نشانه‌های عامّ ظهوردر منطقهٔ غرب آسیا

بخشی از روایات معصومان؟عهم؟ دربارهٔ تحوّلات پیش از ظهور، حاکی از نشانه‌های عامّی است که هم در منطقهٔ غرب «آسیا» واقع خواهند شد و هم در دیگر نقاط جهان؛ به تعبیر دیگر می‌توان از آن به عنوان ویژگی‌های عامّ دوران پیش از ظهور یاد کرد. این نشانه‌ها که از آن بیشتر تحت عنوان علائم آخر الزّمان نام برده می‌شود، در واقع توصیف‌کنندهٔ اوضاع و احوال آخر الزّمان و تحوّلات پیش از ظهور است؛ تحوّلات و ویژگی‌هایی که منطقهٔ غرب آسیا را نیز در بر خواهد گرفت و با دیگر نقاط جهان در برخورداری از آن تمایزی ندارد. این مقاله در صدد است این نشانه‌های عام را ارزیابی کند.

ظهور فتنه

در روایات رسیده از معصومان؟عهم؟ دربارهٔ ویژگی‌های آخر الزّمان و نشانه‌های ظهور، واژهٔ فتنه بسیار به کار برده شده است. در این مجموعه از روایات، یکی از نشانه‌های قطعی در تحوّلات پیش از ظهور، گسترش فتنه در میان امّت اسلامی است.1 با بررسی شواهد و قراین در روایات، می‌توان به این جمع‌بندی رسید که امامان معصوم؟عهم؟ از به کارگیری واژهٔ فتنه، دو معنای ابتلا و آشوب را در بیان ویژگی‌های آخر الزّمان اراده کرده‌اند.

الف) ابتلا و امتحان

واژهٔ فتنه به شکل عام، به معنای ابتلا و آزمایش استعمال شده است و در اصل، چنان‌که راغب اصفهانی در کتاب لغت خود آورده، به ‌معنای قرار دادن طلا در آتش برای جدایی ناخالصی از آن است. راغب همچنین می‌افزاید: این کلمه برای دخول انسان در آتش، وسیلهٔ عذاب و همچنین آزمایش و ابتلا به کار رفته است.2 در واقع با كلمهٔ فتنه، معاملهٔ کلمهٔ بلا شده است؛ چرا که هر دو در سختی و آسانی به انسان می‌رسد؛ ولی کاربردشان در سختی بیشتر است؛ چنان‌که در «قرآن کریم» آمده است: «و نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً؛ شما را به امتحان بدی (سختی و مصیبت و بلا) و نیکی (آسانی و نعمت و دولت می‌آزماییم.»3

بر اساس این آیه از قرآن کریم، خداوند متعال انسان‌ها را در این دنیا با وسایل مختلف می‌آزماید تا انسان‌های خوب و نیک‌سرشت از بدان و زشت‌کرداران جدا شوند. در این میان یکی از این فتنه‌ها و آزمایش‌ها در احادیث اهل بیت؟عهم؟، غیبت امام زمان؟عج؟ معرّفی شده است؛ به گونه‌ای که امام رضا(ع) در این‌باره می‌فرمایند:

«به ناچار فتنه‌ای سخت و هولناک اتّفاق خواهد افتاد که در آن، هر صمیمیت و دوستی ساقط می‌شود و آن هنگامی است که شیعه سومین نفر از نوادگان مرا از دست بدهد و اهل آسمان و زمین و هر دلسوخته و اندوهناکی بر او بگرید.»4

امام هشتم(ع) از فتنه‌ای خبر می‌دهد که بعد از ایشان اتّفاق می‌افتد. مقصود ایشان از سومین نفر از نوادگانشان، امام حسن عسکری(ع) است. با شهادت ایشان، شیعه با امامی مواجه شد که از دیدگان آنان پنهان است. این موضوع، فتنه و ابتلایی سخت برای شیعیان شمرده می‌شود. البتّه پیشوایان معصوم؟عهم؟ با روش‌های گوناگون، پیروان خود را برای برخورد با چنین روزی آماده کرده بودند؛ از جمله پیشگویی غیبت امام دوازدهم؟عج؟ و کم کردن ارتباط مستقیم خود با مردم که از ناحیهٔ امام

دهم و یازدهم؟عهما؟ صورت گرفت تا شیعیان به ندیدن امامشان عادت کنند. با این اوصاف، پذیرفتن امامی که بسیاری از شیعیان او را ندیده بودند، دشوار بود؛ زیرا شیعه برای نخستین‌بار با این مشکل مواجه می‌شد.

