هبوط آدم(ع)و سنگ میثاق

آدم(ع) و حجر الاسود

از بکیربن اعین از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمودند:

«می‌دانی حجرالأسود چه بود؟» عرض کردم: نه. فرمودند:

«فرشته‌ای بزرگ از برجستگان ملائکه نزد خدا بود. وقتی خداوند از ملائکه پیمان گرفت، به امانت نزد او گذاشت و مردم را ملزم کرد که تجدید عهد و پیمانی که از آنها گرفته است، هر سال پیش او بنمایند. سپس او را با آدم(ع) در بهشت قرار داد که پیوسته پیمان را یادآوری کند و در نزد او هر سال اقرار نماید.

پس از عصیان آدم(ع) که از بهشت خارج شد، خداوند عهد و پیمانی را که از او و فرزندانش گرفته بود، برای حضرت محمّد(ص) و جانشینش، از نظرش محو و او را مبهوت و حیران کرد. پس از پذیرفتن توبهٔ آدم(ع)، آن فرشته را به صورت یک درّ سفید، از بهشت برای آدم(ع) فرستاد. وقتی که در «هندوستان» بود، چشم آدم(ع) که به آن افتاد. خوشش آمد؛ امّا او را نمی‌شناخت؛ مگر به همین مقدار که یک جواهر است.

خداوند او را به زبان در آورده و او گفت: آدم! مرا می‌شناسی؟ گفت: آری.شیطان بر تو مسلّط شد و از یاد خدا غفلت کرد.

آن درّ به صورت همان فرشته‌ای که قبلاً با آدم(ع) در بهشت بود، درآمد و به او گفت: عهد و پیمان را چه کردی؟

آدم(ع) به یاد عهد و پیمان افتاد و گریه کرد و اظهار احترام نمود. او را بوسید و تجدید اقرار به عهد و پیمان کرد. سپس خداوند او را به صورت یک درّ سفید درآورد که می‌درخشید. آدم(ع) آن را به جهت احترام و تعظیم، بر روی شانهٔ خود بر می‌داشت. هر وقت از برداشتن آن خسته می‌شد، جبرئیل آن را حمل می‌کرد تا به «مکّه» رسید. پیوسته در آنجا، به آن درّ انس داشت و در هر شبانه‌روز پیش او تجدید اقرار می‌کرد.

آنگاه خداوند که جبرئیل را به مکان آدم(ع) فرود آورد و کعبه را ساخت، آن درّ بین «رکن» و در خانه واقع گردید. در این موقع، برای آدم(ع) مجسّم شد و او را مشاهده کرد. هنگام گرفتن میثاق در همین محلّ میثاق، به آن ملک سپرده شد؛ به همین جهت، آن درّ را در این رکن قرار دادند.

آدم(ع) از کنار خانه به طرف «صفا» رفت و حوّا؟عها؟ به طرف «مروه» و حجر را در رکن قرار داد. در این موقع، تکبیر و تهلیل و تمجید خدا را گفت. به همین صورت سنّت گردید که در وقت روبه‌رویی با رکنی که در آن حجر قرار دارد، از طرف «صفا» وارد می‌شوند و تکبیر بگویند.1

پذیرش توبهٔ آدم(ع)

محمّد بن موسی بن متوکّل از عبدالله بن جعفر حميری از احمد بن محمّد بن عيسی از حسن بن محبوب از محمّد بن اسحاق از امام جعفر صادق(ع) از آبای گرامشان؟عهم؟ نقل کردند که فرمودند:

«خداوند متعال به جبرئيل(ع) وحی نمود:

«من خداوند بخشنده و مهربانم، به آدم و حوّا ترحّم نمودم؛ زيرا بسيار شکوه و شکايت کردند. بنابراین خيمه و چادری از چادرهای بهشتی برايشان فرو فرستادم. به دلیل گريه و وحشت و تنهايی، آنها را مورد رحم و مهربانی خويش قرارشان دادم. پس خيمه را بر «ترعه» که بين کوه‌های «مکّه» هست، سر پا نمودم.»

ترعه جايگاه بيت و ستون‌های آنکه فرشتگان پيش از آدم، آن را بالا برده‌اند، می‌باشد. باری. جبرئيل خيمه را که به مقدار حجم بيت بود، جای آن نصب کرد و آدم(ع) را از صفا و حوّا را از مروه آورد و هر دو را در خيمه جمع فرمود...

ستون خيمه شاخه‌ای از ياقوت سرخ بود که نور و شعاعش، کوه‌های مکّه و اطراف آن

را روشن کرده بود. اين نور امتداد داشت و نهايت برد و تابش آن، حدود حرم امروزی است؛ بنابراین حق تبارک و تعالی منتهی‌اليه اين نور را از اطراف حرم برای خيمة عمود منظور فرمود و سرّ حرم، قرار دادن خيمه و عمود برای آن بود که اين دو از بهشت محسوب شده؛ لاجرم احترامشان لازم بود. از اين‌رو حق تعالی اجر و ثواب حسنات را مضاعف و مؤاخذه و عقوبت سيّئات را نيز دو چندان قرار داده است...

