احتجاج اميرالمؤمنين(ع) با سران مهاجر و انصار

اشاره:

امير مؤمنان علي(ع) در دوران 25 ساله صبر و سكوت خود براي اتمام حجّت بر مردمي كه او را رها كرده و مفضول را بر فاضل برتري داده بودند، به احتجاج و مناشده با بزرگان مهاجر و انصار پرداختند و از همه آنها بر فضائل خود اقرار گرفتند. آنچه در پي خواهد آمد متن يكي از مناشده‌هاي1 آن حضرت در اجتماع مهاجران و انصار است.

به نقل از سليم بن قيس در زمان حكومت عثمان بيش از دويست نفر از سران مهاجر و انصار در مسجد پيامبر(ص) گرد هم جمع شده و هر يك از فضايل خود سخن مي‌گفتند.

صحبت به درازا كشيد و از صبح تا ظهر طول داشت و عثمان در خانه‌اش بود و از گفت‌وگوي آنان خبر نداشت. علي بن ابي طالب(ع) هم ساكت بود و او و هيچ يك از اهل بيتش سخني نمي‌گفتند.

مردم رو به علي(ع) كردند و گفتند: چرا سخني نمي‌گويي؟ حضرت فرمود: هر كدام از دو گروه فضيلتي را گفتند و به حق گفتند.

سپس فرمود:

اي قريش و اي انصار، 2 خداوند به خاطر چه كسي اين فضيلت را به شما داده است؟ آيا به خاطر خودتان و قبائلتان و خانواده‌هايتان، يا به خاطر غير شما؟ گفتند: خداوند به خاطر پيامبر(ص)3 اين همه فضائل را به ما عطا فرموده و بر ما منت گذاشته است، و همة اينها را به بركت او يافته‌ايم و به آنها رسيده‌ايم. هر فضيلتي در دنيا و دين كه به آن دست يافته‌ايم به خطار پيامبر(ص) است نه به خاطر خودمان و نه قبائلمان و نه خانواده‌هايمان.

فرمود: اي قريش و اي انصار، راست گفتيد.

خلقت محمد و علي(ع) با طينت واحد

اميرالمؤمنين(ع) در ادامة كلامش فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه آنچه از خير دنيا و آخرت كه بدان دست يافته‌ايم فقط از ما اهل بيت بوده و از هيچ كدام از شما نبوده است؟ 4 آيا اقرار مي‌كنيد كه از پيامبر(ص) شنيديد كه مي‌فرمود: «من و برادرم علي بن ابي طالب تا آدم با يك طينت هستيم»؟5

خلقت نوري اهل بيت(ع) و پاكي نسل ايشان

فرمود: آيا اقرار مي‌کنيد كه پسرعمويم پيامبر(ص) فرمود: «من و اهل بيتم نوري بوديم كه چهارده هزار سال قبل از آنكه خداوند آدم را خلق كند در پيشگاه پروردگار مشغول عبادت بوديم. وقتي خداوند آدم را خلق كرد آن نور را در صلب او قرار داد و او را به زمين فرستاد. سپس آن نور را در صلب نوح در كشتي حمل نمود. سپس در صلب ابراهيم آن را به آتش پرتاب كرد. سپس خداوند همچنان ما را از صلب‌هاي باشرافت به رحم‌هاي پاك و از رحم‌هاي پاك به صلب‌هاي باشرافت بين پدران و مادران منتقل كرد. كه هرگز يكي از آنها به صورت زنا با يكديگر ملاقات نكردند؟» سابقه‌داران و متقدمان و اهل بدر و اهل احد گفتند: آري، اين را از پيامبر(ص) شنيديم.

علي(ع) برادر پيامبر(ص)

فرمود: شما را به خدا قسم مي‌دهم، آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) بين هر دو نفر از اصحابش برادري قرار داد و بين من و خودش برادري قرار داد و فرمود: «تو برادر من و من برادر تو در دنيا و آخرت هستم»؟

گفتند: آري به خدا قسم.

سد ابواب به جز از باب علي(ع)

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) محل مسجد خود را خريد و آن را بنا كرد و سپس در اطراف آن ده خانه بنا كرد كه نه خانه براي خود و دهمي را در وسط آنها براي من قرار داد و هر دري كه به مسجد باز يم‌شد ـ به جز در خانه مرا ـ مسدود كرد؟ آنگاه در اين باره بعضي سخناني گفتند و پيامبر(ص) فرمود: «من نه در خانه‌هاي شما او را باز گذاردم. بلكه خداوند به من دستور بستن در خانه‌هاي شما و باز گذاردن در خانة او را داد». همچنين پيامبر(ص) همه مردم ـ جز من ـ را نهي كرد از اين كه در مسجد بخوابند، و من در مسجد جنب مي‌شدم، و منزل من و پيامبر(ص) در مسجد يكي بود و براي پيامر و براي من در مسجد اولادي به دنيا مي‌آيند.6

گفتند: آري به خدا قسم

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه عمر اصرار داشت شكافي به قدر چشم از خانه‌اش به مسجد باز كند، ولي حضرت اجازه نداد7 و فرمود: «خداوند به حضرت موسي(ع) دستور داد تا مسجد پاكيزه‌اي بنا كند كه جز او و هارون و دو پسرش در آن سكونت نكنند به من هم دستور داده مسجد پاكيزه‌اي بنا كنم كه جز من و برادرم و دو پسرش در آن سكونت نكنند»؟

گفتند: آري به خدا قسم.

