هبوط و اهل هبوط

در حاشیهٔ نشست 166 فرهنگ مهدوی

به گزارش روابط عمومی مؤسّسه فرهنگی هنری موعود عصر؟عج؟، اسماعیل شفیعی سروستانی، مدیر مسئول «مؤسّسهٔ فرهنگی هنری موعود عصر؟عج؟» در حاشیهٔ نشست یکصد و شصت و ششم با حضور حجّت الاسلام سیّد محمّدباقر علوی تهرانی، از آخرین اثر خود با نام «اصحاب هبوط» رونمایی کرد.

در این کتاب نویسنده به بررسی شرایط و موقعیت شیعیان عصر حیرت و غیبت امام عصر، ارواحنا له الفداء پرداخته است. آنگاه راه‌های برون‌رفت از این دوران را برمی‌شمرد.عنوان کتاب اشاره به آدم و آدمیان دارد که پس از فراموشی عهد ازلی خود، به سرگردانی در تیه بلا و حیرت گرفتار آمدند و تا زمان تجدید عهد و اجتماع بر سر این پیمان، به دولت کریمهٔ امام زمان؟عج؟ راه نخواهند یافت:

هبوط به معنای فروافتادن و فرو غلتیدن است، به معنای سقوط است.

ابلیس، اوّلین هبوط کننده

به فرمودهٔ استاد سروستانی اوّلین سقوط کننده، اوّلین هبوط کننده، ابلیس لعین است. ایشان در توضیح این مفهوم افزود:

پس از آنکه فرمان سجده کردن صادر شد، ابلیس استکبار ورزید. خداوند فرمود بر تو لعنت باد تا روز قیامت! پس اوّلین هبوط کننده ابلیس لعین است...

لعنت در برابر رحمت است. اگر کسی مشمول رحمت شد، الی الابد است. پس از آنکه فرمان رانده شدن به ابلیس صادر شد: «عَلَیکَ لَعنَتی وَ اَنتَ رَجیم؛ لعنت من بر تو! تو از دور شدگانی.» چون طردشدن همراه با لعنت بود، این هبوط برای ابلیس دیگر برگشت نداشت. پس اوّلین کسی که هبوط کرد، ابلیس بود.

وی دربارهٔ هبوط حضرت آدم و حوّا؟عهما؟ توضیح داد:

پدر و مادر ما در بهشت برزخی قرار گرفته بودند؛ امّا ترک اولی اتّفاق افتاد که منجر به آن شد که جناب آدم و حوّا هم هبوط کنند و این شیطان بود که موجبات این هبوط را فراهم آورد.

تعهّد به ولایت امیر مؤمنان، عهد فراموش‌شدهٔ آدم(ع)

محقّق حوزهٔ مهدویت دربارهٔ عهد فراموش شده‌ای که سبب هبوط حضرت آدم(ع) شد، به عهد ولایت اشاره و در این خصوص به روایتی از امام باقر(ع) استناد کرد: بکیر

بن اعین از امام محمّد باقر(ع) نقل می‌کند که:

«حضرت آدم(ع) در بهشت برزخی که بود، مأنوس حجر بود. حجر مأمور بود که دائم در گوش حضرت آدم(ع) عهدش را یادآوری کند. این فرشته همان حجر الاسود است. از همان روز اوّل، جناب حجر به آدم و حوّا عهدشان را یادآور می‌شد. در شرایطی شیطان به پوستین آن دو افتاد،و حضرت آدم(ع) عهدش را برای لحظه‌ای فراموش کرد و همان یک لحظه غفلت موجب شد هبوط کند. آدم وقتی دریافت که از آستان قرب خداوندی دور افتاده است، توبه و زاری کرد. خداوند حجر را پیش پای او انداخت. سنگ به صدا آمد و گفت: جناب آدم! مرا می‌شناسی؟ من همان حجرم.

حضرت جبرائیل امین بر حضرت آدم(ع) نازل شد و حضرت آدم(ع) را به سرزمین «حجاز» برد و در آنجا محدوده‌ای را مشخّص کرد که هم اکنون جای «کعبه» است. آدم(ع) به اذن خداوند و با راهنمایی جبرئیل امین، حجر را در بقعه‌ای که از آسمان رسید، گذاشت و حضرت آدم(ع) طواف کرد و این طواف، طواف تجدید عهد بود.»

استاد سروستانی پرسید: آدم چه عهدی کرده بود؟ ولایت مولای متّقیان امیرالمومنین علی(ع) را در روز عهد الست پذیرفته بود.

