روش‌های تربیت نسل منتظر

شیوه‌های ایجاد انس در فرزندان نسبت به امام زمان؟عج؟ | بخش دوم

برگرفته از سخنرانی دکتر علی‌اصغر احمدی

روش تربیتی ما چگونه باشد؟ چه روش‌هایی می‌تواند فرد را به اینجا برساند؟

1. فضاسازی

اوّلین و مهم‌ترین نکته که باید تحقّق پیدا کند، این است که فرد از اطرافیانش این مطلب را بگیرد که وجود امام زمان؟عج؟ مسئله‌ای جدّی است؛ شوخی‌بردار نیست و سستی و سهل‌انگاری در آن راه ندارد. از نظر من، تربیت، یعنی فضاسازی.

ما در تربیت نمی‌توانیم آدم‌ها را تک به تک تربیت کنیم؛ اگر تربیت صحیح خواسته باشیم، باید فضا ایجاد کنیم. افراد وقتی در فضای خاصّی قرار بگیرند، مطابق آن فضا حرکت خواهند کرد.

خیلی از چیزها احتیاج به ارائهٔ مستقیم کار ندارد. یکی از دوستان پاکستانی را دعوت کردیم برای ولیمهٔ حج. ایشان گفتند: غذاهایتان خیلی بدمزه است؛ یعنی غذاهای شما فلفل ندارد، طعم ندارد. من به این موضوع فکر می‌کردم که چطور شده ما به چنین غذاهایی عادت کرده‌ایم و پاکستانی‌ها و هندی‌ها به آن غذاهای تند عادت کرده‌اند. این سؤالی است که خیلی از روانشناسان پرسیده‌اند.

اینها یک تعلیم و تربیت پنهان است که از طریق فضاهایی که ایجاد می‌شود، شکل می‌گیرد. بعضی پدر و مادرها دربارهٔ درس خواندن بچّه‌هایشان مشکل دارند. هرچه آنان را امر به این کار می‌کنند، آنان سر باز می‌زنند. مشکل اینجاست که آنان می‌خواهند بچّه را به طور مستقیم وادار به درس خواندن کنند. یکی از راه‌ها این است که حالت خانه را مثل کتابخانه کنند. کاری که خود بنده سال‌هاست در زندگی انجام می‌دهم. ساعت شش بعد از ظهر، ناگهان چهرهٔ خانه عوض می‌شود و هیچ کس بلند حرف نمی‌زند. تلویزیون و رادیو خاموش است و هر کس گوشه‌ای می‌نشیند و کتاب می‌خواند و هر کس وارد شود، گویی فضا به او می‌گوید که آقا! کتاب دستت بگیر و برو بنشین، بخوان. تنها کاری که در اینجا انجام می‌دهم، مدیریت است. به احدی نمی‌گویم بخوان. اگر کاری خلاف خواندن انجام دهد، به او می‌گویم ساکت. الآن هنگام بلند حرف زدن نیست و... این فضا واقعاً بچّه را مجبور به درس خواندن می‌کند. در تربیت، فضاسازی مهم‌تر از کارِ مستقیم فردی است. فضاها با انسان صحبت می‌کنند.

در مسئلهٔ تربیت نسلِ منتظر نیز این نکته بسیار مهم است. بسیار مهم‌تر از پیام‌های مستقیمی است که می‌خواهیم به افراد بدهیم.

یکی از فاکتورهای مهم در فضاسازی این است که وجود مبارک حضرت را جدّی بگیریم و کوچکترین شوخی و سهل‌انگاری به این موضوع وارد نکنیم؛ مانند مسئلهٔ قرائت «قرآن». دستور

الهی به ما می‌گوید:

«وَ إذَا قُرِیَ اَلقُرءَآنُ فَاستَمِعُوا لَهُ... ؛1

هنگامی که قرآن خوانده می‌شود، به آن گوش فرا دهید...»

به محض شروع تلاوت مثلاً در تلویزیون، انسانی که می‌خواهد دیگران را تربیت کند، خودش باید ساکت باشد و با همهٔ وجود به قرآن گوش فرا دهد. دیگر احتیاج نیست که دیگران را امر به گوش فرا دادن کنیم. این مسئله بسیار مؤثّر است. از این طریق، در حقیقت احترام قرآن به وجود می‌آید. این مطلب در مورد خیلی چیزها باید ساری وجاری باشد.

2. گوشزد کردن اهمّیت مسئله

شوخی و خنده جزو زندگی ماست؛ حتّی در مسائل دینی نیز بعضی مواقع شوخی می‌کنیم؛ ولی در بعضی چیزها به هیچ وجه نباید شوخی وارد شود؛ از جمله قرآن و قیامت. نام قیامت که بیاید، باید اشک جاری شود. یکی از استادان ما تعریف می‌کرد در «تهران» برادری داشتم که شیطنت می‌کرد. می‌آمد «قم» و می‌گفت: دلم برایت خیلی می‌سوزد. توی شهری زندگی می‌کنی که یک سینما ندارد و بعد می‌گفت: همهٔ تکنسین‌ها و مهندسان به جهنّم می‌روند و شما به بهشت؛ ولی آنها آتش جهنّم را به وسیلهٔ علمشان خاموش می‌کنند.

