ضرورت تجدید عهد

اسماعیل شفیعی سروستانی

فصل هفتم از کتاب «استراتژی انتظار»، ناظر بر موضوع «عهد»، «ضرورت انعقاد عهد» و نتایج گسست عهد است.1 اعمال و اقوال فردی و جمعی مردم، برخاسته و مظهر عهد و پیمان قلبی آنان است. خواه عهدی رحمانی یا عهدی شیطانی. در وجهی گسترده، حوزه‌های فرهنگی و تمدّنی سابق و لاحق نیز، محلّ ظهور و تجلّی عهد جمعی انسان‌ها با مرجعی، امامی و دریافتی است خاص. آن زمان که جماعت بزرگی، بر امری و مرجعی پیمان جمعی می‌بندند و خود را حافظ آن عهد شناخته و همّت خود را مصروف به ظهور رساندن آن عهد و مبانی‌اش در صورت حوزهٔ فرهنگی می‌سازند، تربیت‌یافتگان آن حوزهٔ فرهنگی، پایه‌های تمدّنی را استوار می‌سازند که در صورت و سیرت، آن عهد را فریاد می‌زند.

شاید بتوان گفت: هر حوزهٔ فرهنگی و تمدّنی، حاصل جمع عهد بیشترین ساکنان آن حوزه است؛ چنان‌که امروز، عهد فاستوسی،2 عهد با نفس امّارهٔ فردی و جمعی، عهد بر گسست و ادبار از آسمان و اقبال به زمین، در تاریخ جدید غربی، بنیادهای نظری و عملی حوزهٔ تمدّنی غرب مدرن را برکشیده است.

خواستم عرض کنم، تقاضای دولت کریمه و اظهار رغبت به آن و یاد امام عصر؟عج؟، ضرورتاً می‌بایست تبدیل به عهد و عزم ملّی و جدّی مؤمنانه شود. شاید از همین‌روست که در این فراز از دعا می‌خوانیم:

«اللّٰهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِلَيْكَ فِى دَوْلَةٍ كَرِيمَةٍ؛

خداوندا! «ما» به این دولت رغبت داریم.»

میل قلبی و عهد قلبی ما مایل به این دولت و پایه‌گذار آن، حجّت و امام منصوب و غایب از نظر، حضرت ولیّ الله الاعظم؟عج؟ است و با تبرّی جستن از عهد ناروا، عهد با ابلیس لعین بر آنیم تا خود را مهیّای خدمت در محضرش کنیم، فرمانش را گردن نهاده و در طریقتش جانفشانی کنیم.

ملعون و مطرود اهل «کوفه»، با نگارش دعوتنامه، به دروغ اظهار انعقاد عهد با حضرت اباعبدالله الحسین(ع) کردند و باعث شهادت مظلومانهٔ آن امام عزیز و یارانش و تداوم سلطه و سلطنت بنی‌امیّه بر سرزمین‌های اسلامی شدند.

در قلب کوفیان، ریشه‌های عهد با دنیا، مطالبات سخیف جهان فانی و ائمّهٔ کفر و شرک و نفاق سست نشده بود و آمادگی‌شان برای «زهد از دنیا» و «رویکرد به امام برحق»، فراهم نیامده بود. از این‌رو در اوّلین هجمهٔ عمله‌های دست‌نشانده و عمّال یزید در «دار الاماره کوفه»، چون برگ خزان از شاخه جدا، بر زمین ریختند و به امام(ع) پشت کردند. امام حسین(ع) خطاب به کوفیان فرمودند:

«شما به پسر حرب (معاویه) و پیروانش تکیه می‌کنید و دست از یاری ما برمی‌دارید؟ آری؛ به خداوند سوگند! که این پیمان‌شکنی، خوی دیرینهٔ شماست و ریشه‌های وجود شما بر آن استوار گشته و شاخه‌های شما از آن رشد یافته و دل‌های شما بر آن روییده، سینه‌های شما با آن پوشیده است. شما برای باغبان خود، پلیدترین نهال، ولی بر تجاوزکاران غاصب، لقمه‌ای گوارا و لذیذید!

لعنت خدا بر پیمان‌شکنانی که میثاق‌های محکم خود را شکستند! شما خدا را ضامن پیمان‌های خود قرار داده بودید. به خدا سوگند! شما همان پیمان‌شکنان هستید.»3

اجازه می‌خواهم عرض کنم امام(ع) خطاب به کوفیان، می‌فرمایند:

شما ثمره، نتیجه و ماحصل عهدی هستید که بر آن مؤمن مانده‌اید؛ اگرچه در ظاهر، بدون هیچ تضمین قلبی و در نامه‌هایتان ادّعای عهد با من را کرده بودید.

حضرت در روز دوم محرم فرمودند:

«إِنَّ النَّاسَ عَبِيدُ الدُّنْيَا وَ الدِّينُ لَعْقٌ عَلَى أَلْسِنَتِهِم؛4

مردم عبید دنیا (عبید نفس خود) هستند و دین لغلغهٔ زبان آنهاست.»

