قصّهٔ پر غصّهٔ لوطیان و شهر گناه

به کوشش: اندیشکدهٔ مطالعات يهود

علی خليل اسماعيل

«فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَىٰ أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ»1

هر فردی از شما مردم مؤمن در عصر حاضر و نه فقط مؤمنان زمان رسول خدا(ص) بلکه مؤمنان در طول تاریخ و همهٔ کسانی که همین الآن خوانندهٔ این سطور هستید، اگر ولایت و محبّت یهود و نصاری را بپذیرید، بدانید بدون هیچ شک و تردیدی، یهودی و نصرانی هستید.

«قرآن» عزیز آنهایی را که با شتاب به سوی یهود و نصاری می‌روند و آداب، رفتار و گفتار آنان را تقلید و تمایلات آنان را تحسین می‌کنند، بیمار می‌داند؛ بیمارانی که مرض یهودی‌گری، قلبشان را آزار می‌دهد.

اگر «يُسَارِعُونَ فِيهِمْ» جلوه‌گری کند و در مسیر حرکت به سوی یهود و نصاری، مانعی را در مقابل خود نبیند و اگر به لحاظ عقلی، به مقابلهٔ جدّی با آن اقدام نکنند و اگر موعظه‌گران، نا امید از تأثیر موعظه، تنها نظاره‌گر رشد روزافزون بیماری یهودی‌گری باشند و اگر معلّمان و نویسندگان، در ارتقابخشی به فهم و درک مردم، دچار مسامحه و کسالت گردند و محتسبان، از اجرای احکام و اوامر الهی امتناع ورزند، آنگاه شدّت مرض و حدّت بیماری به گونه‌ای می‌گردد که هر نوع درمان و معالجه‌ای را بی اثر می‌سازد. دیگر اطبّا با بیمارانی که آدمیزاد باشند، مواجه نخواهند بود تا موعظه و تهدید اثرگذار باشد.

بیماری از جنس شهر گناه و از نوع آلودگی فضا می‌گردد. بیماری از جنسی می‌شود که کار را بر انبیاء نیز مشکل و حتّی مسدود می‌سازد.

در داستان غم‌انگیز و دلهره‌آور حضرت لوط(ع) که در «آیهٔ ۷۴ سورهٔ انبیاء» به آن اشاره شده است، نکتهٔ بسیار مهمّی وجود دارد. می‌فرماید:

«ما به لوط علم نبوت و حکمرانی عطا کردیم (وَ نَجَّيْنَاهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ تَعْمَلُ الْخَبَائِثِ) و او را از شهری که به کار زشت و پلید می‌پرداخت، نجات دادیم.»

واضح است که در و دیوار شهر، کار پلید نمی‌کند و واضح‌تر اینکه خداوند نیز این مطلب را بهتر از ما می‌داند؛ ولی خداوند نمی‌گوید که ما لوط را از شهری که مردمش به کار زشت و پلید مبادرت می‌ورزیدند نجات دادیم.

نسبت دادن فعل اهل قریه به قریه قطعاً خالی از حکمت نیست؛ چنانچه در بیان خدای متعال در «آیهٔ ۵۲ سورهٔ مائده»: «و می‌بینی کسانی را که در دل‌هایشان بیماری است...» نیامده: يُسارِعُونَ إِلَيْهم (؛ به سوی آنها می‌شتابند.) بلکه آمده: يُسارِعُونَ فِيهِم (؛ در آنها می‌شتابند) و این نیز خالی از حکمت نیست.

معمولاً یا همیشه در میان اجتماع، تعدادی هستند که به هر دلیلی، تابع دستورات الهی و انسانی نیستند. برای آنها تعدادی احکام وجود دارد. انبیاء اولیاء و رؤسای جوامع به واسطهٔ به کار بستن آن احکام، جمع غیر مطیع را مدیریت و جامعه را از تعدّی و آزار آنان، پاک می‌سازند.

