انتظار و وظایف منتظران

بیانات مرحوم آیت الله بهجت؟ره؟

بندگی خدا؛ نقشهٔ راه منتظر واقعی

«وَ ما خَلَقتُ الجِنَّ وَالإِنسَ إِلاَّ لِیَعبُدُونِ؛1

و جنیان و آدمیان را نیافریدم، جز برای آن‌که عبادت کنند.»

همه ما باید متوجّه و ملتفت باشیم که هدف از خلقت برای همه بشر، عبودیت است. باید بدانیم که این یک کلمه «إِلاَّ لِیَعبُدُونِ» (برای آنکه که عبادت کنند) معنایش این است که هرچه هست و نیست، در همین عبودیت خداست؛ هرچه هست و نیست، در تحصیل رضای خدا‌ـ در اعتقادات و عملیات است. باید بدانیم که حقّ میل به یمین و یسار نداریم. باید در صراط مستقیم [حکرت کنیم]: «أَنِ اعبُدُونیِ هَذَا صِرَاطٌ مُستَقِیمٌ؛2 مرا عبادت کنید؛ این راهی مستقیم است.»

باید بدانیم که تمام نتیجه و تمام سعادت در این است که ما موفّق باشیم عزم ثابتِ مستمر بر ترک معصیت در اعتقادات و در عملیات داشته باشیم. باید همین را هم از خدا و از مقرّبان خدا و از انبیاء و اوصیاء و وصیّ وقت (امام زمان؟عج؟) بخواهیم تا از خدا بخواهند ما موفّق باشیم به اینکه در هر آن و هرجا که باشیم، فقط و فقط رضای خدا را در نظر داشته باشیم. [اگر] بخواهد، برویم؛ بخواهد، بایستیم؛ بخواهد، حرکت کنیم؛ بخواهد، ساکن باشیم. نباید آنی از همین یک کلمه غفلت داشته باشیم. تمام تشریفات از اوّل دین تا آخر دین، برای همین بندگی خداست.

کار بندگی به جایی می‌رسد که [در روایت] می‌فرماید: «لَافَرقَ بَینَکَ وَ بَینَها [بَینَهُم] إِلَّا أَنَّهُم عِبَادُكَ؛3 فرقی میان تو و آنان نیست؛ جز آنکه آنها بندگان تو هستند.» هریک از ما که به انبیاء و اوصیا و وصیّ وقت؟عهم؟ شبیه‌تر باشیم، به هدف نزدیک‌تر هستیم. هر کداممان از این وصیّت و از این متروک (یادگار)4 که ثِقلین باشد، دورتر باشیم، ازخدا دور هستیم. هرچه ما به این دو ثقل که قرآن و عترت باشد، نزدیک‌تر باشیم، به خدا نزدیک‌تریم و به هدف خلقت خود، نزدیک‌تر و واصلیم.

با بندگی خدا، رابطه را با حضرت؟عج؟ حفظ کنیم

اگر بدانیم در محضر «عَین الله النّاظِرَة» هستیم، آیا روی آن را داریم که برای زیارت حضرت غایب؟عج؟ اجازه بخواهیم یا اینکه با خواسته‌های واضح او مخالفت می‌کنیم؟! نماز و روزه را ترک و غیبت و ایذا می‌کنیم! آیا می‌خواهیم به ما بفرماید: «أَبَحتُ لَکمُ المُحَرّماتِوَ أَسقَطتُ عَنکمُ الواجِباتِ؛ حرام‌ها را برای شما حلال نمودم و واجبات را از شما برداشتم؟»

مقصود اینکه چه می‌شد به واسطهٔ بندگی خدا، روابط ما با آن آقا؟عج؟ محفوظ می‌ماند؟ دیگران نگذاشتند، هرچند ما هم مقصّریم و نخواستیم اتّصال میان ما و آن حضرت؟عج؟ محفوظ باشد؛ وگرنه هر کس یک ارتباط و اطمینانی پیدا می‌کرد و روزی می‌آمد و توبه می‌کرد و تابع او و عاقبت به خیر می‌شد.