یعنی، دین لَعِق است. دین را مزمزه می‌کنند تا دینداری منفعت داشته باشد، می‌مانند. وقتی که نفعی از دینداری متوجّه آنان نشد:

«فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّيَّانُونَ؛5

وقتی روز بلا و آزمون می‌رسد، دینداران کم می‌شوند.»

گویی، همین امروز، روز عاشورا و حضرت مولا صاحب الزّمان؟عج؟، امام حسین(ع) هستند که خطاب به شیعیان در توقیع شریف خود به شیخ مفید؟ره؟ می‌فرمایند:

«اگر شیعیان ما - که خداوند توفیق طاعتشان دهاد - در وفا به عهد و پیمانی که بر دوش دارند [دربارهٔ ما] همدل می‌شدند، توفیق دیدار، از آنان سلب نمی‌شد و سعادت دیدار ما زودتر نصیب آنان می‌گشت.

دیداری بر مبنای شناختی راستین و صداقتی از آنان نسبت به ما. علّت مخفی‌شدن ما از آنان چیزی نیست؛ جز آنچه که می‌کنند. خبر آن به ما می‌رسد و ما توقّع انجام این کارها را از آنان نداریم.»6

امام عصر؟عج؟ راز غیبت و اختفا از چشم مردم و مغلول الید بودن خود را برای اعمال

ولایت و رساندن مردم به سرچشمه‌های زلال معرفت و برخورداری ناب را در «پیمان شکنی» شیعیان اعلام می‌فرمایند.

شکایت مؤمنانه

«اللّٰهُمَّ إِنَّا نَشْكُو إِلَيْكَ؛

خداوندگارا! ما به درگاه تو شکایت می‌آوریم.»

آخرین فراز از «دعای افتتاح»، شکایت مؤمنانه است به پیشگاه قاضی الحاجات، دربارهٔ آنچه که موجب آن‌همه نگون‌بختی، فلاکت، دوری، اضطرار و حیات غیر طیّبه در عرصهٔ زمین گشته است؛ شکایتی دسته‌جمعی، واسپس درک دسته‌جمعی اضطرار و ایجاد آمادگی عمومی برای تجدید عهد با امام مبین.

«اللّٰهُمَّ إِنَّا نَشْكُو إِلَيْكَ فَقْدَ نَبِيِّنا صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَآلِهِ، وَغَيْبَةَ وَ لِيِّنا، وَكَثْرَةَ عَدُوِّنا، وَقِلَّةَ عَدَدِنا، وَشِدَّةَ الْفِتَنِ بِنا، وَتَظاهُرَ الزَّمانِ عَلَيْنا؛

خدایا! ما شکایت می‌آوریم به تو، از فقدان پیامبرمان(ص) و غیبت اماممان، فراوانی دشمنان و کمی نفراتمان و فتنه‌های سخت و خودنمایی روزگار علیه ما.

فَصَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ ، وَأَعِنَّا عَلىٰ ذٰلِكَ بِفَتْحٍ مِنْكَ تُعَجِّلُهُ، وَبِضُرٍّ تَكْشِفُهُ، وَنَصْرٍ تُعِزُّهُ، وَسُلْطانِ حَقٍّ تُظْهِرُهُ، وَرَحْمَةٍ مِنْكَ تُجَلِّلُناها، وَعافِيَةٍ مِنْكَ تُلْبِسُناها، بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ؛

بر محمّد(ص) و خاندانش درود فرست و ما را در برابر همهٔ این امور یاری فرما به گشایشی از سوی خود که زود برسانی و بدحالی‌ای که آن را برطرف کنی و پیروزی با عزّت که آن را برایمان قرار دهی و سلطنت حقّی که آشکارش فرمایی و به رحمتی که از سویت ما را فراگیرد و به سلامتی کاملی که از سویت ما را بپوشاند. ای مهربان‌ترین مهربانان!»7

آن که به مراتب عالی آگاهی از اضطرار و اضطراب می‌رسد، در پی راه نجات قیام می‌کند و در اوّلین گام، با استعفا از حیث تفکّر مذموم و بازگشت به صراط مستقیم، از خداوند بزرگ یاری می‌طلبد؛ از کج‌راهه‌ها بازگشت و بر صراط مستقیم و در عهد با امام مبین پیش می‌رود و بر این امید می‌ماند که یاری آسمانی خواهد رسید؛ راه خروج از بستگی‌ها را کشف خواهد کرد و در جمع منتظران شریف تا به وقت دیدار آن امام غایب از نظر می‌ماند. امام صادق(ع) فرمودند:

«هرکه منتظر این امر باشد و بمیرد، مانند کسی است که با قائم؟عج؟، در خیمه‌اش باشد. نه! بلکه مانند کسی است که پیش روی رسول خدا(ص) شمشیر زده باشد.»8

«وَصِلِ اللهُمَّ بَیْنَنَا وَ بَیْنَهُ وُصْلَهً تُؤَدِّی إِلَی مُرَافَقَهِ سَلَفِهِ... وَأَعِنَّا عَلَىٰ تَأْدِيَةِ حُقُوقِهِ إِلَيْهِ؛9

و پیوند ده خدایا! بین ما و او، پیوندی که ما را به هم‌نشینی گذشتگان او برساند... و ما را در پرداخت حقوقش کمک کن!»

پی‌نوشت‌ها