امّا وقتی مکان آلوده شد، ظرف کثیف شد و فضا مملو از خباثت گردید، بنا بر آنچه که «آیات ۷۷ تا ۸۳ سورهٔ هود »از ماجرای حضرت لوط(ع) بیان می‌کند، جدای از اینکه گریزی از ریزش غم و اندوه بر جان اولیای حق و معلّمان اخلاق نیست، راه چاره و خلاصی از آن رنج عظمی نیز بسته خواهد بود.

زمانی که فرستادگان خدا به صورت جوان‌های زیباروی بر لوط(ع) وارد شدند (وَ لَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطاً) نمی‌فرماید لوط شادمان نشد یا احساس خوشحالی نکرد؛ می فرماید که لوط(ع) با دیدن آن جوان‌ها ناراحت شد (سِيءَ بِهِمْ) و فکرش را در پیدا کردن راه نجات از شرّ فحشای حریصانهٔ قومش نسبت به رسولان خدا ناتوان دید (وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا) و لذا از سر ضعف و بیچارگی، بی اختیار گفت: «وَقَالَ هَٰذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ؛ امروز روز سختی است.»

گرفتاری و درگیری لوط(ع) با آدمیزاد نیست؛ درگیری او با فضای آلوده و خبیث است. فضا که آلوده شد، آدم‌های بیمار و مستعد، حکم ابزار را خواهند داشت و ابزار، موجودی است فاقد اختيار.

اختیار، زیرمجموعهٔ عقل و اندیشه است. از ریزترین ابزارها تا درشت‌ترین ابزارهای عالم، هیچ کنترلی بر رفتار و کردار خود ندارند. ابزار، تابع است و تابع، فعلی است که فاعل به آن اقدام کرده برنامه‌ای است که برای او طرّاحی و نوشته شده است و در این میان، آدم ابزار شده، تابع فضا و جوّی است که بر شهر و قریه سایه افکنده است.

از پیامدهای آلودگی فضا جسارت در ارتکاب گناه است. شدّت جسارت به حدّی خواهد بود که می‌توان گنهکاران را «معتادان به گناه و هرزگی» نامید.

معتاد فردی است که هیچ چیز، نه شرم و نه حیا، نه موعظه و نه مذمّت، او را از ارتکاب امری که به آن اعتیاد پیدا کرده است، باز نمی‌دارد و این به خاطر این است که عادت، هر کار پلیدی را آسان و هر عمل منکر و بلکه بی‌شرمانه‌ای را برای او زینت می‌دهد و زیبا می‌سازد.

ارتکاب مستمر و پی در پی جرم و جنایت و دست‌یازیدن به فحشا و منکر، از مردم «شهر گناه» موجوداتی می‌سازد که توان انصراف از پلیدی و تن ندادن به هرزگی از آنان سلب شده است و همانند حیواناتی که غریزه‌وار به صِرف مشاهدهٔ صید، بی اختیار عنان از دست داده و به سرعت به سمت و سوی آن می‌شتابند، بدون کمترین پروایی و در حالی که یکدیگر را هل می‌دهند، به سوی فعل حرام، نه اینکه می‌روند، بلکه هجوم می‌آورند.

قرآن عزیز این خصلت مردم شهر گناه را که غریزه‌وار، بدون هیچ شرم و حیایی به سوی گناه هجوم می‌آورند، در ماجرای قوم لوط(ع) به گونه‌ای بسیار ماهرانه بیان می‌کند.

وقتی رسولان زیباروی خدا بر حضرت لوط(ع) وارد شدند و لوط(ع) از دیدن آنان ناراحت شد، سینه‌اش تنگ و فکرش ناتوان گردید و از سر ضعف و درماندگی گفت: «امروز، روز سختی است». در ادامهٔ ماجرا قرآن با هنرمندی شگرفی، نوع آمدن قوم را به تصویر می‌کشد:

«وَجَاءَهُ قَوْمُهُ يُهْرَعُونَ إِلَيْهِ؛

و قومش شتابان نزد او آمدند.»