انتظار حقیقی، در بندگی خداست

باید بدانیم که آن به آن از عبودیت و تحصیل رضای خدا در اعتقاد و عملف در شخصیاتمان، در اجتماعیاتمان، در نوعیاتمان (کارهای روزمرّه) غافل نشویم و در این کار مسامحه نکنیم. آنی که ما خود را از ثقلین دور کنیم، از خدا دور کرده‌ایم.

پس قهراً باید بدانیم که باید متوّسل به همین وسایل و مقرّبان؟عهم؟ باشیم؛ الأقرب فالأقرب تا برسد به امام زمان؟عج؟.

باید بدانیم مطلب فقط یکی است؛ آن چیست؟ بندگی خدا. بندگی خدا در طاعتِ خداست و طاعت خدا در ترک معصیتِ خداست؛ هم در اعتقاد و هم در عمل. غیر از طاعت خدا یا چیزی که مولّد طاعت خدا [باشد]‌ـ از معارف و تفکرات یا چیزی که طاعت خدا، مولّد آنهاست، یعنی مرضیات خدا، چیزی نداشته باشیم. معلوم است که طاعت، جز طاعت نمی‌آورد و طاعت هم جز از طاعت نمی‌آید.

واسطهٔ خدا؟عج؟را دوست داشته و تحت هدایت او باشیم

ما امام زمان؟عج؟ رادوست می‌داریم؛ چون امیر نحل5 است. امور ما مطلقاً به وسیلهٔ او به ما می‌رسد و او را پیغمبر(ص) برای ما امیر قرار داده و پیغمبر(ص) را دوست داریم؛ چون خدا او را واسطه بین ما و خود قرار داده و خدا را دوست داریم؛ برای اینکه منبع همهٔ خیرات است و وجود ممکنات، از فیض اوست. پس اگر خود و کمال خود را خواهانیم، باید دوستِ خدا باشیم و اگر دوست خداییم، باید دوست وسائط فیوضات، یعنی نبیّ و وصیّ باشیم؛ وگرنه یا دوست خود نیسیتیم یا دوست واهب العطایا نیستیم یا دوست وسائط فیوضات نیستیم!

پس کیمیای سعادت یادخداست و او محرّک عضلات به سوی موجبات سعادت مطلقه است و توسّل به وسائط استفاضه (طلب فیض کردن) از منبع خیرات، به واسطهٔ وسایل مقرّرهٔ خودش است. باید رهروی به رهبری آنها نماییم تا کامیاب شویم.

امام زمان؟عج؟ را حاضر فرض کنیم

ما باید امام زمان؟عج؟ را حاضر فرض کنیم. هرجا می‌رود، برویم؛ هر چه می‌کند، بکنیم و هرچه را ترک می‌کند، ترک کنیم و اگر ندانیم، احتیاط را که می‌دانیم و می‌توانیم؛ ولی گویا ما نمی‌خواهیم در راه رضای آن حضرت؟عج؟ باشیم؛ نه اینکه رضای آن حضرت؟عج؟ را نمی‌دانیم و نمی‌توانیم آن را تحصیل کنیم!

به دفتر امام زمان؟عج؟ عمل کنیم

هرچند حضرت حجّت؟عج؟ از ما غایب و ما از فیض حضور آن حضرت محرومیم، ولی آیا اعمال مطابق یا مخالف دفتر و راه و رسم آن حضرت را می‌دانیم و اینکه آیا آن بزرگوار را با اعمال و رفتار خود خشنود می‌نماییم و سلامی، هرچند ضعیف خدمتش می‌فرستیم یا آن حضرت را با اعمال ناپسند، ناراضی و ناراحت می‌کنیم؟

با اینکه در مال آن حضرت (سهم امام) تصرّف می‌کنیم، دیده و شنیده نشده که حضرت در تصرّف ما ترتیب اثر داده و در حیف و میل آن به کسی اعتراض نموده باشد. گویا مال آن حضرت را مال او نمی‌دانیم و گویا آن حضرت این مال را مالِ خود نمی‌داند که به ما اعتراض نمی‌کند!

