گزارش نشست 167 فرهنگ مهدوی
به گزارش روابط عمومی «مؤسّسهٔ فرهنگی هنری موعود عصر؟عج؟»، پنجنشبه 26 مهرماه یکصد و شصت و هفتمین نشست از سلسله نشست‌های ماهانهٔ فرهنگ مهدوی با عنوان «اخلاق و مناسبات مردم در آخر الزّمان، اخلاق مهدوی» با سخنرانی حجّت الاسلام مصطفی امینی‌خواه در سالن «سورهٔ حوزه هنری» برگزار شد.
نویسندهٔ کتاب «سه دقیقه در قیامت» در این نشست ضمن اشاره به اهمّیت روایات مرتبط به اخلاق آخر الزّمانی و هشدارهای تعیین‌کنندهٔ ائمّهٔ اطهار؟عهم؟ اظهار داشت:
تصویر و تصوّری که از سال‌های و ایّام پیش از ظهور حضرت بقیّةالله الاعظم؟عج؟ در افکار عمومی ساخته شده است، بیشتر مبتنی بر بشارت و پایان دهشت بوده است، در صورتی که به همان اندازه که وجوه بشارت آمیز و نوید بخش مهم است، وجه هشدار آمیز آن محلّ توجّه ائمّهٔ اطهار؟عهم؟ بوده است.
در مجموع، روایات صادره دربارهٔ آخر الزّمان حاکی از آن است که خداوند رحمان و پیامبر رحمت(ص) و دیگر معصومان؟عهم؟ به ما وعدهٔ وقوع این خطرات و بحران‌ها را داده بودند که برای پیامدهای بدتر از آن نیز آماده شویم تا مبادا دچار مناسبات و اخلاقیات مردمان آخر الزّمان بشویم. مبادا چنین شود که بی‌اخلاقی و فاصله گرفتن از معنویات را ناشی از ظرف زمان بدانیم و به وضعیت آخر الزّمانی، اخلاق آخر الزّمانی و دوری از ساحت قدس خداوندی و ولیّ خدا عادت کنیم.
روایات آخر الزّمانی، راهنمای گویای سبک زندگی در ظلمات عصر غیبت
امینی‌خواه روایات آخرالزّمانی را گونه‌ای از سبک زندگی دانست و افزود:
آخر الزّمان دورانی است که انسان دچار بیشترین فاصله را بین نورانیت عقل، آموزه‌های وحیانی و خود انسان می‌شود. شب فراگیر به معنای غیبت و صبح به معنای ظهور و روایات مربوط به آن، حاکی از یک سبک زندگی و یک نظام اخلاقی در برابر فساد منتشر و بسط‌یافته به شمار می‌رود و هرگز مپندارید که این وقایع غیر رحمانی، ناشی از طبیعت و رشد زمانه است. آگاه باشید که این رفتارها حاصل از پیشرفت تکوینی بشر نیست. چنین نیست که روابط آدمیزاد پیشرفت کرده باشد! ما در بسیاری از اوقات در تحلیل مسائل، دچار خطای راهبردی می‌شویم که این بی‌اخلاقی‌ها ناشی از پیشرفت بشر است؛ هرگز چنین نیست که این بحران‌های اخلاقی تجلّی پیشرفت بشر باشد و نباید برای ما عادی و طبیعی بشود. بسیاری از آسیب‌های نوپدید، به هیچ وجه عادی، طبیعی و اخلاقی نیست؛ بلکه بر اساس روایات، تجلّی رفتار و مناسبات آخر الزّمانی است.
در قرآن آمده است: «و اشرَقَتِ الأرضُ بِنورِ رَبِّها؛ زمین به نور پروردگارش روشن می‌شود.» در روایات چنین آمده است که در زمانهٔ ظهور، نور حضرت صاحب الزّمان؟عج؟ است که عالم را روشن می‌کند. بدین ترتیب باید بدانیم که دوران غیبت، دورانی است که ما از این نور محرومیم و در تاریکی، ارزش بسیاری از مطالب فهمیده نمی‌شود. آدمی در ظلمات بر روی همه چیز پا می‌گذارد؛
در حالی که نمی‌داند بی آنکه ببیند و تشخیص دهد، گوهر و جواهری را لگدمال کرده است.