هر کسی که زورش بیشتر بود، دیگری را کنار می‌زد و برای اینکه زودتر به مقصود برسد و از جوانان زیباروی بهره ببرد، نفر جلویی را هل می‌داد و در مواردی، به تهدید و پرخاش نیز متوسّل می‌شد.

قرآن دلیل این نوع حرکت حریصانه و این اشتیاق وصف‌ناشدنی از جانب لوطیان جهت رسیدن به مهمانان حضرت لوط(ع) را که رسولان خدای متعال بودند، استمرار و عادت این قوم به عمل شرم‌آور گناه می‌داند:

وَمِنْ قَبْلُ كَانُوا يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ؛

و آنان پيش از اين مرتكب كارهاى زشت مى‌شدند.»

راستی مگر موعظه برّنده‌ترین سلاح انبیاء؟عهم؟ نیست؟ و چرا لوط(ع) برای مقابله با این هجوم غیر قابل توصیف، دست به این برّنده‌ترین اسلحه نمی‌برد؟!

وقتی فضای آلوده و جوّ ملتهب، عصب حسّاس مردم شهر گناه را تحریک می‌کند و زمانی که تکرار گناه و استمرار آن، نفس لوّامه را می‌میراند و دل‌های گنهکاران را به تسخیر خود در می‌آورد، موعظه، پند و نصیحت، از حیّز انتفاع خارج و هیچ جایگاهی در بین مردم نخواهد داشت.

موعظه زمانی تأثیرگذار است و می‌تواند مورد استفادهٔ شایسته قرار گیرد که زاجری در درون دل‌ها، آن را پشتیبانی و حمایت کند. موعظه زمانی می‌تواند برّنده و پاسخگو باشد که فضا، فضای مهيّا و محیط، محیط پاک و به دور از آلودگی باشد.

لذا لوط(ع) بدون هرگونه موعظه‌ای، ابتدا به سخت‌ترین و دردناک‌ترین پیشنهادی که یک پدر می‌تواند برای حفظ آبرو و عدم رسوایی نزد مهمان ارائه کند، پناه می‌برد:

«قَالَ يَا قَوْمِ هَٰؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ؛

ای قوم من! اینان دختران منند. آنان برای شما پاکیزه‌ترند.»

قرآن در ماجرای قوم لوط(ع) متعرّض شرم‌آورترین گناه آدمی، یعنی «همجنس‌بازی»، همجنس‌خواهی و دوری از ازدواج با جنس مخالف شده است. از همین‌رو حضرت لوط(ع) متناسب با این پلیدی آشکار، پیشنهاد ازدواج با دخترانش را مطرح می‌سازد. لوط(ع) علاوه بر پیشنهاد ازدواج که متناسب با گناه همجنس‌خواهی قومش بود، ما را با عبادت و هنر ایثار و از خودگذشتگی و اینکه «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّون»2 نیز آشنا و صمیمی می سازد.

گرچه در یک نگاه انسانی و بالاتر، در یک بینش الهی، همهٔ دختران موجود در قوم، دختران لوط پیامبر(ع) بودند، امّا نفرمود با دخترانم که در خانه و کاشانهٔ پدرانشان در انتظار تقاضای ازدواج شما هستند، ازدواج کنید. به اصطلاح از جیب خود خرج می‌کند و می‌فرماید: «هَٰؤُلَاءِ بَنَاتِي هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ؛ اینان دختران منند. آنان برای شما پاکیزه‌ترند.»

خواننده ارجمند خوب بنگرد که پیشنهاد جناب لوط نبی(ع) شامل دو جزء است که حکایت از جامع و مانع بودن آن دارد:

1. هَٰؤُلَاءِ بَنَاتِي را بدون قید نمی‌آورد تا در آن، شائبهٔ زنا و رفع شهوت از طریق نامشروع وجود داشته باشد؛

2. قرآن بر خلاف کتاب حاخامی که برای انبیای الهی، گناه را جائز و روا می‌پندارد، دامن انبیاء و رسولان الهی را پاکیزه و مطهّر از هرگونه زشتی و تباهی می‌داند. پس قيد هُنَّ أَطْهَرُ لَكُمْ را فرياد می‌زند؛ یعنی اینکه در فرهنگ جناب لوط نبی(ع) ازدواج، طهارت خالص است.

