هم مادر،هم چریک

به مناسبت ۲۷آبان‌ماه سال‌روز درگذشت مرضیه حدیدچی، معروف به طاهره دبّاغ

زن می‌تواند هم مادر باشد، هم زن خانه؛ هم مبارز باشد، هم چریک؛ هم فرماندهٔ سپاه، هم محافظ شخصی امام خمینی.

مرضیه حدیدچی در ۲۱ خرداد ۱۳۱۸ه‍ .ش. در محلّهٔ «امامزاده عبدالله» در «همدان» متولّد شد و در خانوادهٔ مذهبی و فرهنگی رشد و نمو کرد.

پدرش علی پاشا مردی فاضل و به عنوان معلّم اخلاق در محافل مذهبی، شناخته می‌شد. مرضیه تحصیلات خود را از مکتب‌خانه آغاز کرد و از معلومات اندیشه‌های پدرش در یادگیری «قرآن» و «نهج البلاغه» بهرهٔ فراوان برد.

در سال ۱۳۳۳ه‍ .ش. با محمّدحسن دبّاغ ازدواج کرد و پس از ازدواج به نام خانوادگی همسرش، یعنی دبّاغ شناخته شد.

وی یکی از زنان مبارز انقلاب اسلامی ایران بود که طیّ دوران فعالیت سیاسی خود، در جایگاه‌های متعدّدی به نقش‌آفرینی پرداخت. وی در آغازین روزهای زندگی مشترک، به تبعیت از همسرش به «تهران» آمد و توانست تحصیلات علومی دینی خود را تا سطح شرح لمعه ادامه دهد و از محضر استادانی، چون مرحوم حاج آقا کمال مرتضوی، حاج شیخ علی خوانساری، شهید آیت الله محمّدرضا سعیدی و شهید سیّد مجتبی صالحی خوانساری استفاده کند. وی از طریق شرکت در کلاس‌های آیت الله سعیدی در مسجد«موسی بن جعفر(ع)» در محلّهٔ قیاسی با اندیشه‌های امام خمینی؟ره؟ آشنا شد و از سال ۱۳۴۶ه‍ .ش. زیر نظر استاد خود از طریق تهیّه، تنظیم و پخش اعلامیه‌های امام، به جمع مسلمانان انقلابی پیوست.

پس از شهادت آیت الله سعیدی، دبّاغ زیر نظر مجتبی صالحی خوانساری، فعّالیت خود را در راستای اهداف انقلاب دنبال کرد. زنی که دارای یک پسر و هفت دختر بود، توانست دوره‌های نبردهای تن به تن و جنگ نامنظّم را در «لبنان» و «سوریه» طی کند.

فارغ از توانمندی چریکی که موجب شد حکم فرماندهی سپاه همدان را کسب کند، او فعّالیت‌هایش را در غیاب همسر و با وجود هشت فرزند ادامه می‌داد. در سال‌های 1340 و 1341ه‍ .ش. با ورود به تشکیلات تحت هدایت شهید سعیدی در تهران، فعالیت‌هایش را شدّت داد، هم‌زمان در این دوره با دانشجویان مبارز دانشگاه‌های «تهران»، «شهید بهشتی»، «صنعتی شریف» و «علم و صنعت» همکاری داشت.

دباغ پس از شهادت آیت الله سعیدی در ۱۳۴۹ه‍ .ش. به مبارزه و تبلیغ خود علیه رژیم شاه، شدّت بخشید و سرانجام در سال ۱۳۵۲ه‍ .ش. توسّط ساواک دستگیر شد. در کمیتهٔ مشترک به همراه دخترش شدیدترین شکنجه‌ها را تحمّل کرد و به سختی بیمار شد و در زمانی که هیچ امیدی به زنده ماندنش نبود از زندان آزاد شد؛ در حالی که دخترش همچنان در زندان باقی مانده بود.

وی پس از آزادی تحت عمل جرّاحی قرار گرفت و از مرگ نجات یافت. پس از چند ماه دوباره دستگیر و زندانی شد. وی بار اوّل شش ماه در زندان ساواک زندانی بود و بعد از بهبودی از عمل جرّاحی، بار دوم یک سال و شش ماه در زندان ساواک زندانی بود. در این دوره از زندان، به تقابل ایدئولوژیک گروه‌های مارکسیستی برخاست و زنان زندانی مسلمان اطراف خود را جمع کرد.

در سال ۱۳۵۳ه‍ .ش. برای ادامهٔ مبارزاتش به خارج از کشور رفت و تا پیروزی انقلاب در هجرت به سر می‌برد. در نهایت پس از مهاجرت به «انگلیس» و کار در خانه‌ها تصمیم گرفت با همراهی سراج الدین موسوی، غرضی، جنّتی و آلادپوش از طریق زمینی و پاسپورت جعلی زامبیایی، برای شرکت در مناسک حج به «عربستان» برود و اعلامیه‌ها و کتاب ولایت فقیه امام خمینی؟ره؟ را در آنجا پخش کند.

قبل از سفر به «مکّه»، به نمایندگی از همین جمع، راهی «نجف» شد تا با امام ملاقات کند و شرایط را توضیح دهد. در این دیدار امام، مشکلات وی را جویا شد و وقتی از نگرانی‌ها برای هشت فرزندش گفت، امام پاسخ داده بود: بمانید. انشاءالله اوضاع تغییر می‌کند و همه با هم می‌رویم.

