب و با خاک یکسان کردیم. «کوفه» و مدینه را هم خراب کردیم. منبر را شکستیم و [چنان حریم‌شکنی کردیم که] چهارپایان [ما] در مسجد النّبی(ص) مدفوع خود را ریختند و سپس از آنجا خارج شدیم... می‌خواستیم کعبه را هم خراب کرده و اهالی مکّه را از بین ببریم. وقتی به بیداء رسیدیم، در آنجا منزل کردیم. یک نفر فریاد کشید: ای بیداء! این قوم ستمگر را فرو بر! به دنبال آن زمین شکافته شد و تمام سپاه را بلعید. غیر از من و برادرم، حتّی یک افسار شتر هم [از آن سپاه و سپاهیان] روی زمین باقی نماند! سپس آن ملائکه به سراغ ما آمد و بر چهره‌هایمان زد و این‌طور شد که می‌بینید.

به برادرم گفت: وای بر تو ای نذیر! به سوی سفیانی ملعون در دمشق برو و او را با [اعلام] ظهور حضرت مهدی آل محمّد(ص) انذار کن و به او بفهمان که سپاهش را خداوند در بیداء از بین برد. به من هم گفت: به مهدی؟عج؟ در مکّه بپیوند و او را به نابودی ستمگران بشارت ده. به دستش توبه کن که او قبول می‌کند. [پس از این سخنان بشیر در مقابل حضرت اظهار ندامت و پشیمانی کرده و توبه می‌نماید]. حضرت هم دستش را به چهره‌اش می‌کشد و آن را به حالت اوّلیه‌اش باز می‌گرداند و [بشیر هم] با ایشان بیعت می‌کند و همراهشان می‌شود.»17

امام پنجم(ع) فرمودند:

«ایشان [از مکّه] خارج می‌شوند تا اینکه به بیداء می‌رسند [حضرت مهدی؟عج؟ رو به سپاهیان خویش کرده و] می‌گویند: «اینجا موقعیتی است که آن جمعیت را زمین بلعید و این همان آیهٔ قرآن است که می‌فرماید: «آیا آنها که از روی مکر، بدی‌ها را انجام دادند، در امان هستند از اینکه به فرمان خداوند آنها را فرو برد یا عذابی از آنجا که نمی‌دانند، به سوی آنها بیاید یا آنها را در حال رفت و آمدشان بگیرد؛ چنان‌که نتوانند بگریزند؟»18و19

پی‌نوشت‌ها