فاصلهٔ زمانی بین آمدن رسولان خدا تا هجوم و حملهٔ پر از طمع

مردان قوم، بسیار ناچیز است. شتاب در ارائهٔ راهکار موجب نمی‌شود لوط(ع) دچار تزلزل شده و در نتیجه ورود در گناه را تجویز کند. اباحه‌اندیشی و تجویز گناه، در قاموس انبیاء و اولیای الهی جایگاهی ندارد. لذا همهٔ آنهایی که برای تغییر فضای آلوده و جوّ ناپاک حاکم بر محلّ کار و زندگی، توصیه و پیشنهادی مطرح می‌کنند، باید بدانند که شتاب و عجله نداشتن زمان کافی در ارائهٔ پیشنهاد، مجوّزی برای تن دادن به گناه نیست؛ جدای از اینکه با گناه و معصیت پروردگار، نمی‌توان گناه و معصیت را از بین برد و از تبعات آن کاست (وَ مَا جَعَلَ اللهُ الشَّفَاءَ فِيمَا حَرَّمَه...) همچنین باور عمیق و ایمان قلبی آورند که تعصّبات و خواسته‌های نفسانی، توان ماندگاری و پابرجایی را نخواهد داشت. از این‌روست که لوط(ع) بعد از اینکه دخترانش را عرضه داشت، قومش را به تقوا و پرهیزگاری فرا خواند و از آنان خواست که او را نزد مهمان‌هایش رسوا نسازند:

«فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونَ فِي ضَيْفِی؛

از خدا بترسید و مرا نزد مهمان‌هایم خوار، سرشکسته و خجل نسازید.»

به نوع سخن گفتن لوط(ع) با مردان هیجان‌زده‌ای که قصد آزار و اذیّت رسولان خدا را دارند، توجّه کنید! ابتدا آنان را به اصلی فرا می‌خواند که اگر در میان قوم او و هر قوم دیگری فراگیر شود، ملکه و صفت راسخه در جان مردمان گردد، به طور قطع مانعی جدّی در راه تعرّض به جان، مال و ناموس دیگران خواهد بود.

لوط(ع) ناگزیر است بیمارانش را زنده درمان کند و این هنر طبابت نفس است؛ برخلاف طبابت جسم. لذا برای بیدارسازی، از خصلت پرهیزگاری و سجیهٔ خداترسی (فَاتَّقُوا اللهَ) به همراه صنعت تحریک عواطف و احساسات (وَلا تُخْزُونَ فِي ضَيْفِي) در مورد قومش بهره می‌برد.

این‌چنین نهیی، حسّ شرم و خجالت را در آدمی تقویت می‌کند و در سکوتی بسیار کوتاه، به حقارت خود و نیز به شناعت رفتار خود واقف می‌سازد تا جایی که سر به زیر افکنده و از محلّ گناه خارج می‌شود.

به دنبال آن، با طرح پرسشی یاری‌خواهانه، حسّ جوانمردی و بزرگواری آدمیان را بر می‌انگیزد

«أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ؛

آیا در میان شما یک مرد یافت نمی‌شود؟ مردی که به رشد رسیده باشد [و از عقل و فهم و درک برخوردار باشد]؟»

آرزو می‌کنم هیچگاه ماجرای قوم لوط(ع) تکرار نشود یا اگر تکرار شد، لطف خدا شامل حال شده، رهبرانی چون لوط(ع) آگاه به مسائل روحی و روانی، به همراه جوانانی رشید و مسئولیت‌پذیر و درمان‌گرانی دلسوز و در خدمت بیماران گرفتار شهر گناه باشند.