مسئلهٔ قیامت طوری در قرآن بیان می‌شود که هیچ جای شوخی نمی‌گذارد. دربارهٔ قیامت نباید شوخی کرد.

در نانوایی زنی را دیدم که دستش با سنگ داغ سوخت. اعتراض کرد که: چرا این را به من دادی؟ من گفتم: این سوختن‌ها خیلی زود التیام پیدا می‌کند و باید از آتش جهنّم بر حذر باشیم. گفت: اینجا من نسوزم، جهنّم هرچه می‌خواهد بشود، بشود. این حرف عین حماقت و نادانی است که بر یک شخص، حاکم است.

اگر بخواهیم نسلِ منتظر بار بیاوریم، با بعضی چیزها نباید شوخی کنیم. با نام امامِ زمان؟عج؟ نمی‌توان شوخی کرد. اگر بخواهیم نسلِ منتظر تربیت کنیم، باید با شنیدن نام ولیّ عصر؟عج؟ حالمان دگرگون و چهره‌مان متغیّر شود. این تغییر چهره تأثیر خودش را می‌گذارد. اگر بچّه‌ای گوشهٔ چشمِ تر ما را ببیند، از هزاران آموزش مستقیم بهتر است. آن بچّه می‌بیند و در اعماق وجودش اثر می‌گذارد. نشان دهیم که ما دربارهٔ یک انسان مهم و بزرگ حرف می‌زنیم که سرسوزنی سهل‌انگاری در او وارد نمی شود. نام امام زمان؟عج؟ که می‌آید، برمی‌خیزیم و دست روی سر می‌گذاریم. این کاری بوده که امام رضا(ع) قبل از تولّد امام زمان؟عج؟ انجام می‌داده‌اند. این تکریم‌ها در عمل باید نشان داده شود و مهم‌ترین تربیت نسلِ منتظر این است که نشان دهیم سخن از شخص بسیار مهمّی است.

3. انتقال معارف مهدوی

سخن از تعلیم معارف مهدوی است. خیلی چیزها باید به کودکانمان بیاموزیم. یکی از آنها احادیثی است که در مورد حضرت است. انتقال اینها به کودکان بسیار کارساز است. من به طور تجربی این مسئله را درک کرده‌ام.

در دوران کودکیِ من، شخصی بود که هیئت تشکیل داده بود و بچّه‌های کوچکتر را دعوت می‌کرد. هر وقت می‌رسیدیم، می‌گفت حدیث نماز را بخوانیم. همهٔ ما دسته‌جمعی می‌خواندیم:

«مَن تَرَكَ الصَلوةَ مُتَعَمِّداً فَقَد کَفَرَ... ؛2

و خودش ترجمه می‌کرد:

«هر کس نماز را عمداً ترک کند، کافر است.»

گویا از آن زمان، از آن جلسه، من همین جمله یادم می‌آید. چقدر در دوران جوانی و نوجوانی، به فریادم رسید؛ آنگاه که با غرایز، شبهات و مسائل گوناگون مواجه می‌شدم. لازم است این فرازها را برای بچّه‌ها توضیح دهیم. برخی چیزها را گزیده انتخاب کنیم تا بچّه‌ها تکرار و حفظ کنند اینها نگهدارندهٔ آنها است.

4. بسیار یاد کردن امام زمان؟عج؟

یکی دیگر از چیزهایی که باید در مورد روش‌های تربیتی تأکید کنم، انجام آداب خاص و یاد کردن فراوان از امام؟عج؟ است. ذکر امام و نام ایشان باید در زندگی ما فراوان باشد، من یکی از چیزهایی که امروز دیدم و بسیار مؤثّر است، ختم قرآن است که با برنامه‌ریزی‌های مدّون و منظّم، هرکس یک حزب یا جزء یا سوره‌ای از قرآن را برای قرائت قبول می‌کند و موظّف است هر روز آن را انجام دهد. این ختم قرآن را برای امام زمان؟عج؟ انجام می‌دهند؛ یعنی هر روز یک ختم قرآن صورت می‌گیرد.

این نعمت بزرگی است که شامل حال آنان می‌شود. ما معمولاً به طور منظّم قرآن نمی‌خوانیم و این یکی از مشکلات جامعهٔ ماست. این کار ما را موظّف می‌کند. بعضی اوقات می‌بینیم که شخصی وقت ندارد یا مشکلی دارد؛ به دیگران التماس می‌کند که آقا! من نرسیدم این حزب را بخوانم، شما بخوانید. همین مسائل انس با قرآن را زیاد می‌کند که ما باید این آداب را کشف و اجرا کنیم.

5. ایجاد شرایط خاص

نکتهٔ دیگر اینکه این چراغانی‌ها، روی کودکان تأثیر بسیار سازنده‌ای دارد. شیرینی دادن، عیدی دادن و... که متأسّفانه کم می‌بینیم روز تولّد حضرت مهدی؟عج؟ به کسی

عیدی بدهند. این کارها در ذهن بچّه‌های کوچک تأثیر می‌گذارد و با دوام است. باید در این روزها شرایط خاص برای کودکان فراهم کرد؛ مثلاً اگر به غذایی علاقه‌مندند، آن شب آن غذا را درست کنیم. لباس نو پوشیدن خاطرهٔ خاصّی دارد.

پی‌نوشت‌ها