بعد از آن بود که دباغ از امام اجازه می‌خواهد که برای گذراندن آموزش‌های چریکی جنگ‌های نامنظّم به لبنان و مناطق تحت اشغال اسرائیل برود و در عملیات علیه اسرائیل شرکت کند. وی در پایگاه‌های نظامی واقع در مرز لبنان و سوریه آموزش‌های رزمی و چریکی را طی کرد و با گروه روحانیت مبارز خارج از کشور زیر نظر شهید محمّد منتظری فعّالیت می‌کرد پایگاه و مرکز فعّالیت این گروه در لبنان و سوریه بود و خانم دبّاغ به عنوان مأموریت‌ها و برنامه‌های گروه، به کشورهای مختلفی از جمله عربستان، انگلیس، «فرانسه» و «عراق» تردّد داشت و در بسیاری از حرکت‌ها و فعّالیت‌های مبارزان در خارج از مرزهای کشور، از جمله راهپیمایی‌ها، تظاهرات و اعتصابات، شرکت فعّال داشت. این فعّال انقلابی زمانی که در انگلستان بود، به کمک یک دانشجوی ایرانی به یک هتل پاکستانی رفت و به دلیل مسائل مالی، به مدّت سه ماه آنجا سکونت داشت و در ازای جای خواب و یک وعده غذا، به کارهای خدمات مشغول شد. در این میان هیچکس حتّی خانواده‌اش از او خبر نداشت.

به گفتهٔ ایشان چند روز بعد از درگذشت دکتر شریعتی با تعدادی از جوانان انقلابی ساکن «لندن» به تظاهرات پرداختند. سپس به فرانسه رفتند. در همان زمان خبر شهادت مصطفی خمینی به گوش رسید و آنها دست به اعتصاب غذا زدند تا اینکه امام به سبب تبعید، وارد فرانسه شد. چون پلیس فرانسه قصد داشت یک زن پلیس فرانسوی مسئول حفاظت امام باشد و ایشان هم با این موضوع به شدّت مخالف بود، قرار شد تا با توجّه به آموزش‌هایی که دبّاغ دیده بود، محافظ شخصی ایشان شود و وظایفی از جمله خرید، شست‌وشو و امور منزل را نیز به عهده بگیرد. وی در سال ۱۳۵۷ه‍ .ش. پس از هجرت امام به «پاریس»، وظایف اندرونی بیت امام را نیز بر عهده گرفت وروزهای گرانمایه‌ای را برای خود رقم زد.

وی در خارج از کشور به عنوان خواهر دبّاغ، خواهر طاهره و خواهر زینت احمدی نیلی شناخته می‌شد و اکنون عنوان طاهره دبّاغ برای او به یادگار مانده است. او همیشه قدردان همسرش محمّدحسن دبّاغ بود که مانع فعّالیت‌های او نشد.

آنچه در کارنامهٔ مرضیه حدیدچی می‌درخشد:

۱. از شاگردان شهید آیت الله سیّد محمّدرضا سعیدی؛

۲. دو بار بازداشت و شکنجهٔ شدید او و دخترش رضوانه دبّاغ توسّط ساواک؛

۳. فرار و خروج از «ایران» با کمک شهید محمّد منتظری و با گذرنامهٔ جعلی؛

۴. شرکت در اعتصاب غذا برای آزادی زندانیان سیاسی در فرانسه و انگلیس؛

۵. توزیع اعلامیه‌های امام خمینی؟ره؟ در میان عزاداران حج در عربستان؛

۶. آموزش مبارزات چریکی در سوریه و لبنان زیر نظر شهید محمّد منتظری و با حمایت امام موسی صدر؛

۷. مشارکت در برپایی یک اردوگاه نظامی در سوریه برای آموزش مبارزان ضدّ پهلوی و کمک به آشنایی نسل جوانی از ایرانیان مبارز با تاکتیک‌های شبه نظامی.

فعّالیت‌ها و مسئولیت‌ها پس از پیروزی انقلاب اسلامی:

۱. از همراهان امام خمینی؟ره؟ در «نوفل نوشاتو»؛

۲. فرماندهٔ سپاه همدان؛

۳. اوّلین فرماندهٔ سپاه غرب کشور؛

۴. عضو هیئت سه نفرهٔ اعزامی از سوی امام خمینی؟ره؟ به «مسکو» جهت تسلیم پیام امام به میخائیل گورباچف؛

۵. سه دوره نمایندهٔ مردم تهران و همدان در مجلس؛

۶. استاد «مدرسهٔ عالی شهید مطهّری»؛

۷. مسئول بسیج خواهران کلّ کشور؛

۸. قائم مقام دبیر کلّ جمعیت زنان جمهوری اسلامی؛

۹. عضو هیئت امنای «جمعیت دفاع از ملّت فلسطین».

وی در خاطراتش می‌گوید:

ماموران ساواک در زندان به بهانهٔ جلوگیری از خودکشی و حلق آویز کردن، چادر را از سر من و دخترم گرفتند. خیلی روشن بود که انگیزه و هدف آنها از این کار دریدن حجاب، نماد زن مؤمن و مسلمان و شکستن روحیهٔ ما بود. از این‌رو ما از پتوهای

سربازی که در اختیارمان بود، برای پوشش و به جای چادر استفاده می‌کردیم. عمل ما در آن تابستان گرم برای مأموران خیلی تعجّب‌آور بود. آنها به استهزا و مسخره ما را مادر پتویی و دختر پتویی صدا می‌کردند.

وی پس از عمری مجاهدت در راه استقلال و آزادی و اعتلای ایران اسلامی و نیز دفاع از جنبش مقاومت اسلامی فلسطین، مبارزه با استکبار جهانی و صهیونیسم بین‌الملل و تلاش برای رهایی فلسطین و رهایی «قدس» شریف از چنگال اشغال اشغالگران صهیونیسم، در ۲۷ آبان ۱۳۹۵ه‍ .ش. رحلت کرد و در مرقدامام خمینی؟ره؟ آرام گرفت.