در هر حبّ و بغض، تابع امام زمان؟عج؟ باشیم

کسی که به خالق و مخلوق، متیقِّن و معتقِد، با انبیاء و اوصیاء؟عهم؟ مرتبط و معتقد و توسّل اعتقادی و عملی به آنها داشته باشد، مطابق دستور آنها حرکت و سکون نماید، در عبادات، «قلب» را

از غیر خدا خالی نماید، فارغ القلب، نماز را که همه چیز تابع آن است، انجام دهد و با مشکوک‌ها، تابع امام عصر؟عج؟ باشد، یعنی هر که را امام (ع) مخالفِ خود می‌داند، با او مخالف باشد و هر که را موافق می‌داند، با او موافق [و] لعن نماید ملعون او را و ترّحم نماید بر مرحوم او، ولو علی سبیل اجمالی، هیچ کمالی را فاقد نخواهد بود و هیچ وِزر و وبالی را واجد نخواهد بود.

دل را با حضرت؟عج؟ یک‌دل کنیم

آیا می‌شود که انسان به راستی و نه به دروغ، در خود حس کند که محبّتش به امام زمان؟عج؟ زیادتر شده است، ولی حضرت؟عج؟ عنایتش بیشتر نشده باشد و یک قدم به سوی او نیامده است؟! آیا قلب او دیگر از قلب ما - نعوذ بالله - کمتر است؟!

عهدمان را با او نشکنیم!

ما باید امضا و تعهد بدهیم و موافقت دسته‌جمعی کنیم که امام غایب؟عج؟ را در عمل به دستورات دینی یاری و نصرت کنیم و نقض عهد و پیمان‌شکنی نکنیم تا او از پس پرده بیرون بیاید.

فقط خشنودی امام زمان؟عج؟ مبنای اعمال ما باشد

در امور اجتماعی نباید به دیگران نگاه کنیم و از این و آن پیروی کنیم؛ زیرا افراد، معصوم نیستند؛ هرچند بزرگ و بزرگوار باشند؛ بلکه باید نگاه کنیم و ببینم اگر خودمان تنها بودیم و دیگران نبودند، آیا انجام می‌دادیم یا خیر! و نباید به دیگران کار داشته باشیم. ما نباید خود را با اهل سنّت قیاس کنیم. ما باید رضا و میل امام زمان؟عج؟ را در کارها به دست آوریم؛ چه در مصرف سهم امام و چه در کارهای اجتماعی دیگر.

به قطعایت مذهب عمل کنیم

اگر به قطعیات و یقینیات دین عمل کنیم، در وقت خواب و به هنگام محاسبه پی می‌بریم که از کدامیک از کارهایی که کرده‌ایم، قطعاً امام زمان؟عج؟ از ما راضی است و از چه کارهایمان قطعاً ناراضی است. اگر کسی به قطعیات مذهب عمل کند - نه به ظنّیات تقلید، جز در موارد ضرورت - و عمل به احتیاط در صورتی که میسور باشد، اگر به فرض بعداً معلوم شود که مرجع تقلید او اهلیت را نداشته، باز پشیمانی ندارد؛ گویا در این صورت به فتوای همهٔ مراجع عمل کرده است.

معتقد فقط به عقاید امام زمان؟عج؟ باشیم

اگر کسی در مسائل اعتقادی کلامی بگوید: اعتقاد من در این‌باره، اعتقاد امام صادق(ع) است؛ نظیر آن روایت که می‌گوید: اعتقاد من در این‌باره، اعتقاد امام زمان؟عج؟ است یا بگوید: در این مسئلهٔ اعتقادی، به همان چیزی اعتقاد دارم که امام عصر و زمان؟عج؟ به آن معتقد است و سپس در عمل کلام نظر کند، ضرری به او نمی‌رساند؛ زیرا اعتقاد اجمالی‌اش محفوظ است.