و طناب و ريسمان‌های خيمه از اطراف کشيده شد و منتهای آنها که ميخ‌های چادر را آنجا می‌کوبند، اطراف و حريم «مسجدالحرام» به حساب آمد...

ميخ‌های خيمه، سنگ‌هايی از طلای ناب بهشتی و طناب‌های آن از موهای بافته‌شدهٔ سرخ رنگ بود...

خدای متعال به جبرئيل(ع) وحی فرمود:

«هفتاد هزار فرشته بر زمين فرود آورد تا خيمه را از دستياران ابليس محافظت کرده، در ضمن با آدم(ع) مأنوس بوده و به منظور تعظيم بيت و خيمه، دور آن طواف کنند.»

... جبرئيل فرشتگان را پايين آورد و آنها در آستانهٔ خيمه، به حفاظت و جلوگيری از گزند دستياران شياطين پرداخته، اطراف ستون‌های بيت و خيمه، هر روز و شب طواف می‌کردند؛ همان‌طوری که در آسمان دور بيت المعمور می‌گرديدند...

ارکان و ستون‌های «بيت الحرام» در زمين، موازی و محاذی «بيت المعمور» بوده که در آسمان می‌باشد. باری؛ حق تعالی به جبرئيل وحی فرمود:

«به زمين، نزد آدم و حوّا برو و آنها را از جای ستون‌هايی که بعداً برای بيت من نصب می‌شود، آگاه و دور کن و ستون‌های خانه‌ام را برای فرشتگان و آفريدگانم از فرزندان آدم بالا ببر.»

جبرئيل(ع) به نزد آدم و حوّا؟عهما؟ آمد و آنها را از خيمه بيرون کرد و از ترعه و پايه‌های بيت، کنار دو خيمه را از جای پايه‌های دورتر، سر پا کرد و سپس آدم را بر کوه صفا و حوّا را بر مروه نهاد.

آدم(ع) فرمود:

ای جبرئيل! آيا به واسطهٔ غضب پروردگار جلّ ذکره، ما را منتقل کرده و بين ما، دو نفر جدايی انداختی يا تقدير الهی بر ما چنين اقتضايی نمود؟

جبرئيل(ع) گفت:

غضب پروردگار متوجّه شما نشد؛ ولی در عين حال از فعل خدا نبايد سؤال نمود. ای آدم! هفتاد هزار فرشته‌ای را که حق تعالی به زمين فرستاده تا با تو انس گرفته و اطراف ارکان و عمودهای خيمه طواف کنند، از خدای عزّ و جلّ درخواست کرده‌اند که حضرتش برای ايشان به جای خيمه، دور مکان آن، بيتی مبارک و ميمون به محاذات بيت المعمور بنا کند تا ايشان دور آن طواف نمایند؛ همان طوری که در آسمان اطراف بيت المعمور طواف کنند. پس حق تعالی به من وحی فرمود تا تو را دور کرده و خيمه را بالا برم.

آدم(ع) پس از استماع اين کلام گفت: ما به تقدير خداوند متعال راضی بوده و به امرش که دربارة ما نافذ و مؤثّر است، خشنود هستيم.

پس جبرئيل عمودهای بيت را با سنگی از صفا و سنگی از مروه و سنگی از «طور سينا» و سنگی از کوه «السّلام» که پشت «کوفه» است، ساخت و بالا برد. بعد حق تعالی به جبرئيل(ع) وحی فرمود:

«بيت را بساز و تمام کن.»

جبرئيل(ع) به فرمان خدا چهار سنگ را از مواضع اربعه با بالش کند و در همان جاهايی که حق تعالی به او امر فرموده بود، در ارکان بيت روی پايه‌هايی که حضرت جبّار جلّ جلاله تقدير و معيّن فرموده بود، قرار داد و نشانه‌های آنها را نيز نصب فرمود. سپس به جبرئيل(ع) وحی نمود بيت را از سنگ کوه «ابوقبيس» ساخته و برای آن، دو درب تعبيه کند، دربی در مشرق و دربی در مغرب...

بدين ترتيب جبرئيل خانه را ساخت و تمام کرد و وقتی از بنای آن فارغ شد، فرشتگان اطرافش به طواف پرداختند و چون آدم و حوّا؟عهما؟ طواف فرشتگان را ديدند، آنها نيز حرکت کرده و به دور بيت، هفت شوط طواف نموده، سپس از طواف بيرون آمدند و به دنبال طعامی رفتند که تناول کنند.»2

پی‌نوشت‌ها