بیشتر شیعیان در آن زمان با هدایت حضرت مهدی؟عج؟ و به وسیلهٔ نایبان خاص و بزرگان شیعه، شرایط حسّاس و فتنه‌انگیز را پشت سر گذاشتند؛ ولی تا وقت ظهور، فتنه و آزمایش برای انسان‌ها به وسیلهٔ امامی که از دیدگان آنان پنهان است، همچنان ادامه دارد. در حدیثی که از رسول اکرم(ص) نقل شده، به بودن این فتنه در زمان غیبت چنین اشاره شده است:

«قسم به کسی که مرا بشیر مبعوث کرد! به درستی که قائم از فرزندان من است و طبق پیمانی که از جانب من برعهدهٔ اوست، غایب می‌شود تا جایی که اکثر مردم گویند: خدا را به خاندان محمّد(ص) نیازی نیست و دیگران در اصل ولادت او شک می‌کنند. پس هر کس در زمان او واقع شود، باید به دین او متمسّک شود و به واسطهٔ شکّ خود، راه شیطان را باز نسازد تا شیطان او را از آئین من زایل کند و از دین من بیرون ببرد که او پیش‌تر، پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد و خدای تعالی شیطان‌ها را سرپرست انسان‌های بی‌ایمان قرار داده است.»5

ب) آشوب و هرج و مرج

واژهٔ فتنه در معنای خاصّ خود، عبارت از حوادث و پیشامدهایی است که مسلمانان را در معرض امتحان قرار می‌دهد. در واقع به‌کارگیری واژهٔ فتنه از سوی معصومان؟عهم؟ در بیان آشوب‌های آخر الزّمان در میان امّت اسلامی، به ارادهٔ این معنای خاص است. بر این اساس روایت‌های رسیده از معصومان؟عهم؟ دربارهٔ عصر ظهور، جوّی متلاطم و متشنّج را در بیشتر کشورهای اسلامی در آستانهٔ ظهور به تصویر می‌کشند. این تلاطم و اختلاف‌ها در واقع بخش جدانشدنی هر تغییر و انقلابی است؛ زیرا عدّه‌ای که مخالف تغییر و انقلابند و منافع و وجود خود را در خطر می‌بینند، می‌کوشند تا به هر وسیلهٔ ممکن - حتّی با جنایات هولناک - جلوی انقلاب را بگیرند. هرچند مبدأ زمانی و فاصلهٔ مشخّصی برای این فتنه‌ها و اختلاف‌ها تا ظهور ذکر نشده است، امّا آنچه مسلّم است، این است که فتنه‌ها و اختلاف‌ها که مدّتی قبل از ظهور، در جوامع انسانی و به ویژه در غرب آسیا، به عنوان مکان جغرافیایی ظهور وجود دارد، در سال‌های منتهی به ظهور تشدید می‌شود و در سال ظهور به اوج خود می‌رسد. در همین راستا در روایتی از جابر بن عبدالله انصاری به نقل از پیامبر اکرم(ص) آمده است:

«مهدی این امّت از ما خاندان رسالت است. وقتی که دنیا پر از هرج و مرج شد و فتنه‌ها در میان مردم نمایان گشت و امنیت از راه‌ها گرفته شد و برخی از این مردم به بعضی دیگر هجوم آوردند و بزرگان به زیردستان رحم نکردند و افراد کم سن و سال به بزرگان و کهنسالان احترام نگذاشتند، در چنین ایّامی خداوند مهدی ما را که نهمین فرزند حسین است، برمی‌انگیزد.»6

