خطبة امام علي(ع) در روز غدير

فياض بن محمد بن عمر طوسي كه نود سال از عمرش سپري شده بود، در سال 259 ق. گفت: در روز غدير، شرفياب محضر حضرت ابوالحسن علي بن موسي الرضا(ع) بودم، گرد ايشان گروهي از ياران خاصشان حضور داشتند كه حضرت، آنان را براي افطار، نگه داشته بودند با اينكه خوراك، عطيه، هدايا، پوشيدني و حتي انگشتري‌ها و كفش‌هايي براي خانواده‌هاي آنان فرستاده بودند.

حضرت، احوال آنان و كساني را كه پيرامونشان بودند، دگرگون ساختند و سامان بخشيدند.

در آن روز، ابزار و وسايل تازه‌اي به كار گرفتند، غير ابزاري كه معمولاً روزهاي پيش به كار مي‌گرفتند و پيوسته ارجمندي و پيشينه روز غدير را يادآور مي‌شدند. بخشي از سخنانشان اين بود:

پدرم از پدرش امام صادق(ع) و از پدرش امام باقر(ع) و او از پدرش امام سجّاد(ع) و او از پدرش امام حسين(ع) روايت كردند: در روزگار اميرالمؤمنين(ع) يك سال، روز جمعه با عيد غدير هم‌زمان گشت.

اميرالمؤمنين(ع) پس از گذشت پنج ساعت از روز، بر فراز منبر رفتند و خدا را ستودند. ستودني كه همانند آن شنيده نشده بود، ستايشي كه كسي غير از او درك نمي‌كرد.

آنچه از آن سخنان به ياد مانده، چنين است:

ستايش، ويژة خداوندي است كه بدون نياز به ستايشگران خويش ستودن را شيوه‌اي از شيوه‌هاي اعتراف به ذات برين، بي‌نياز، ربوبي و يگانه خويش ساخته است و سببي براي افزودن رحمتش قرار داد و مسيري براي جويندگان فضلش و حقيقت اعتراف به منعم بودنش را در نهان واژه‌ها مستور داشت، هرچند الفاظ بزرگ باشد.

و گواهي مي‌دهم كه معبودي جز خداوند يگانه خويش ساخته است، و سببي براي افزودن رحمتش قرار داد و مسيري براي جويندگان فضلش، و حقيقت اعتراف به منعم بودنش را در نهان واژه‌ها مستور داشت، هرچند الفاظ بزرگ باشد.

و گواهي مي‌دهم كه معبودي جز خداوند يگانه بي‌انباز نيست، شهادتي كه نشان‌گر اخلاص دروني است و زبان، آن را با عبارتي برآمده از صداقت نهايي مي‌گويد.

«آفريننده پديدار و نقش‌پردازي كه داراي نام‌هاي نيكو است» و «چيزي مانند او نيست». زيرا چيزها به خواست او پديد آمده است پس پديده‌اش مثل او نمي‌شود و گواهي مي‌دهم كه محمد(ص) بنده و فرستادة اوست و او را از زمان پيشين ويژة خود ساخت. و بر ديگر امت‌ها آگاهانه برگزيد. او همگون آدميزادگان نيست.

خداوند او را انتخاب كرد تا فرمان‌دهنده و بازدارنده از سوي او باشد. و او را جانشين خود در ديگر جهان‌ها ساخت. «چون ديده‌ها خدا را نمي‌بيند». و گذر انديشه‌ها بر او نمي‌افتد و در قلمرو اسرار، گمان‌هاي پنهان همتايي براي او نمي‌يابد.

خداوند اعتراف به نبوت رسول اكرم(ص) را قرين اعتراف به خداوندي خويش ساخت و او را با بزرگداشت خود ويژه چيزهايي قرار داد كه هيچ موجودي به او نرسيد.