مبتلایان شهر گناه و ساکنان گناه‌شهرهای نوین، علاوه بر دانش‌آموختگان مؤسّسات، دانشگاه‌های کنیسه‌ای و کلیسایی، معمولاً از طایفهٔ بازی‌خوردگان هنرهای صوتی و تصویری هالیوودی هستند؛ ستارگان ریز و درشتی که اهداف و آمال یهودیان را به جان شنوندگان و بینندگان معمولاً جوان و غالباً منفعل، القا می کنند.

در درمان این قبیل بیماران، اصل اوّل تزریق هورمون شرم و حیا از طریق برانگیختن حسّ فتوّت و کرامت است. در این مسیر، احیای حتّی یک نفر از بیماران، بسیار مهم تلقّی خواهد شد. در کلام لوط نبی(ع) مجدّداً دقت کنید! می‌فرماید: «أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ؛ آیا در میان شما یک انسان رشدیافته پیدا نمی‌شود؟» اگر فقط یک نفر به تقاضای لوط(ع) پاسخ مثبت می‌داد، بعید نبود که دیگران نیز همراهی می‌کردند و عذاب از آنان برداشته می‌شد.

آن فضای آلوده و آن جوّ ملتهب، فراهم آمده از نیازهای کاذب و غیر حقّی است که برای اهالی و ساکنان شهر گناه تدارک دیده شده است. بدانید اگر عملی - چه خوب و چه بد - در میان مردمی سنّت جاریه شد - به عبارت دیگر فراگیر شد، همه گیر و خوشمزه شد - حق هم برای آنان در آن عمل ثابت می‌شود؛ یعنی تودهٔ مردم، خود را در انجام آن عمل سزاور سرزنش نمی‌بیند و وقتی ترک عملی، سنّت جاریه شد، حقّ ارتکاب آن نیز از آن مردم سلب می‌شود؛ یعنی عامّهٔ مردم در عدم انجام آن عمل، خود را شایستهٔ پاداش می‌داند. پاسخ مردان تحریک‌شدهٔ قوم لوط(ع)، از هوای متراکم و آلودهٔ برخاسته از همین سنّت جاریه است. آنان گفتند:

«قَالُوا لَقَدْ عَلِمْتَ مَا لَنَا فِي بَنَاتِكَ مِنْ حَقٍّ وَإِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيدُ؛

تو می‌دانستی که ما در دختران تو حقّی نداریم [یعنی هیچ نیازی به دخترانت نداريم] و همانا تو می‌دانی که ما چه می‌خواهیم.»

واضح است که در میان قوم لوط(ع) از مدّت‌های مدید، ترک ازدواج با دختران، سنّت جاریه شده است. بنابراین ازدواج با دختران برایشان نیاز حقیقی نیست. آنان از گذشته‌های دور، شهوت خود را با پسران رفع می‌کنند. از همین‌رو نیاز به همجنس‌خواهی برایشان سنّت جاریه و در حکم «نیاز واقعی» شده است.

آیه در صدد بیان نکتهٔ دیگری است: مردان قوم لوط(ع) بدون مقدّمه نمی‌گویند: ما لَنا فِي بَنَاتِكَ مِنْ حق (؛ ما در دختران تو هیچ حقّی نداریم.)؛ بلکه می‌گویند: لَقَدْ عَلِمْت؛ یعنی تو از دیرباز و از گذشته می‌دانستی که ما در دختران تو حقّی نداریم. آنها همچنین با تأکید به جناب لوط(ع) می‌گویند که تو نیاز امروزمان را نیز می‌دانی (وَ إِنَّكَ لَتَعْلَمُ مَا نُرِيد).

نکتهٔ موجود در لَقَدْ عَلِمْتَ، تسلیم نشدن لوط(ع) است. لوط(ع) روش‌های مورد پسند

اکثریت یا همهٔ مردم را دلیلی کافی بر درستی آن نمی‌داند. لذا با اینکه می‌داند آنان چه می‌خواهند، بر خلاف سنّت جاریهٔ موجود، ازدواج با دخترانش را مطرح می‌کند.