وجود فتنه یکی از علایم قطعی دوران غیبت است؛ به گونه‌ای که نعمانی در «كتاب الغیبة» امر غیبت را به شرایطی تشبیه می‌کند همراه با فتنه که برای انسان‌ها چاره و گریزی از آن نیست.7 همچنین در روایتی وقوع اختلاف در میان مردم در غرب و شرق عالم و همچنین شکل‌گیری اختلاف میان مسلمانان، به عنوان ابعاد این فتنه و از تحوّلات پیش از ظهور عنوان شده است:

«به طوری که در این شرایط، مردم از نا امنی به شدّت رنج می‌برند و این شرایط باید سپری شود تا منادی آسمانی، ظهور منجی را خبر دهد.»8

چنان‌که بیان شد، شکل‌گیری فتنه و آشوب و از سویی هرج و مرج، ویژگی فراگیر در میان همهٔ امّت‌ها پیش از ظهور منجی است؛ به گونه‌ای که در روایت آمده است: «

قائم ظهور نمی‌کند؛ مگر هنگامی که فتنه و بلا مردم را فرا گیرد و اختلاف شدید میان مردم واقع شود و در دینشان پراکندگی و اختلاف حاکم گردد.»9

با وجود چنین ویژگی‌ای، منطقهٔ غرب آسیا، به طور ویژه مورد توجّه امامان معصوم؟عهم؟ قرار گرفته است و ایشان وقوع هرج و مرج و اختلاف را در این منطقه پیش‌بینی کرده و آن را از نشانه‌های پیش از ظهور عنوان نموده‌اند. در روایتی ظهور حضرت مهدی؟عج؟ در سالی رقم خواهد خورد که در تمام سرزمین عرب اختلاف روی دهد.10 در مجموع این دسته از روایات نشان می‌دهد که علاوه بر شرایط ملتهب جهانی، منطقهٔ غرب آسیا نیز به عنوان محلّ ظهور منجی، مملوّ از هرج و مرج و گسترش اختلافات و درگیری‌ها خواهد بود؛ درگیری‌ها و اختلافاتی که ظهور یک منجیّ مصلح را طلب می‌کند.

گسترش ظلم و ستم

یکی از ویژگی‌های آخر الزّمان و مقدّمات قطعی ظهور منجی، فراگیری ظلم و ستم در جهان است. عبارت «كما مُلئت ظلماً و جوراً» در روایات معصومان؟عهم؟ دربارهٔ ظهور حضرت مهدی؟عج؟، به تواتر تکرار شده و این امر از نشانه‌های قطعی و زمینه‌های مسلّم ظهور است؛ چرا که اگر ظلم و ستمی در عالم نباشد، انسان‌ها ضرورت ظهور منجی و نیاز به آن را درک نخواهند کرد. از سویی، چنانچه در چنین فضایی منجی ظهور کند، با عدم همراهی و تبعیت مردم مواجه خواهد شد و در این شرایط، هدف خداوند از غیبت منجی و ظهور آن حاصل نخواهد شد. بر این اساس، در شرایط فراگیری ظلم و ستم در عالم است که زمینه برای ظهور منجی فراهم می‌شود و مردم به واسطهٔ نیاز به یک منجی برای تغییر شرایط نامطلوب حاکم، بی‌صبرانه منتظر ظهور او می‌شوند و در هنگام ظهورش نیز او را همراهی و از وی تبعیت می‌کنند.

در آخر الزّمان با گسترش ظلم و جور در عالم، حقوق انسان‌ها رعایت نمی‌شود و بی‌دلیل خونشان ریخته، مالشان غارت و به ناموس آنان تجاوز می‌شود؛ به گونه‌ای که این مسئلهٔ فراگیر شده در همه‌جا مشاهده می‌گردد. بر این اساس، معصومان؟عهم؟ به شکل متواتر بر گسترش ظلم و جور، به عنوان مقدّمهٔ ظهور تأکید کرده‌اند؛ چنان‌که پیامبر اسلام(ص) در روایتی در این‌باره با اشاره به اینکه دنیا هرگز پایان نمی‌یابد تا آنکه امر امّت ایشان را مردی از نسل امام حسین(ع) برپا کند، می‌فرمایند: «او زمین را پر از عدل می‌سازد؛ آن‌گونه که از ظلم و ستم پر شده است.»11 حضرت علی(ع) نیز در روایاتی با اشاره به فراگیری ظلم و ستم در روی زمین، شرایط را به گونه‌ای معرّفی می‌فرمایند که هیچ ‌کس خدا را نمی‌خواند:

«مگر در پنهانی و در این شرایط است که خداوند گروهی از صالحان را می‌آورد تا زمین را پر از عدل و داد کنند، آن‌گونه که پر از ظلم و جور شده است.»12

منطقهٔ غرب آسیا نیز از این نشانه و زمینهٔ قطعی ظهور مستثنا نیست؛ بلکه با توجّه به روایات متعدّد دربارهٔ اوضاع نابسامان و متشنّج این منطقه در آخرالزّمان و پیش از ظهور حضرت مهدی؟عج؟، بیشتر دستخوش ظلم و ستم‌های آخرالزّمان است و کشتارها و جنگ‌ها در این منطقه وسعت بیشتری نسبت به دیگر مناطق جهان خواهد داشت.

وقوع جنگ و کشتار

یکی از حوادث پیش از ظهور، گسترش جنگ‌ها، کشتارها و آشوب‌ها بر روی کرهٔ زمین، به ویژه در منطقهٔ غرب آسیاست. این مسئله موجب ترس همگانی، سلب آسایش و سختی برای همه می‌شود. عبدالله بن سنان روایت کرده است که امام جعفر صادق(ع) فرمودند:

«مرگ و کشتار، مردم را فرامی‌گیرد تا اینکه مردم در آن وقت، به حرم الهی پناه می‌برند. در آن هنگام، خبردهندهٔ راستگویی به دلیل شدّت کشتار ندا می‌دهد: برای چه قتل و کشتار؟! امامتان فلانی است.»13

همچنین در روایت دیگر، ابوبصیر و محمّد بن مسلم می‌گویند: از امام صادق(ع) شنیدیم که فرمودند: «امر ظهور تا اینکه دوسوم مردم از بین بروند، واقع نمی‌شود.» به حضرت عرض شد: اگر دو سوم مردم از بین بروند، چه کسی باقی می‌ماند؟ امام فرمودند:

«آیا خرسند نمی‌شوید که شما جزو همان یک‌سوم باقیمانده باشید؟»14

سلیمان‌ بن خالد نیز در روایتی دیگر قریب به این مضمون می‌گوید: از امام صادق (ع) شنیدم که می‌فرمودند:

«پیش از قیام قائم؟عج؟ دو نوع مرگ و میر رخ می‌دهد: مرگ سرخ و مرگ سپید تا اینکه از هر هفت نفر، پنج تن از بین می‌روند. مرگ سرخ شمشیر و مرگ سفید طاعون است.»15

این مجموعه از روایات، حاکی از این واقعیت است که قتل و کشتار، در پیش از ظهور فراگیر می‌شود و با توجّه به روایاتی که دربارهٔ تحوّلات پیش از ظهور در منطقهٔ غرب آسیا وجود دارد، این قتل‌ها و کشتارها در این منطقه به دلیل اهمّیت آن، گسترده‌تر است و با توجّه به قیام‌های متعدّدی که از این منطقه صورت می‌گیرد و به تبع آن کشتارهایی که رخ می‌دهد، یکی از علایم پیش از ظهور، قتل‌ها و کشتارهایی فراگیر در غرب آسیاست که فضایی نا امن را در منطقه پدید می‌آورد.

گسترش اختلافات و تکفیر

یکی از نشانه‌های آخر الزّمان، شکل‌گیری اختلاف‌ها و درگیری‌های فراوان میان گروه‌ها و احزاب مختلف است.

«فَاخْتَلَفَ الْأَحْزابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذينَ كَفَرُوا مِنْ مَشْهَدِ يَوْمٍ عَظيم؛16

گروه‌ها با هم اختلاف کردند؛ پس وای بر کافران به هنگام حضور در آن روز بزرگ!»