او بايسته چنين منزلتي بود به جهت پيراستگي و صداقتش چون ويژه چنان مرتبتي نمي‌گردد كسي كه دگرگوني با او بياميزد و رشتة دوستي را پاس نمي‌دارد كسي كه به دام گمان مي‌افتد. و خداوند فرمان داد كه بر او درود فرستيم تا بزرگداشتش، افزون‌تر گردد و راهي باشد، براي اجابت دعاي آن كس كه او را مي‌خواند، پس خداوند بر او درود فرستاد، گراميش داشت، ارجمندش ساخت و تا آنجا عظمتش داد كه آن را كرانه‌اي نيست و تا هميشة زمان، چنين است.

بي‌ترديد خداي والا پس از پيامبر(ص) گروه خاصي را ويژة خود كرد. به آنان والايي بخشيد و آنان را تا مرتبت او بالا برده و آنان را به راستي دعوت كنندگان به سوي خود قرار داد. راهنماياني كه قرن به قرن و زمان به زمان مردم را به سوي او هدايت كنند آنان را از ديرباز به گونه نورهايي آفريد پيش از اينكه هر پديده‌اي را پديد آورد.

و خداوند آنان را به ستايش خويش گويا ساخت و سپاسگزاري

و مجدستاني خود را به آنها الهام كرد و آنان را حجت‌هايي قرار داد بر هر كس كه به ملكوت ربوبيتش و به عبوديت خويش، اعتراف دارد.

و به وسيلة آن انوار، آنان را كه توان گفتن نداشتند به زبان‌هاي گوناگون، گويا ساخت، تا به خداونديش اقرار كنند. بي‌شك او شكافندة زمين‌ها و آسمان‌هاست. و آنان را بر آفرينش خويش گواه كرد، و آنچه مي‌خواست از ولايت امرش بدانها سپردو آنان را تفسير كنندگان و بيابانگران اراده‌اش قرار داد.

آنان بندگاني هستند كه «در سخن گفتن، بر او پيشي نمي‌گيرند و به دستور او عمل مي‌كنند، او آنچه را فراروي آنان و آنچه پشت سرشان است، مي‌داند و جز براي كسي كه [خدا] رضايت دهد، شفات نمي‌كنند و خود از بيم او هراسانند». براساس قوانين او فرمان مي‌دهند، سنتش را اجرا مي‌كنند، حدود او را برپا مي‌دارند و واجبات او را ادا مي‌كنند.

خداوند، بندگانش را چونان ناشنوايان، در دشواري‌ها رها نكرده است و در تيرگي‌هاي ناپيدا، بسان بي‌زبانان، واننهاده است، بل براي آنان، خردهايي قرار داده كه با اعضايشان آميخته است و در كالبدهايشان گسترده شده و در جان‌هايشان استوارگشته و حواس آنان را برده آن خردها ساخته است. و به وسيلة آن عقل‌ها، بر گوش‌ها، نگاه‌ها، پايبند حجت كرده است و راهش را بدان‌ها نشان داده است. و آنان را از آنچه گواه بود با زبان‌هاي رسا گويا ساخت به سبب قدرت و حكمتي كه در اين خردها پايدار كرد و به كمك اين خردها در پيش آنان بيان كرد. «تا كسي كه [بايد] هلاك شود، با دليلي آشكار هلاك گردد و كسي كه [بايد] زنده شود با دليلي واضح زنده بماند و خداست كه در حقيقت شنواي داناست». او بينا، گواه و آگاه به چيزهاي پنهان است.

و آنگاه، اي جامعة مؤمنان، امروز خداوند برين، دو عيد گران‌سنگ و بزرگ را به هم پيوسته است. دو عيدي كه پايداري و استواري هر كدام از اينها به ديگري است، تا پديدة زيبايي خويش را پيش شما كامل كند، شما را به راه رشدش آگاه سازد و پيرو آثار نور گرفتگان از نور هدايتش گرداند. و راه ميانه‌اش را براي پيمودن شما هموار كند و بخشش گوارايش را برايتان بگستراند. پس جمعه را مجمعي قرار داد و به سوي آن فرا خواند، تا آلودگي‌هاي پيش از جمعه را پاك گرداند، و آنچه، داد و ستدها و دست‌آوردهاي ناروا، در بين هفته پديد آورده است، بشويد. و يادآوري براي مؤمنان و نشانگر پرواي تقواپيشگان باشد.