تمسّک به ریسمان الهی

خدا کند راهی برای شرح صدر پیدا کنیم که به واسطهٔ ریسمان، تحیّر قلبی‌مان برطرف شود. فرج، ولو یک ساعت باشد، مرحلهٔ بعد از آن، روشنایی است. روشنایی هم فرج ماست. آیا هیچ فکر کرده‌ایم که راهی برای این مطلب پیدا کنیم؟! گویا ائمّهٔ ما؟عهم؟ این مطلب را با ما اتمام حجت کرده‌اند؛ لذا فرموده‌اند: «برای فرج بسیار دعا کنید.»6 البته نه لقلقهٔ زبان و نیز فرموده‌اند: «تَمَسَّکُوا بِالأَمرِ الأَوَّل؛7 به راه و رسم نخست عمل کنید.» یعنی در وقایع و رویدادهای تازه، آن‌گونه که در گذشته عمل می‌کردید، عمل کنید. ائمّهٔ ما؟عهم؟ به ما یاد داده‌اند که به یقینیات عمل کنیم و هر جا یقین نداشتیم، توقّف و احتیاط نماییم.

اوّل خود را اصلاح کنیم، سپس در اصلاح دیگران بکوشیم

همه می‌دانیم زعیم ما در این زمان غیبت، دست بسته و زندانی است و حق ندارد در میان جمعیت، خود را معرّفی کند و نشان دهد. اگر ما او را نمی‌شناسیم، او همهٔ ما را می‌شناسد و می‌داند و می‌بیند. بالأخره در این عصر بین ما و زعیم ما فاصله افتاده و او گرفتار است. آیا با وجود این می‌شود در این زمان غیبت کاری کرد؟! آیا مقاتله و جهاد، به ضرر مسلمانان تمام نمی‌شود؟! حال اگر مقاتله نشد یا نکردیم، آیا راهی برای اصلاح خود و اصلاح دیگران و جامعه داریم یا نه؟ آیا راهی جهت حفظ خود از فساد و اصلاح فاسدهای قابل اصلاح در جامعه وجود دارد یا خیر؟ به گمان بنده این یک راهی است که هیچ‌کس نمی‌تواند ادّعا کند که نشدنی است یا اینکه پیش نمی‌رود و بی‌نتیجه و بی‌فایده است. در عین حال، اشکالاتی و معذوراتی را که راه‌های دیگر دارند، ندارد.

آن راه این است که هر شخصی باید برنامهٔ اصلاحیه‌ای برای خود تهیه کند؛ به این صورت که مشخّص کند این‌ها اصول اعتقاداتی است که من به آنها یقین دارم؛ در زمینهٔ توحید، نبوّت، امامت و... و این‌ها معتقدات بنده است و از روی دلیل بدان عقیده دارم؛ خواه اظهار بکنم یا نکنم و خواه چیزی اتّفاق بیفتد یا نیفتد؛ حتی اگر حکومت، دست سفیانی بیفتد و من مجبور شوم که از روی تقیّه به او بگویم: حق با تو است؛ چون اگر نگویم، کشته می‌شوم یا نزدیکان و دوستانم کشته می‌شوند، اشکالی نداشته باشد.

پس از آنکه انسان برنامهٔ خود را درست کرد، باید اوّل خودش به آن التزام عملی داشته و به آن متعهّد شود تا از ناحیهٔ آخرتی خاطرجمع گردد و پس از آنکه خود را با این برنامهٔ اصلاحی اصلاح کرد، می‌تواند دیگران - هرچند افراد مُنصِف - را با خود هم‌عقیده کند و تدریجاً به افراد بگوید که این عقیدهٔ من است و این هم دلیل من.

رابطهٔ خود را با امام زمان؟عج؟ قوی کنیم

بالأخره حالا که کار را خودمان به اینجا رساندیم، می‌دانیم دوایش استغفار است، [آیا استغفار] می‌کنیم؟ چاره‌ای نیست از اینکه باید به سوی خدا برویم. اگر به سوی خدا نرفتیم، موانع هم اگر رفع بشود، موقّتاً رفع می‌شود. باید بدانیم که علاج ما