غایت عادت و ته‌نشینی رفتار آخر الزّمانی، دوری از رحمت خداوندی و ولیّ خداست
پژوهشگر حوزه و دانشگاه با اشاره به عواقب وخیم عادت کردن به مناسبات و رفتار آخر الزّمانی یادآور شد:
هرچه مناسبات آخر الزّمانی در رفتار مردم سراسر جهان ته‌نشین می‌شود، مردم از مناسبات اخلاقی حقیقی و رحمانی دور می‌شوند. حتّی افرادی که از ادراکات فطری که تا چند دهه یا پیش‌تر بهره‌مند می‌شدند، اکنون از آن دور شده‌اند و دیگر ندای درون و رسول باطنی نیز نمی‌تواند هادی آنان باشد.
اولاد آدم به طرز قابل ملاحظه‌ای توفیق دریافت هرگونه ادراکات فطری را از دست داده و هر آنچه که بخواهد بر بُعد حیوانی آدمی لگام بزند، آن را پس می‌زند.
شورش ضدّ ارزش‌ها در برابر ارزش‌های اخلاقی و انسانی
مصطفی امینی‌خواه با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) در کتاب شریف «الکافی»، جلد 8، صفحات 42 الی 46، ویژگی‌ها و خصوصیات آخر الزّمان را برشمرده و بیان داشت:
آن بُعد بسیار مهمّی که در این روایت به چشم می‌خورد، این مسئله است که آنچه ارزش است، در قامت ضدّ ارزش جلوه می‌کند و آنچه ضدّ ارزش است، در قامت ارزش ظاهر می‌شود. نوعی وارونگی در مناسبات مردم در آخر الزّمان دیده می‌شود.
لازم به ذکر است این روایت از امام(ع) از حُمران بن اعین از راویان شیعه و ثقهٔ دوران خود، با دو سند در کتابی معتبر نقل شده است. حمران نقل می‌کند که در محضر صادق آل محمّد(ع) بوده و گفت‌وگویی بین امام و منصور دوانیقی جریان داشت. حضرت با مظلومیت در معیّت دوانیقی حضور داشتند؛ به طوری که خلیفهٔ عبّاسی سوار بر اسب و حضرت سوار بر قاطر پیش می‌آمدند. در ادامه دوانیقی از حضرت خاطره‌ای نقل کرد که در آن، وی خطاب به اباعبدالله جعفر بن محمّد(ع) می‌گوید: دیدی که خداوند به ما چه عزّتی داد! بهتر آن است که خودت به خلافت ما روی آوری و آن را تائید کنی؛ در حالی که من می‌دانم تو از هر کس دیگری به خلافت شایسته‌تری. در صورتی که اگر این اعتراف مرا منتشر کنی، با تو به طرز دیگری برخورد می‌کنم. حضرت مدارا کرده و در پاسخ به او فرمودند: «نیازی که تو به ما داری، بیشتر است از نیاز ما به تو.» پس از این، گفت‌وگویی میان امام شیعیان و خلیفهٔ غاصب درگرفت.
پس از پایان این گفت‌وگو و فراغت آن حضرت از حاکم جبّار، یکی از شیعیان حضرت به محضر امام رسید و از کیفیت این دیدار اظهار نگرانی کرد و در ادامه از ساحت امام پرسید: این وضعیت تا چه زمانی ادامه خواهد یافت؟ حضرت در پاسخ می‌فرمایند:
«اگر به این اوضاع ظاهری اتّکا کنید، [بله]؛ آنها در وضعیت برتری هستند؛ امّا در باطن عالم، آن‌قدر از خدا دورند و خشم خداوند را برانگیخته‌اند که اگر همهٔ عالم جمع بشوند و بخواهند آنها را بیشتر از چشم خدا بیندازد، نمی‌توانند. آنها آن‌چنان از خدا دورند و خشم خدا را برانگیخته‌اند که عذابی سخت در انتظار آنان است.»
سقوط آزاد اخلاق در آخر الزّمان
سخنران نشست فرهنگ مهدوی با بر شمردن اوصاف آخر الزّمان از زبان امام صادق(ع) یادآور شد:
حضرت می‌فرمایند این اوضاع بدتر از این می‌شود. حق می‌میرد؛ اهل حق می‌روند؛ جور همهٔ سرزمین را در بر می‌گیرد، قرآن متروک می‌شود و به قرآن چیزهایی حمل می‌کنند و برداشت‌هایی از آن می‌نمایند که هرگز در آن نبوده است. چیرگی اهل باطل بر اهل حق، در کلام امام به چشم می‌خورد. ایشان می‌فرمایند:
«شرّ را می‌بینی که ظهور می‌کند و اصحاب شر را... فسق پخش می‌شود، مردها به مردها اکتفا می‌کنند، زنها به زنها... در چنین شرایطی مؤمن مجبور به خموشی است؛ فاسق دروغ می‌گوید و کسی دروغ او را رد نمی‌کند؛ صغیر، بزرگسال را تحقیر می‌کند. در این دوران، وقتی کسی را به گناهی نسبت می‌دهند، آن فرد خوشحال می‌شود و حتّی فرد آن را انکار نمی‌کند.»