و خداوند، پاداشك ارهاي اهل طاعت خويش را در روز جمعه، چندين برابر روزهاي پيشين ساخت و اينها نافرجام است مگر با انجام دادن و پذيرش آنچه به آن، امر كرده‌است و خودداري از آنچه ما را باز داشته و گردن نهادن به چيزهايي كه مارا به آنها تحريك كرده و فراخوانده است.

بنابراين، خداوند، توحيدش را مگر با نبوت پيامبر اكرم(ص) نمي‌پذيرد. و هيچ آييني را مگر با ولايت كساني كه به ولايتشان فرمان داده، قبور نمي‌كند.

و زمينه‌ةا و انگيزه‌هاي طاعتش تنها با چنگ زدن به دست‌آويزهاي او و دست‌آويزهاي اهل ولايت او تنظيم مي‌گردد. از اين رو خداوند بزرگ، در روز غدير (روز گردهمايي در كنار درختان) بر پيامبرش فرو فرستاد آياتي را كه اراده‌اش را دربارة ياران پاك و پيراسته و برگزيدگانش، بيان كرد.

و به او فرمان داد تا پيامش را به مردم برساند و از باطل‌گرايان و دورويان، نهراسد و به عهده گرفت تا او را از آسيب آنان، پاس دارد، و از رازهاي نهفته در دل اهل شك و از درون‌هاي مردم از دين برگشته، پرده برداشت.

و به گونه‌اي به اينها اشاره كرد كه مؤمن و منافق فهميد و آنگاه معرض، روي گرداند، و آن كه در قلمرو حق، ثابت بود، پايدار گشت و ناداني منافق و تعصب از دين برگشته‌ها افزوني يافت.

دندان‌هاي پسين را بر هم فشردند و بازوها را فشار دادند، گوينده‌اي سخن گفت، بانگ برآورنده‌اي بانگ برآورد و در دام افتاد آن كه در دام افتاد.

و برخي راه برگشتگي خويش را پي گرفتند و گروهي تنها با زبان و بدون ياور حقيقي، اعتراف كردند.

و بعضي با زبان و باور راستين اقرار كردند.

خداوند در آن روز، دينش را كمال بخشيد و چشمان پيامبر(ص) و چشم مؤمنان و پيروان را روشن گرداند.

و اتفاق افتاد آنچه برخي از شما گواه آن بوديد و خبرش به برخي ديگرتان رسيد.

و فرهنگ نيكوي خداوندي بر شكيب پيشگان، تمام شد.

و خداوند، آنچه را كه فرعون، هامان، قارون و سپاهيانش ساخته بودند، ويرن كرد و كاخ‌هايشان را تباه ساخت.

گروه اندكي از گمراهان باقي مانده‌اند كه «از هيچ نابكاري در حق مردم، كوتاهي نمي‌كنند». خداوند مي‌خواهد آنان را در سرزمينشان، عذاب كند و آثارشان را ناپديد سازد و نشانه‌هايشان را تباه گرداند و به زودي حسرت‌ها را بدرقه كاروان زندگيشان مي‌كند و آنان را با كساني كه دستشان را براي جنايت گشودند و گردن‌كشان ساختند، ملحق مي‌سازد.

كساني كه آنان را توانا ساختند تا در دين خدا دست برند و حكم خدا را دگرگون كنند.

و حتماً نصرت خداوند به سود رسول خود و به زبان دشمنان او فرا مي‌رسد و «خداوند لطيف و آگاه است». و شما را كمتر از آنچه شنيديد، كافي و بسنده است.

خداوند، رحمتشان كند. پس در آنچه او شما را به سوي آن فرا خوانده و بدان برانگيخته بينيدشيد. و آهنگ راه او كنيد و راه روشن او را بپيماييد و از راه‌ها [ي ديگر] كه شما را از راه وي پراكنده مي‌سازد پيروي نكنيد».

بي‌ترديد امروز (روز عيد غدير) موقعيت عظيمي دارد. در اين روز گشايش رخداده، نردبان [تكامل] برافراشته شده و دليل‌ها انكار گشته است.