اصلاح نفس در همهٔ مراحل است و از این مستغنی نخواهیم بود و بدون این، کار ما تمام نخواهد شد. با اعتراف به اینکه عمل از خودمان است که بر سرمان آمده و می‌آید، [باید بدانیم:] تا خودمان را اصلاح نکنیم و با خدا ارتباط نداشته باشیم، با نماینده‌های خدا ارتباط نداشته باشیم، کارمان درست نمی‌شود. تا رابطهٔ ما با ولیّ امر، امام زمان؟عج؟ قوی نشود [آیا کار ما درست می‌شود؟]، آیا بدون اصلاح نفس کار ما درست می‌شود؟

با خواندن روایات، در محضر اهل بیت؟عهم؟ باشیم

این‌همه ودایع، کتب، مخازن علم، روایات و ادعیه در اختیار ما گذاشته‌اند؛ به گونه‌ای که اگر کسی بخواهد امامی را حاضر بیابد یا صدایش را از نوار گوش دهد یا در خدمتشان باشد تا مطالب آنها را استماع کند - نه اینکه خود در محضر آنها صحبت کند - بهتر از این‌ها پیدا نمی‌کند. همه چیز در دسترس ماست؛ ولی حالمان مانند حال کسانی است که هیچ ندارند؛ نه به قرآن قائلند، نه به عترت و نه روایات آنها را قبول دارند! اگر ائمه اطهار؟عهم؟ حاضر بودند، باز باید به همین روایاتشان عمل کنیم.

کارگزار ائمّه؟عهم؟ باشیم

شیعه به منزلهٔ عمّال (کارگزاران) ائمّه؟عهم؟ هستند. این‌ها کسانی که با همه چیزشان برای دفاع از این مرام و مسلک و خدمت به ائمّه؟عهم؟ حاضرند.

تعلیم و تبلیغ برای مذهب حضرت؟عج؟

همه به تعلیمات و تبلیغات آن حضرت؟عج؟ محتاج هستند. باید از او ترویج کنند. یقیناً این‌گونه نیست که شد، شد، نشد هم نشد! هر کسی می‌خواهد، متوالی (پیرو اهل بیت؟عهم؟) [شود] و هر کس هم نمی‌خواهد، متوالی نشود! حضرت؟عج؟ می‌خواهد دستگاه حکومتش باقی باشد، اما نمی‌گذارند. می‌داند که نمی‌گذارند؛ یعنی می‌داند که ظهور کند، مثل دیگران کارش را می‌سازند؛ از جمله از همین حکومت‌های فاسد که تا مدّتی هستند و بعد دیگر از بین می‌روند. حضرت؟عج؟ می‌فرماید که من اگر ظهور کنم، ابداً حاضر به بیعت نیستم. آبا و اجداد من که بیعت کردند، مأمور بودند، ولی من دیگر مأمور به بیعت با این کلاب نیستم!

به قدر توان در هدایت دیگران بکوشیم

اگر در راه آن حضرت باشیم، چنانچه به ما بد و ناسزا هم بگویند یا سخریه نمایند، نباید ناراحت شویم؛ بلکه همچنان باید در آن راه حق و حقیقت ثابت‌قدم و استوار بوده و در ناملایمات صبر و استقامت داشته باشیم.

از مرام امام زمان؟عج؟ دفاع کنیم

[لابد] وقتی که امام زمان؟عج؟ ظهور کند، پیشانی ما را می‌بوسد، می‌فرماید خوب از مرام من در زمان غیبت دفاع کردید!!

قلّت اهل حق، نباید ما را دلسرد کند

قِلّت جمعیت حق وو کثرت اهل باطل نباید ما در مسیر و پیمودن راه حق مضطرب و دلسرد کند یا بازدارد. ما باید به آنچه از تکوینیات و تشریعیات پیش می‌آید، تسلیم و راضی باشیم؛ زیرا خدا تکویناً نخواسته که جلوی مفاسد را بگیرد؛ با آنکه مصالح و مفاسد به دست اوست؛ هرچند تشریعاً از مفاسد تهی نموده است.

شیعه بی‌پناه است و به جرم حقّانیت و بی‌گناهی، از هر سو مورد تهاجم و تاخت و تاز قرار می‌گیرد. خدا می‌داند افراد شیعه، غیر از حضرت حجّت؟عج؟ و نزدیکان و دوستانش، به چه حال و به چه صورتند و چقدر در مضیقه و فشار به سر می‌برند!