اعلام ولايت در غدير خم

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) در روز غدير خم مرا فرا خواند و ولايت مرا اعلام كرد و فرمود: حاضران به غائبان برسانند.

گفتند: آري به خدا قسم

علي(ع) ولي هر مؤمن

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) در جنگ تبوك فرمود:‌«تو نسبت به من همچون هارون نسبت به موسي هستي، و تو صاحب اختيار هر مؤمني بعد از من هستي؟»

گفتند: آري به خدا قسم

علي(ع) در مباهله

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه وقتي پيامبر(ص) اهل نجران را براي مباهله دعوت كرد، كسي جز من و همسرم و دو پسرم را همراه نياورد؟

گفتند: آري به خدا قسم

علي(ع) در خيبر

فرمود: آيا مي‌دانيد كه پيامبر(ص) پرچم خيبر را به دست من سپرد و فرمود: «فردا پرچم را به دست كسي خواهم داد كه خدا و رسولش را دوست مي‌دارد و خدا و رسولش او را دوست مي‌دارند، ترسو و فرار كننده نيست و خدا خيبر ر ابه دست او فتح مي‌كند»؟

گفتند: آري به خدا قسم

علي(ع) در ابلاغ سورح برائت

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) مرا براي ابلاغ سورة «برائت» فرستاد و غير مرا ـ كه ابوبكر بود ـ برگردانيد بعد از آنكه او را فرستاده بود 8 و اين به خاطر وحي الهي بود كه فرمود: خداوند علي اعلي مي‌فرمايد: «از جانب تو كسي حق رساندن پيام ندارد مگر كسي كه از خودت باشد»؟

گفتند: آري به خدا قسم

علي در شدائد پيامبر(ص)

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه هيچ كار مشكلي براي پيامبر(ص) پيش نيامد مگر آن كه به خاطر اطميناني كه به من داشت مرا در آن موارد پيش مي‌فرستاد و هيچگاه مرا به اسم صدا نزد، بلكه مي‌فرمود: «اي برادرم» و يا «برادرم را به نزد من فرا خوانيد»؟

گفتند: آري به خدا قسم

علي از پيامبر و پيامبر از علي(ع)

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) در مورد دختر حمزه بين من و جعفر و زيد قضاوت كرد9 و فرمود: «اي علي، تو از مني و من از توام، و تو صاحب اختيار هر مؤمن بعد از من هستي؟»

گفتند: آري به خدا قسم

ملاقات‌هاي خصوصي پيامبر(ص) و اميرالمؤمنين(ع)

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه من با پيامبر(ص) در هر روز و شب به منزل يكديگر مي‌رفتيم و خلوتي داشتيم، كه در آن اگر من سؤال مي‌كردم به من جواب مي‌گفت و اگر ساكت مي‌شدم خود آن حضرت شروع مي‌فرمود.

گفتند: اري به خدا قسم

علي(ع) افضل امت

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) مرا بر جعفر و حمزه فضيلت داد و به فاطمه(س) فرمود: «تو را به ازدواج كسي در آوردم كه بهترين اهل بيتم و بهترين امتم، و مقدم‌ترين آنها در اسلام و بالاترين آنها در حلم و بيشترين آنان در علم است»؟

گفتند: آري به خدا قسم

علي(ع) سيد عرب

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) فرمود: «من آقاي فرزندان آدم هستم و برادرم علي آقاي عرب و فاطمه سيده زنان اهل بهشت و دو پسرم حسن و حسين دو آقاي جوانان اهل بهشت هستند»؟

گفتند: آري به خدا قسم.

علي(ع) غسل دهندة پيامبر(ص)

فرمود: آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) به من دستور داد او را غسل دهم، و به من خبر داد كه جبرئيل مرا بر غسل او كمك مي‌كند؟

گفتند: آري به خدا قسم

علي(ع) در حديث ثقلين

فرمود: شما را به خدا قسم مي‌دهم، آيا اقرار مي‌كنيد كه پيامبر(ص) در آخرين خطابه‌اي كه براي شما ايراد كرد فرمود: «اي مردم، من در ميان شما دو چيز باقي گذاردم كه تا به آن دو تمسك داريد هرگز گمراه نمي‌شويد: كتاب خدا و اهل بيتم؟

گفتند: آري به خدا قسم10.