در این روایت اشاره شده است که کودکان جنس کار خدمات‌دهی جنسی را به جای زنان انجام می‌دهند و زنها به زنها اکتفا می‌کنند.
مضمون این روایت چنین می‌فرماید که:
«مدح و ثنا زیاد می‌شود؛ انسان پولش را در غیر طاعت خدا خرج می‌کند؛ شخصی وقتی یک مؤمنی را می‌بیند که این‌همه تلاش می‌کند، به خدا پناه می‌برد که چرا این‌قدر این مؤمن تلاش می‌کند و این کارها را افراطی‌گری و بی‌عقلی می‌داند؛ کار برعکس می‌شود؛ همسایه، همسایه‌اش را اذیّت می‌کند؛ کافر را می‌بینی که از اوضاع مؤمن خوشحال است؛ در زمین فسادی است که به نفع کفّار و کافر راضی از آن است؛ می‌بینی که شراب را به صورت علنی استفاده می‌کنند و کسانی که ترس از خدا ندارند، جمع می‌شوند برای نوشیدن شراب؛ کسی که امر به معروف می‌کند، خوار است و ذلیل و کسی که دارد گناه می‌کند هم با قدرت انجام می‌دهد و بقیه هم پشت او هستند؛ کسانی که اهل پیروی از آیه‌های الهی‌اند، تحقیر می‌شوند و محبّان آنها نیز تحقیر می‌شوند؛ راه خیر بسته است؛ کار خیر انجام دادنش سخت است و راه شرّ باز است و همه به آن میل دارند؛ مردم حج نمی‌روند و یکدیگر را سفارش به نرفتن می‌کنند؛
مردها به اندامشان برجستگی‌هایی می‌دهند که مردان به آنها توجّه کنند و زنان نیز؛ مرد و زن راه کسب درآمدشان می‌شود اندام جنسی‌شان؛ زنان را می‌بینی که برای خود، انجمن‌ها ترتیب دهند؛ مردان همانند زنان به موهایشان شانه می‌زنند؛ مردها برای اندام جنسی‌شان هزینه می‌کنند؛ مردان برای استفاده از مردان با یکدیگر رقابت می‌کند؛ صاحب مال و پولدار از مؤمن عزیزتر است... مؤمن را می‌بینی که تحقیر و ذلیل شده است؛ بدعت‌ها و زنا رایج است؛ مردم به شهادت دروغ اتّکا می‌کنند؛ حرام حلال دانسته می‌شود و حلال حرام دانسته می‌شود؛ دین امر شخصی می‌شود؛ کتاب خدا تفسیر به رأی می‌شود و احکام خدا تعطیل می‌گردد... .»