برخی روایات، این آیه را به ظهور فرقه‌های گوناگون در جهان اسلام مربوط دانسته‌اند که موجب اختلاف‌های بسیار خواهد شد. از حضرت امیر مؤمنان علی بن ابی‌طالب(ع) دربارهٔ این آیه سؤال شد. حضرت در پاسخ فرمودند:

«از سه چیز انتظار گشایش داشته باشید... اختلاف در میان مردمان شام؛ پرچم‌های سیاه از خراسان و صدای بلند در ماه رمضان.»17

همچنین در روایتی از امام صادق(ع) دربارهٔ شدّت شکل‌گیری اختلافات در میان مردم چنین آمده است:

«آن امر (ظهور) واقع نخواهد شد تا اینکه برخی از شما به روی بعضی دیگر آب دهان اندازند و تا اینکه بخشی از شما دیگری را لعن کنند و تا اینکه گروهی از شما

گروه دیگر را دروغگو بنامند.»18

از سویی، در جریان تحوّلات پیش از ظهور در میان مسلمانان یک فضای تخریب و تکفیر حاکم می‌شود. در این شرایط نامطلوب، بنا بر روایتی از امام حسن(ع) در آخر الزّمان فضایی حاکم می‌شود که مسلمانان از یکدیگر تبرّی و دوری می‌جویند.19

تمامی شواهد روایی نشان می‌دهد که در دوران پیش از ظهور، اختلافات و مخاصمات، جهان اسلام را فرامی‌گیرد و از وحدت و اتّحاد در میان مسلمانان خبری نخواهد بود. از سویی، این اختلافات به شکلی بسیار شدید در حدّ تبرّی‌جستن و تکفیر کردن یکدیگر، خود را نشان می‌دهد و جهان اسلام از یک اختلاف و از هم‌گسیختگی رنج خواهد برد.

گسترش فساد و انحرافات

فساد و انحراف‌های اخلاقی در جامعهٔ آخر الزّمان رو به فزونی خواهد گذاشت و از سویی دینداری و دین‌مداری به انزوا کشیده می‌شود. در شرایط پیش از ظهور، جامعهٔ بشری دچار انحرافات گسترده در زمینه‌های اخلاقی و معنوی می‌گردد و هیچیک از جوامع بشری، اعمّ از مسلمان و غیر مسلمان، از این قاعده مستثنا نیستند. امام محمّد باقر(ع) در ترسیم این انحرافات و رفتارهای غیر اخلاقی در شرایط پیش از ظهور، به تشبّه مردان به زنان و زنان به مردان اشاره و می‌فرمایند: «در این اوضاع، مردان به مردان و زنان به زنان اکتفا می‌کنند.»

امام با اشاره به اینکه در این دوره شهادت‌های دروغ پذیرفته می‌شود و در مقابل، شهادت انسان‌های عادل رد می‌شود، از سبک شمردن خون‌ریزی و ارتکاب زنا و رباخواری در میان مردم سخن می‌گویند.20

با گذشت زمان و نزدیک شدن به زمان ظهور، به دلیل رویدادهای مختلف و از سویی انحرافات پیش‌آمده در مسیر دینداری مسلمانان، شاهد دوری از اسلام اصیل خواهیم بود و در شرایط پیش از ظهور، اسلامی منحرف به همراه انبوهی از بدعت‌های ناروا بر جهان اسلام حکمفرما خواهد شد. در چنین شرایطی است که با ظهور و قیام حضرت مهدی؟عج؟، غبار از قامت دین زدوده می‌شود و بسیاری گمان می‌کنند که آن حضرت دینی جدید آورده است. در همین راستا پیامبر اسلام(ص) با توصیف شرایط آن زمان، رسیدن دورانی را به مردم خبر می‌دهند که:

«درهم‌های آنان دینشان خواهد بود و همّت ایشان شکمشان و قبلهٔ آنها زنانشان؛ برای طلا و نقره رکوع و سجود به جای می‌آورند. آنان همواره در سرگردانی و مستی خواهند بود. نه بر مذهب مسلمانی‌اند و نه بر مسلک نصرانی.»21

همچنین امیر مؤمنان علی(ع) در روایتی اوضاع و احوال آخر الزّمان را به گونه‌ای توصیف می‌فرمایند که اسلام همچون ظرفی واژگون می‌گردد و آنچه در آن است، ریخته می‌شود.22 از سویی، در دوران پیش از ظهور فسادهای اخلاقی افزایش می‌یابد و مردم با تغییر دیدگاه‌شان، خوب را بد و زشتی را زیبا می‌بینند. دلیل شکل‌گیری این وضعیت در روایات، فاصله گرفتن جوامع از اخلاق و معنویت، کنار گذاشتن انسان‌های با ایمان از قدرت و ترک امر به معروف و نهی از منکر عنوان شده است.