از پاسخ مردان قوم لوط دانسته می‌شود که گرفتاران شهر گناه، سخت به ضرب المثلی که می‌گوید: خواهی نشوی رسوا هم‌رنگ جماعت شو پایبندند و نسبت به آن اهتمام دارند و لوط(ع) نیز بسیار زیرک است. در حالی که می‌داند فضازدگان و منفعلان از جوّ آلوده، تسلیم خواست او نمی‌شوند؛ نه ایثار او را می‌پذیرند و نه از خدا واهمه می‌کنند. با وجود این، او ساکت نمی‌نشیند و درخواستش را آن‌گونه فریاد می‌زند که همهٔ مردان بی احساس قوم می‌شنوند.

لوط(ع) به همین اندازه هم اکتفا نمی‌کند و از همهٔ مردان حمله‌ور اعتراف می‌گیرد تا از این طریق، راه گریز از عذاب الهی را بر گنهکاران بی‌حیای قومش مسدود نماید. خداوند با نقل این گفت‌وگوی مختصر و قرار دادن آن در قرآن ، بر زیرکی و درستی پیشنهاد و موعظهٔ حضرت لوط(ع) و مفاهیم برآمده از آن، مهر تأیید و تصدیق می‌زند.

لوطیانی که اینک در عذاب جهنّم معذّب می‌شوند، نمی‌توانند بگویند خدایا! زمانی خلود در آتش جهنّم جایز است که رسولی، ما را با قوانین الهی آشنا و از آیندهٔ پر از رمز و راز، باخبر می‌ساخت. نمی‌توانند بگویند: خدایا! این رسول تو چه پیشنهادی ارائه نمود که علاوه بر هماهنگ بودن با فطرت انسانی، ما را به آن فرا خوانده باشد؟ نمی‌توانند بگویند: خدایا! ای کاش معرفت تو را از ما می‌خواست، نام تو را بر زبان می‌آورد؛ شاید ما شرم و حیا می‌کردیم. نمی‌توانند بگویند: خدایا! گناه با خداجویی مغایرت دارد و هر اندازه گناه در دل جای گیرد، به همان اندازه تقوا و پرهیزکاری کم‌رنگ‌تر و کم‌رنگ‌تر می‌شود. کاش به جای تقوا، حسّ جوانمردی و فتوّت را در ما بر می‌انگیخت. نمی‌توانند بگویند: کاش از بین ما مردی را به استغاثه و کمک‌خواهی می‌طلبید که اگر چنین می‌کرد، ما قطعاً به یاری او می‌شتافتیم و اجازه نمی‌دادیم که نزد مهمانش رسوا و آزرده‌خاطر گردد!

«وَ لُوطاً آتَيْناهُ حُكْماً وَ عِلْماً وَ نَجَّيْناهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كانَتْ تَعْمَلُ الْخَبائِثَ إِنَّهُمْ كانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فاسِقِينَ؛3

و به لوط(ع) حکومت و دانش عطا کردیم و او را از شهری که کارهای پلید انجام می‌داد [شهر گناه] نجات داديم. به راستی آنها گروهی زشت، نافرمان و عصیان‌پیشه بودند.

اوّلین مشخّصهٔ ساکنان شهر گناه، آنارشیم و بی قانونی است. قانون‌گریزی، رکن اصلی مردم ساکن در گناه‌شهر است. آنان به هیچیک از قوانین حقّی که منطبق با فطرت آدمی است، در دل اعتقادی ندارند و در عمل، بر خلاف آیات الهی، هماهنگ با وارونگی و آلودگی فضا، هر عمل خبیثی را به‌جا می‌آورند.