علي(ع) سابق الي الله

سپس علي(ع) فرمود: شما را به خدا قسم مي‌دهم، آيا مي‌دانيد كه خداوند عزوجل در كتابش سابق را بر مسبوق در بيش از يك آيه فضيلت داده و احدي از اين امت از من نسبت به خدا و

رسولش سبقت نگرفته است؟

گفتند: آري به خدا قسم

علي(ع) در «السابقون السابقون»

فرمود: شما را به خدا قسم مي‌دهم، آيا مي‌دانيد كه وقتي اين آيات نازل شد: «والسابقون الاولون من المهاجرين و الانصار و سبقت جويندگان اول از مهاجرين و انصار».11 و آية «السابقون السابقون. اولئك المقربون، سبقت جويندگان، سبقت‌جويندگان، آنان مقربانند»12 نازل شد، در اين باره از پيامبر(ص) سؤال شد. حضرت فرمود: «خداوند اين آيات را در مورد انبيا و جانشينان ايشان نازل كرده است. من افضل انبيا و رسولان خدايم، و علي بن ابي طالب جانشين من افضل اوصياست؟»

گفتند: آري به خدا قسم.

اجمالي از واقعه غدير خم

فرمود: شما را قسم مي‌دهم، آيا مي‌دانيد كه وقتي اين آيات نازل شد: «يا ايّها الذين آمنوا اطيعوا

سپس دستور داد ندا كنند تا مردم جمع شوند، و بعد خطابه‌اي ايراد كرد و فرمود: «اي مردم، آيا مي‌دانيد كه خداوند، عزوجل صاحب اختيار من است و من صاحب اختيار مؤمنان هستم و من از خود آنان به ايشان صاحب اختيارترم؟» گفتند: بلي يا رسول!

در همان غدير خم سلمان برخاست و عرضكرد: «يا رسول الله خداوند تعالي هم اين آيه را نازل كرد: «اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمت و رضيت لكم الاسلام دينا» امروز دين شما را كمال كردم و نعمت خود را بر شما تمام كردم و اسلام را به عنوان دين شما پذيرفتم».16 پيامبر(ص) سه مرتبه تكبير گفت و فرمود:

ابوبكر و عمر برخاستند و گفتند: «يا رسول‌الله

همة حاضرين مجلس مناشده گفتند: آري به خدا قسم، همة آنچه گفتي دقيقاً شنيديم و حاضر بوديم. و بعضي گفتند: اكثر آنچه گفتي حفظ كرده‌ايم ولي همه‌اش را به ياد نداريم ولي اينان كه همه‌اش را به ياد دارند منتخبين و افاضل ما هستند.

اميرالمؤمنين(ع) فرمود: راست گفتيد. همة مردم در حفظ و به ياد داشتن يكسان نيستند. قسم مي‌دهم آنان را كه اينمطلب را از پيامبر(ص) به ياد دارند كه به پا خيزند و بازگو كنند.

در اينجا زيد بن ارقم و براء بن عازب و ابوذر و مقداد و عمار گفتند: ما شهادت مي‌دهيم كه سخن پيامبر(ص) را به ياد داريم كه بر منبر ايستاده بود و تو در كنرا او بودي و مي‌فرمود: اي مردم، خداوند به من دستور داده كه معرفي كنم امام شما را و آنكه بعد از من در ميان شما قائم خواهد بود و وصي خود و جانشينم

را، و آن كسي كه خداوند در كتابش اطاعت او را بر مؤمنين واجب كرده و اطاعت او را قرين اطاعت خود و اطاعت من نموده و شما را در قرآن به ولايت او دستور داده است. من در اين باره ـ از ترس اهل نفاق و تكذيبشان ـ به پروردگارم مراجعه كردم، ولي مرا ترسانيد كه بايد اين رسالت را برسانم وگرنه مرا عذاب مي‌كند. اي مردم، خداوند در كتابش شما را به نماز امر كرده و من آن را برايتان بيان نمودم، و به زكات و روزه و حج دستور داده كه آن را هم براي شما بيان و تفسير نمودم و به ولايت دستور داده و من شما را شاهد مي‌گيرم كه ولايت مخصوص اين شخص است ـ و حضرت دست مبارك را بر علي بن ابي طالب(ع) قرار دادند ـ و سپس براي دو پسرش بعد از او، و سپس براي اوصيا از فرزندانشان بعد از آنهاست، آنان از قرآن جدا نمي‌شوند و قرآن از آنان جدا نمي‌شود تا بر سر حوضم بر من وارد شوند.

اي مردم، پناه و امامتان بعد از خودم و ولي و هدايت كننده شما را برايتان بيان كردم و او برادرم علي بن ابي طالب است و او در ميان شما به منزله من در ميان شماست. دين خود را از او پيروي كنيد و در همة امورتان از او اطاعت نماييد؛ زيرا آنچه خداوند از او پيروي كنيد و در همة امورتان از او اطاعت نماييد؛ زيرا آنچه خداوند از علم و حكمتش به من آموخته نزد اوست، از او بپرسيد و از او و حكمتش به من آموخته نزد اوست. از او بپرسيد و از او و جانشينانش بعد از او بياموزيد. به آنان چيزي ياد ندهيد و بر آنان پيشي نگيريد. و از ايشان عقب نمانيد كه آنان با حق و حق با آنان است، نه ايشان از حق جدا مي‌شوند و نه حق از ايشان جدا مي‌شود».