اشتراکات با ادیان دیگر را حفظ کنیم

بالأخره [دیگر ادیان] در خیلی جهات، مشترک [با ما] هستند. آدم باید این جهات اشتراکیه را حفظ کند تا به واسطهٔ این قدرِ مشترک، به جهات اختصاصی برسد. نباید بگوید که آن جهات اشتراکیه را باید رفع کرد و از بین برد. همین‌ها گاهی طریقی می‌شود برای اهتدای آنها؛ مثلاً حتّی به حسب ظاهر یهود، نصرانی و شاید هم مجوس، منتظر هستند که مصلحی خواهد آمد و دنیا را اصلاح خواهد کرد. این جهت اشتراکیه است بین مسلمان‌ها و یهود و مجوس و تمام ملّیت غیر بت‌پرست.

به حسب ظاهر، انسان باید این جهت اشتراکیه را حفظ کند؛ شاید یک زمانی همین جهت اشتراکیه در هدایت کفّار کافی شد که آدم او را بِکِشد و تا به آن آخر بیاورد.

تنها راه نجات در عصر غیبت را ترک نکنیم

مقصود اینکه می‌بینیم در هر فعل و ترک، محتاج به دستگیری هستیم. باید ناظر و محافظ بر احوال خود باشیم و قهراً خودمان باید ناظر را فراهم کنیم. برای اصلاح کار خود در عصر غیبت، ناظری جز احتیاط نداریم.

فکر می‌کنم کسانی که می‌گویند: اگر راهنما داشتیم، «لَکُنَّا أَهدی مِنهُم؛8 قطعاً راه‌یافته‌تر از دیگران می‌شدیم.» آنها هم راهنما دارند و آن احتیاط است. بنابراین اگر راه روشن بود، جلو برو و انجام بده و هر جا راه، یعنی تکلیف روشن نبود، توقّف کن.

مرید مصلحتی نباشیم!

چرا منتظریم که کسی به ما بگوید: صابونی است؟ در نماز حضور قلب نداریم و کارهای ما احتجاب و پرده از دیدار آن حضرت؟عج؟ است. با این حال به دروغ داد می‌زنیم: «عَجِّل فَرَجَه»

آیا می‌خواهیم بیاید و به ما بگوید: به واجبات و محرّمات ملتزم باشید! عجب تعجیلی را می‌خواهیم! عمل به قرآن نمی‌کنیم که می‌خواهیم به عترت عمل کنیم! می‌گوییم:

«لاتُغَیِّبِني عَن مَنَازِلِ أَولِیَائِك؛9

خدایا! مرا از منازل و مقامات اولیای خود محروم و غایب مدار!»

مگر ما مرید او نیستیم یا مرید مصلحتی هستیم؟! به فرض اینکه انکار و بدگویی ظاهری برای تقیّه جایز باشد، امّا انکار قلبی و باطنی جایز نیست؛ چنان‌‌که می‌فرماید:

«إِلاَّ مَن أُکرِهَ وَ قَلبُهُ مُطمَئِنٌّ بِالإیمانِ؛10

مگر کسی که مجبور شود؛ ولی دلش به ایمان اطمینان داشته باشد.»

وای بر ما اگر حضرت؟عج؟ بگوید: این شخص را نمی‌شناسیم!

وای بر کسی که حضرت حجّت؟عج؟ بداند که او در تحصیل موافقت و رضای آن حضرت یا در مخالفت آن حضرت بی‌اعتنا و لااُبالی است. در امور مالی به مردم بگوید که دست من دست اوست و نمایندهٔ او هستم و در کارهای دیگر چنین نباشد! خدا نکند ما این‌گونه باشیم! خصوصاً اینکه میل داریم در آخر زندگی و دم مرگ به داد ما برسد و به شفاعتش بلاهای ما رفع شود. آیا می‌شود از اوّل کار از او جدا باشیم و در آخر کار، تمایل داشته باشیم از ما دستگیری کند؟!

پی‌نوشت‌ها