حجرالاسود شهادت می‌دهد

استاد سروستانی هبوط را یک سنّت عنوان کرد:

همهٔ ما هبوط کردیم. هبوط یک سنّت است. اوّلین‌بار آدم(ع) هبوط کرد و بعد از آن، همهٔ ما هبوط کردیم. آدم(ع) از محضر ساحت قدس قرب خداوند دور شد، هبوط کرد و همهٔ ما به بعد از این واقعه با این سنّت درگیر و بدان گرفتار آمدیم. پس منظور من از عنوان کتاب اصحاب هبوط، خودمان هستیم. همهٔ ما از محضر قدس و قرب خداوندی دور افتادیم. همهٔ ما از ولیّ الله الاعظم حضرت قائم المنتظر مهدی موعود؟عج؟ دور افتاده‌ایم! ما به صورت ظاهر به «مکّه» می‌رویم. در ظاهر طواف خانه را از حجر آغاز می‌کنیم؛ امّا تجدید عهد نمی‌کنیم. عهد با امام را به‌جا نمی‌آوریم! چرا طواف از حجر آغاز می‌شود؟ چرا در موقف حجر سلام می‌کنیم؟ آنگاه که ما در ازل، با خداوند عهد بستیم، نام ما در حجر ثبت شد. روز قیامت حجر، شهادت می‌دهد که چه کسی عهد را به‌جا آورد و چه کسی عهد خود را فراموش کرده است.

قرار بود ما به عهد عمل کنیم، حرمت ولیّ خدا را نگه داریم، جای ایشان را نگریم، دروغ به خداوند و اهل بیت نبوّت نبندیم؛ امّا...

راز و چرایی هبوط

استاد سروستانی هبوط را مقدّمهٔ کمال‌خواهی انسان و مرحله‌ای از قرب او به سوی خدا معرّفی کرد و در توضیح آن افزود:

هبوط یک راز کوچک دارد. اگر آدم در بهشت می‌ماند، همهٔ کمالات را جذب نمی‌کرد. انسان باید در میدان بلا و ابتلائات، زمین را تجربه می‌کرد که کمالات را کسب می‌نمود.

روایت بازگشت، میل فطری همهٔ ماست؛ چون فطرت بین همهٔ ما مشترک است.

بشنو از نی چون حکایت می‌کند

از جدایی‌ها شکایت می‌کند

سینه خواهم شرحه شرحه از فراق

تا بگویم شرح درد اشتیاق

روایت بازگشت، روایت بازگشت به آستان ولیّ خدا و آستان قدس خداوندی است. این جدایی، جدا افتادن از آستان قرب است.

خرّم آن روز کز این منزل ویران بروم

راحت جان طلبم وز پی جانان بروم

جان تمام فرزندان آدمی غمگین و محزون است؛ چرا که در جان آنها نهادینه شده است:

من ملک بودم و فردوس برین جایم بود

آدم آورد در این دیر خراب آبادم

چرا شیرخوارگان گاهی می‌خندند و گاهی می‌گریند؟

امام صادق(ع) می‌فرمایند: «بچّه‌ها در شیرخوارگی امام زمانشان را می‌بینند. وقتی امام زمانشان را می‌ببیند می‌خندند؛ امّا وقتی امام زمان؟عج؟ از ایشان فاصله می‌گیرند، می‌گریند. این حالت برای تمام شیرخوارگان هست تا زمانی که زبان باز می‌کنند. تا اینکه خودشان رشد بکنند و این پرده‌ها را کنار بزنند.

حال از خودمان بپرسیم: چرا نمی‌رویم؟ چرا انس پیدا نمی‌کنیم؟ چرا در فراق امام حزن به ما دست نمی‌دهد؟

به یاد یار و دیار آن‌چنان بگریم زار

که از جهان ره و رسم سفر بیندازم

آن‌قدر علقه و بند به پای ما بسته‌اند که اصلاً به سوی امام حرکت نمی‌کنیم. باید از خود بپرسم چرا ما همانند کودکان مشتاق به دیدار امام زمان؟عج؟ حرکت نمی‌کنیم که دوباره همانند کودکان شیرخواره امام زمان را ببینیم؟

در روز قیامت اگر نامهٔ اعمال ما را به دست راست بدهند، به این معنی است که آن فرد در عهد و پیوند با امامی بوده است. آیا با امام زمان محشور می‌شویم؟ آیا امام زمان؟عج؟ ما را می‌شناسد؟ روز قیامت دربارهٔ اعمال و اینکه ما چقدر خورده‌ایم و خسبیده‌ایم و نماز خوانده‌ایم، نمی پرسند؛ مستند به روایات عرض می‌کنم. از ما می‌پرسند که آیا نسبت به امام زمان؟عج؟ معرفت داشته‌ایم؟ آیا در عهد او بوده‌ایم؟ آیا عهد او را به جا آورده‌ایم؟

ای نسیم سحری بوی نگارم به من آر

تا من از شوق قفس را همه در هم شکنم