مردان و زنان در عصر غیبت دین و اخلاق
امینی‌خواه پس از شرح فرازی از روایت امام صادق(ع) ادامه داد:
در ادامهٔ این روایت بلند و تلخ که بیانگر فقدان اخلاق و دین در آخر الزّمان است، می‌خوانیم:
«مرد نسبت به مرد غیرت نشان می‌دهند؛ خودش و مالش را فدا می‌کند برای شریک جنسی‌اش که از جنس خودش است؛ مرد را از بابت اینکه همسری اختیار می‌کند و حلال به سمت ارضای نیاز می‌رود، مورد تمسخر قرار می‌دهند؛ زن از راه گناه پول در می‌آورد و مرد نه تنها جلوی او را نمی‌گیرد، بلکه از پول حاصل از فسق همسرش استفاده می‌کند؛ مرد را می‌بینی که زن، او را تحقیر می‌کند؛ زنها قاهر و همه کاره می‌شوند و زن کارهایی را انجام می‌دهد که مرد خوشحال نمی‌شود؛ و مرد نفقه‌خور همسر خود می‌شود؛ مرد همسرش را کرایه می‌دهد؛ به خوردنی‌ها و نوشیدنی‌های سطح پایین راضی می‌شوند؛ قسم به خدا رایج می‌شود؛ قسم‌های دروغ، قمار ظاهر می‌شود؛ شراب را علنی می‌فروشند؛ زنان برای اهل کفر، خود را بذل می‌کنند؛ ابزار لهو و ملاحی به ملأعام آورده می‌شوند؛ هر که می‌خواهد به رؤسا نزدیک‌تر باشد، فردی خواهد بود که به ما اهل بیت بیشتر توهین می‌کند؛ هر کسی که ما اهل بیت را دوست داشته باشد، پس زده می‌شود و شهادتش مورد قبول قرار نمی‌گیرد؛
شنیدن قرآن به گوش‌ها سبک و شنیدن باطل به گوش‌ها آسان است؛ حدود الهی تعطیل می‌شود؛ مساجد ظاهری زیبا و عاری از باطن باشد؛ مردم صادق‌ترین‌ها را افرادی می‌دانند که بیشتر دروغ می‌گویند؛ شرّ و ظلم عادی می‌شود؛ غیبت برای مردم نمکین می‌شوند؛ با غیبت به یکدیگر بشارت می‌دهند؛ افشای عیوب برای هم شیرین می‌شود.
حج و جهاد را برای غیرخدا به انجام می‌آورند، خرابی ها بیشتر از آبادانی است؛ خون ریختن عادی است؛ معیشت مرد از کم گذاشتن برای دیگری میسّر می‌شود؛ در آخر الزّمان خود را به بدزبانی مشهور می‌کنند تا سایرین از آنها بترسند؛ تنها راه کسب کرسی ریاست، بددهنی و بدزبانی است؛ نماز دست کم گرفته می‌شود؛ پول بین افراد زیاد است، ولی زکات داده نمی‌شود؛
مردها شب‌ها نشئه و روزها مستند و کاری هم ندارند که دیگری چه اوضاعی دارند؛ با حیوانات رابطهٔ جنسی برقرار می‌کند؛ حیوانات را به جان هم می‌اندازند تا لذّت‌جویی کنند؛ طرف برای نماز خواندن می‌رود، ولی باز می‌گردد بدون هیچ‌گونه پوششی؛ دل‌ها قساوت می‌گیرد و چشم‌ها خشک می‌شود؛ ذکر و روایت طرفدار ندارد؛ نماز خوان برای ریا نماز می‌خواند؛ حرام و پول حرام رایج می‌شود؛ فقیه فقه را می‌آموزد برای ریاست؛ مردم با کسی می‌مانند که غلبه دارد، نه آن کسی که حق با اوست؛ حرام‌خوار مدح می‌شود؛
در «مکّه» و «مدینه» کارهایی می‌شود که خدا دوست ندارد (هم‌اکنون بزرگترین مسابقات قمار در مکّه و نمایشگاه ابزار موسیقی حرام در مکّه و مدینه برگزار می‌شود!)؛ فردی برای تذکّر امر به معروف و نهی از منکر می‌رود و آن کس که برای تذّکر می‌رود، مورد تذکّر قرار می‌گیرد و می‌گویند این چیزها از شما برداشته شده است و شما تکلیف به این کار ندارید؛ چشم و هم‌چشمی بین مردم زیاد می‌شود و...»
فرهنگ؛ امّا معیوب و وارونه
پژوهشگر مطالعات آخر الزّمانی، فرهنگ مردم آن دوران را وارونه دانست و افزود:
در نگاه امام صادق(ع) همهٔ این موارد یک جنس است. همه‌اش حاکی از یک فرهنگ معیوب است. اینکه ربا شایع می‌شود و کسی بد نمی‌داند، زنا چیزی می‌شود که زنان را با آن مدح می‌کنند؛ تقریباً معادل واژهٔ «پورن استار». زن با شوهر خود جهت آلوده‌دامنی، همکاری می‌کند. اکثر مردم را می‌بینی که دچار چنین مسائلی شده‌اند و خانوادهٔ خوب، خانواده‌ای می‌شود که به زنان اجازه می‌دهد راحت‌تر معصیت کنند.