دراین راستا امام جعفر صادق(ع) به نقل از پیامبراکرم(ص) می‌فرمایند:

«چگونه خواهید بود وقتی زنان شما فاسد و جوانان شما اهل گناه شوند و امر به معروف و نهی از منکر را ترک کنید؟»

به ایشان گفته شد: ای رسول خدا! آیا چنین خواهد شد؟ فرمودند:

«بله و بدتر از آن خواهد شد و آن اینکه چگونه خواهید بود وقتی امر به منکر کنید و نهی از معروف کنید؟»

به ایشان گفته شد: ای رسول خدا! آیا چنین خواهد شد؟ فرمودند:

«بله و بدتر از آن خواهد شد و آن اینکه چگونه خواهید بود، وقتی معروف را منکر و منکر را معروف ببینید؟»23

پیامبر اسلام(ص) در روایتی دیگر در بیان نشانه‌های آخر الزّمان با اشاره به اینکه در این زمان نماز ضایع شده، از شهوات پیروی می‌شود و مردم به سوی هواها میل پیدا می‌کنند، به نشانه‌های دوری از دین و رواج انحرافات اشاره و در ادامه می‌فرمایند:

«مال، مقامی عظیم پیدا می‌کند و مردم آن را تعظیم می‌کنند. دین به دنیا فروخته می‌شود و در آن زمان است که دل افراد با ایمان در درونشان برای منکرات بسیاری که می‌بینند و نمی‌توانند آن را تغییر دهند، آب می‌شود؛ چنان‌که نمک در آب حل می‌گردد.»

سلمان فارسی با شگفتی و تعجّب از رسول خدا(ص) می‌پرسد: به راستی چنین روزی خواهد رسید؟ پیامبر اکرم(ص) با تصدیق او می‌فرمایند:

«به آن خدایی که جانم به دست اوست! در این هنگام منکر، معروف و معروف، منکر می‌شود؛ خائن امین قلمداد می‌گردد و امین خیانت می‌کند؛ دروغگو تصدیق می‌شود و راستگو

تکذیب می‌گردد.»

در ادامهٔ روایت رسول خدا(ص) با بیان اینکه در آخر الزّمان ربا همه‌جا را می‌گیرد و یک عمل آشکار می‌شود، آخر الزّمان را دورانی توصیف می‌فرمایند که معاملات با غیبت و رشوه انجام می‌شود و دین، خوار و دنیا، بلندمرتبه می‌گردد. حضرت در ادامهٔ روایت در بیان ویژگی‌های حاکم بر این دوران می‌فرمایند:

«حرمت‌ها شکسته می‌شود و مردم از روی آگاهی و عمد، در پی ارتکاب گناه هستند. اشرار بر اخیار مسلّط می‌شوند. دروغ آشکار و بی‌پرده و لجاجت‌ها ظاهر می‌گردد و فقرا فقر خود را علنی می‌کنند. مردم در لباس به یکدیگر فخر می‌فروشند و باران در غیر فصل آن می‌بارد.»24