تعبیر فاسِقِينَ بعد از قَوْمَ سَوْءٍ، بنا بر برداشت جمعی از محقّقان عالی‌رتبه در «تفسیر نمونه» ممکن است اشاره به این باشد که آنها، هم از نظر قوانین الهی مردمی فاسق بودند و هم از نظر معیارهای مردمی - حتّی قطع نظر از دین و ایمان افرادی پست پلید - آلوده و منحرف بودند.

گرچه عذاب الهی، قوم لوط(ع) را برای همیشه از صفحهٔ روزگار محو کرد، امّا تفکّر همجنس‌خواهی برآمده از فضای آلوده که در مردان قوم لوط(ع) به شکل حریصانه‌ای خودنمایی داشت، هرگز به پایان نرسید. لذا لوط(ع) بعد از اینکه راه‌های متفاوتی، مانند عرضهٔ دخترانش جهت ازدواج، توصیه به تقوای الهی و تحریک عواطف انسانی را برای جلوگیری از تعرّض همجنس‌خواهان پیمود و ثمری نیافت، آرزو و تمنّایش را در قالب عبارتی کوتاه به گوش هر کسی که شنونده و خوانندهٔ کلام اوست، رساند:

«قَالَ لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلَىٰ رُكْنٍ شَدِيدٍ؛

کاش برای مقابله با شما قدرتی داشتم و یا به تکیه گاهی استوار پناه می‌بردم.»

به حقیقت و به مفهوم نهفته در آیه با تأکید مضاعف نظاره کنید: «ما لوط را از شهری که مرتکب اعمال خبیث می‌شد نجات دادیم.» و خوب بنگرید که این فضای آلودهٔ شهر است که هرگونه طرح برنامه و ابتکاری را عقیم و ناکارآمد می‌سازد و نیک توجّه کنید که آنچه لوط(ع) در آرزویش برای همهٔ ما و تا آینده‌ای نامعلوم به یادگار گذارده است، ماحصل تجربه‌ای سخت و دردناک است.

پیام مستتر در آرزوی لوط(ع) که خدای رحمان به جهت محبّتی که به ابنای بشر دارد، آن را در قرآن آورده، از زوایای مختلف قابل بررسی و واگویی است. آرزوها معمولاً بر نداشته‌ها تأکید دارند قوّه و نیرویی که لوط نبی(ع) تمنای آن را دارد، قطعاً قوّهٔ استدلال و قدرت درک و فهم موقعیت نیست؛ قوّهٔ تقوای الهی و قدرت بر ایثار عزیزترین پاره‌های وجودی او نیست. آن قوّه و قدرتی که لوط(ع) تمنّای آن را دارد، قوّهٔ قهریه و قدرت فائق آمدن

بر فضایی است که سرکوبی گنهکاران دانا و منفعلان گرفتار جوّ که نا آگاهانه، امّا حریصانه طالب گناه و گناهکاری‌اند، می‌باشد.

در بیان آرزوها معمولاً گله و شکایتی از وضع موجود یافت می‌شود. قسمت دوم آرزوی لوط نبی(ع) نشان می‌دهد که خانهٔ لوط(ع) رکن شدید نیست؛ تکیه‌گاه استواری نیست که بتوان در همهٔ مواقع، به ویژه به وقت ضرورت و اضطرار، به آن پناه برد و از شرّ مزاحمان در امان بود.

بیان آرزوهای لوط(ع) در قرآن حکیم، مسئولیت مدیران خانه، خانواده و جامعهٔ گسترده را نیز گوشزد می‌کند.

آنچه که در ایجاد گسترش و پایداری گناهان، به ویژه گناهان و ناهنجاری‌های برآمده از آلودگی فضا، نقش عمده و اصلی دارد، عدم قدرت قهریه یا قدرتمند نبودن قوای قهریه به علاوهٔ تزلزل خانه و عدم امنیت در جمع اعضای فامیل است. به عبارت دیگر آنچه که کمک می‌کند تا گناه از قوّه و خیال، به فعل و واقعیت نرسد، کارا و فعّال بودن قوّهٔ قهریه است.