در آخر الزّمان به گونه‌ای می‌شود که اگر کسی می‌خواهد جنایتی مرتکب شود، منتظر شب نمی‌ماند؛ بلکه آن‌قدر جرئت علی الله پیدا می‌کند که در ملأعام اقدام به جنایت و جرم می‌نماید؛ مؤمن نمی‌تواند منکر را بکوباند، جز در دل خود؛ پول‌های کلان برای دشمنی با خدا خرج می‌شود؛ مسئولان و رؤسا می‌خواهند مدام خود را به اهل کفر نزدیک کنند و مدام خود را از اهل خیر دور می‌نمایند؛ حاکمان طیّ حکم‌دادنشان رشوه می‌گیرند و ریاست قوالهٔ کسی است که مال بیشتر دارد؛ با محارم خودشان ازدواج و به همان اکتفا می‌کنند؛ آدم می‌کشند، فقط بر اساس یک احتمال.
خروج از نور و ورود به ظلمات
سخنران نشست با تأکید بر اینکه مختصّات مردم آخر الزّمانی چنین است که از نور معرفت و حکمت و فطرت دور می‌شوند، افزود:
بر اساس روایت امام صادق(ع) در این عصر، راه خیر خالی است
و هیچ کس به آن سمت نمی‌رود؛ مرده‌ها را دست می‌اندازد و گاهی بالای سر جنازه به یکدیگر می‌خندند، هر سال بدی‌ها و بدعت‌ها بیشتر از سال قبل می‌شوند؛ مردم و مجالس را می‌بینی که مردم پی آن کسی می‌روند که پول دارد؛ به محتاج وقتی پول می‌دهند، دستش می‌اندازد و اگر به او رحم می‌کنند برای خدا نیست؛ رابطه‌هایشان شبیه جفت‌گیری‌های حیوانات می‌شود؛ پول‌های زیادی در راه غیر طاعت خدا می‌دهند، ولی قدری پول برای طاعت خدا پرداخت بشود، یکدیگر را منع می‌کنند؛ عقوق والدین زیاد می‌شود و پدر و مادر را استخفاف می‌کنند؛ بیشترین مایهٔ خجالت برای بچّه، پدر و مادرش هستند؛ به تهمت زدن به والدینش خوشحال می‌شود؛ زنها در حاکمیت و حتّی در همه چیز، قالب می‌شوند؛ پسر مرد به پدر خود افتراء می‌بندند و با مرگ او خوشحال می‌شود.
هم‌رنگ جماعت مشو!
حجّت الاسلام امینی‌خواه پس از قرائت تمامی روایت امام صادق(ع) بیان داشت:
مؤمنان می‌بایست راه خود را در آخر الزّمان از فرهنگ غالب بی دینی و بی اخلاقی جدا سازند. امام در فراز انتهایی روایت هشدار می‌دهند:
«ای حمران! اینها را می‌بینی؟ نخست حساب خود را از این جدا کن.»
اینها محصول آخر الزّمان است؛ نه پیشرفت بشری.
«هرگاه چنین وضعی را دیدی، از خدا نجات بخواه. نیک بدان که این مردم در خشم خدا هستند. خدا به اینها مهلت می‌دهد تا موعد مقرّر.»
بله. این‌گونه نیست که هرکس گناه کرد، بی پاسخ بماند. امام می‌فرمایند: ای مؤمن! سعی کن جایی خدا تو را ببیند که کارهایت شبیه کارهای مردم آخر الزّمان نیست. خلاف جریان آخر الزّمان حرکت کن. آنگاه اگر مردمان بی دین و بی اخلاق مشمول عذاب خداوندی شدند، تو مشمول رحمت خواهی بود.
امینی‌خواه در پایان نشست با استناد به متن روایت تأکید کرد که پیش از فرا رسیدن ظهور امام زمان؟عج؟، مؤمنان می‌بایست راه درست را انتخاب و فاصلهٔ خود را از بی‌دینان و غفلت‌زدگان دور و دورتر کنند.
امینی‌خواه هشدار داد:
این موارد برای این بر شمرده و بازخوانی می‌شود تا بفهمیم ما چقدر آخر الزّمانی هستیم؟ اگر عذاب خداوندی برسد، خداوند عذاب‌شوندگان را سوا نمی‌کند. فاصله‌گذاری با اهل گناه و مباینت با اهل شرّ، مسئلهٔ تعیین‌کننده در شمول عذاب الهی است. در یک کلام! خودت را قرین اهل خیر کن که خداوند تو را از آنها حساب کند. انس و رفاقت با اهل خیر، منجر به عاقبت به خیری در آخر الزّمان می‌شود.