امروز، روز كمال يافتن است.

امروز، روز پيمان بسته شده و روز شاهد و مشهود است، روز نمايان ساختن پيمان‌ها از دورويي‌ها و انكارهاي آگاهانه است. امروز، روز بيان حقايق ايمان است. روز راندن شيطان و روز دليل استوار است.

«امروز، همان روز داوري است كه آن را تكذيب مي‌كنيد» اين روز «ملا اعلي» (فرشتگان بالا و والا) است كه «دربارة آن به ستيز بر مي‌خيزند» و اين روز «نبأ عظيم است كه از آن روز برمي‌گردانيد». اين روز راهنمايي است، روز آزمون بندگان است.

روز دليل بر پيشاهنگان و ره‌نمايان است.

امروز، روزي است كه آنچه در سينه‌ها پنهان بود و توطئه‌هاي نهان، آشكار گشت.

امروز، روزي است كه نص‌ها و تصريح‌ها دربارة خاصان و افراد ويژه، اعلان شد.

امروز، روز شيث است.

امروز، روز ادريس است.

امروز، روز يوشع است.

امروز، روز شمعون است.

امروز، روز آسودگي بي‌گزند است، امروز، روز آشكار ساختن چيزي است كه در نهان، پاسداري شده است.

امروز، روز عيان شدن رازهاست. اميرالمؤمنين(ع) پيوسته مي‌فرمودند:

امروز، روز... امروز، روز...

(سپس افزودند):

پس مقام خداوند را پاس داريد، پرواپيشه كنيد به فرمان او گوش فرا دهيد، از او فرمان پذيريد، از نيرنگ، دوري گزينيد، با او به فريب نپردازيد، درون‌هايتان را بكاويد و با او مكر به كار نبريد، با توحيد خداوند، به سويش تقرب جوييد و با اطاعت از كسي كه خداوند، به اطاعت از او فرمان داده است. «و به پيوندهاي قبلي كافران، متمسك نشويد» (پايبند باشيد).

تباهي، شما را متمايل نكند تا با اطاعت از گمراهان، و گمراه كنندگان بيراهه رويد.

خداوند برين (كه گوينده ارجمند است) گروهي را در قرآن نكوهش مي‌كند [كه در وصف اطاعت كوركورانه خويش مي‌گويند:] «پروردگارا، آنان را دو چندان عذاب ده و لعنتشان كن لعنتي بزرگ». و خداوند برين فرمود: «آنگاه كه در آتش، به بحث مي‌پردازند، ناتوانان به گردنكشان مي‌گويند: ما پيروان شما بوديم، آيا چيزي ز عذاب خدا را از ما دور مي‌كنيد؟ مي‌گويند اگر خدا ما را هدايت كرده بود قطعاً شما را هدايت مي‌كرديم».

آيا مي‌دانيد استكبار چيست؟

استكبار اطاعت نكردن از كسي است كه مأموريد از او اطاعت كنيد و برتري‌جويي بر كسي است كه به پيروي از او فراخوانده شده‌ايد. قرآن، فراوان در اين باره سخن مي‌گويد، اگر كسي در آن بينديشد او را (از انحراف) باز مي‌دارد و پند مي‌دهد.

اي مؤمنان، بدانيد خداي برين و والا فرمود: «بي‌شك، خداوند دوست دارد، كساني را كه در راه او صف در صف، چنان‌كه گويي

بنايي ريخته شده از سرب‌اند، پيكار مي‌كنند».

آيا مي‌دانيد راه خدا چيست و چه كسي راه اوست؟ چه كسي صراط اوست؟ چه كسي طريق اوست؟

من «صراط» خدايم؛ صراطي كه اگر كسي آن را با اطاعت خدا نپيمايد، در آتش افكنده مي‌شود.

من راه اويم، راهي كه براي پيروي مردم پس از پيامبر اكرم(ص) برگماشته شد.

من تقسيم كننده بهشت و دوزخم.

من حجت خدا بر تباه‌كاران و نيكوكارانم.