لذا اگر می‌خواهید فضای آلوده، مجموعه‌های ریز و درشت شهر و روستایتان را وادار به گناه و زیر پا گذاردن قوانین الهی و انسانی نسازد، از تأسیس و تقویت نیروهای قهریه غفلت نورزید و با کار و تلاش سازنده، از محیط‌های کاری و محل‌های زندگی‌تان، برای در امان ماندن از آسیب‌ها و نجات از مزاحمت‌های عوامل بی مقدار، امّا سازماندهی‌شده و مخرّب، تکیه‌گاه‌هایی مطمئن بسازید.

امّا خدا نکند که مردی به استیصال برسد و همهٔ روزنه‌های نجات را به روی خود و اهلش مسدود ببیند! وقتی لوط نبی(ع) به این حد از درماندگی رسید، آن رسولان الهی که تا این لحظه خود را معرّفی نکرده بودند، اعلان داشتند که از جنس آدمیزاد نیستند؛ بلکه فرستادهٔ خدای بزرگند. آنان به لوط(ع) آرامش دادند که دست مردان حمله‌ور به او نخواهد رسید و از او خواستند که شبانه به همراه اهلش از شهر گناه خارج شود.

در استثنایی که قرآن برای کلمهٔ «اهل» ذکر می‌کند، معلوم می‌شود که همسر لوط نبی(ع) به واسطهٔ همراهی با همجنس‌خواهان، از اهل او بیرون است و بدین‌گونه گله‌ای که در قسمت دوم آرزوی لوط(ع) وجود داشت، آشکار می‌شود. فرستادگان خدای متعال از لوط(ع) می‌خواهند که در خروج از شهر، جانب احتیاط را نگه دارد و لوط(ع) نیز به همراه اهلش و در دل تاریکی، با تمام استتار، طوری که کسی متوجّه خروج او و اهلش نگردد، از شهر خارج می‌شود. لوط(ع) همسرش را که پیش از این به واسطهٔ تمایل به گناه، موجب تزلزل «رکن شدید» شده بود، در شهر گناه رها می‌سازد تا همانند مردم گناهکار شهر، به عذاب خدا گرفتار آید.

مهمان‌های لوط پیامبر(ع) که فرستادگان خدای بزرگ بودند، با بیان اینکه عذاب الهی، صبحگاه فرا می‌رسد، متذکّر نزدیکی صبح می‌شوند (أَلَيْسَ الصُّبْحُ بقريب) و صبح همان شب، زمانی که لوط و خاندانش از قریه‌ای که «تَعْمَلُ الخبائث؛ ... گناه می‌کرد.» خارج شدند و عذاب الهی فرا رسید:

«فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِبَها سَافِلَها وَ أَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ؛

چون فرمان ما آمد، آن شهر را زیر و زبر کردیم و بر آن شهر، بارانی از سنگ‌هایی از سجّیل، پی در پی فرو باریدیم.»

ظرافت آیه در نزول بلا را با توجّه به «آیهٔ ۷۴ سورهٔ انبیاء» که می فرماید: «وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ تَعْمَلُ الْخَبَائِثَ» در نظر بگیرید. در آنجا نفرمود: ما لوط(ع) را از قریه‌ای که اهلش کارهای پلید انجام می‌دادند، نجات دادیم و در اینجا نیز نمی‌فرماید: چون فرمان ما آمد، ما مردم تبهکار شهر را زیر و زبر کردیم و بارانی از کلوخ سنگ‌ها بر سر مردم شهر فرو ریختیم؛ بلکه فرمود: «ما لوط را از شهری که مرتکب خبائث می‌شد، نجات دادیم.» و در اینجا نیز می‌فرماید: «چون فرمان ما آمد، ما شهر را به عذاب زمین گرفتگی مجازات نموده و زیر و زبر کردیم و بارانی از سنگ بر آن [شهر] فرو ریختیم.» فتأمل!

پی‌نوشت‌ها