همان‌گونه که از این مجموعه روایات برداشت می‌شود، به سبب گسترش انحرافات، رفتارها، آداب و رسوم نادرست در شرایط پیش از ظهور، تعالیم ناب اسلام به انزوا و فراموشی کشیده می‌شود و به دلیل برجسته شدن مادّیات و مظاهر آن، دین و معنویت دچار عزلت و فراموشی می‌گردد و از اسلام، جز ظاهر و پوسته‌ای نمی‌ماند. البتّه نباید این نکتهٔ مهم را فراموش کرد که شکل‌گیری چنین وضعیتی در جهان اسلام، خود مقدّمه‌ای از مقدّمات ظهور و آماده‌سازی زمینه‌های ظهور منجی و پذیرش او از سوی مسلمانان است؛ چرا که تا وقتی عطش و نیاز به منجی در میان مسلمانان احساس نشود، تحقّق ظهور به دلیل عدم دستیابی به هدف خود معنا نخواهد داشت. این در حالی است که شکل‌گیری چنین وضعیتی در جهان اسلام، خود به شکل‌گیری خواست عمومی میان مسلمانان برای ظهور منجی و تغییر شرایط نابسامان حاکم بر آنها خواهد انجامید و به تحقّق مقدّمات و تحوّلات پیش از ظهور در جهان اسلام، به ویژه منطقهٔ غرب آسیا کمک خواهد کرد.

افزایش بلاهای طبیعی و بیماری‌ها

یکی از ارمغان‌های انقلاب صنعتی در اروپا و به تبع آن در جهان، رشد فناوری و پیشرفت بشر بود؛ اتّفاقی که مقدّمهٔ ورود به دنیای مدرن صنعتی شد و بشر با ابزار علم و فناوری توانست بیش از پیش با بهره‌گیری از طبیعت اطراف خود، در جهت رفاه و آسایش خویش گام بردارد. این بهره‌گیری از طبیعت، به شکل کامل در راستای رفاه بشر قرار نگرفت؛ بلکه انسان‌ها در مسیر پیشرفت به دلیل تغییراتی که در طبیعت ایجاد کردند، موجب شکل‌گیری مجموعه‌ای از آثار ویرانگر طبیعی، از جمله گرم شدن کرهٔ زمین، بحران بی آبی، شیوع بیماری‌های صعب العلاج، گسترش مرگ و میر، زلزله، طوفان، سیل و اموری از این دست شد. این آثار ویرانگر که با خود بلایا و مصائب بسیاری به همراه دارد، از ویژگی‌های خاصّ آخر الزّمان و رخدادهای پیش از ظهور است و از سویی، در راستای خواست و ارادهٔ خداوند متعال قرار دارد و هیچ منافاتی با آن ندارد؛ چرا که بلایا و مصائب دنیوی در راستای قوانین و قواعد حاکم بر نظام آفرینش و مبتنی بر خواست و ارادهٔ پروردگار، متوجّه انسان می‌شود.

بر اساس شکل‌گیری چنین شرایطی است که روایات بسیاری از برخی تغییرات در نظام آفرینش و شکل‌گیری و گسترش بلایای طبیعی در دوران پیش از ظهور و آخر الزّمان خبر داده‌اند؛ به گونه‌ای که ابوسعید خدری از پیامبر گرامی اسلام(ص) چنین نقل می‌کند که ظهور حضرت مهدی؟عج؟در امّت اسلام زمانی است که اختلاف میان انسان‌ها و وقوع زلزله‌ها شیوع پیدا می‌کند.25 همچنین در روایتی دیگر ابوحمزه ثمالی از امام محمّد باقر(ع) نقل می‌کند که فرمودند:

«قائم قیام نمی‌کند؛ مگر وقتی که ترس شدید، زلزله‌ها، فتنه و بلا مردم را فراگرفته باشد.»26

بر اساس آنچه از روایات آخر الزّمان استنباط می‌شود و از سویی با توجّه به قرائن و شواهد موجود حاکم بر دنیای صنعتی امروز - که بشر بیش از پیش در طبیعت اطراف خود، تصرّف‌های نابجا می‌کند و پیشرفت‌ها و آزمایش‌هایش در برخی موارد لطمات جبران‌ناپذیری به طبیعت وارد می‌سازد، بلایا و مصائب طبیعی در عالم شیوع می‌یابد. این در حالی است که بر اساس روایات رسیده از معصومان؟عهم؟ یکی از آثار قطعی ظلم و جور در دنیا، فراگیری بلایای طبیعی و مرگ و میرهاست که در آخر الزّمان به دلیل آنکه ظلم و جور در عالم گسترش می‌یابد، از آثار طبیعی آن نیز شیوع بلایا و مصائب طبیعی است که بشر را احاطه کرده است.

همان‌گونه که بیان شد، یکی از حوادث آخر الزّمان و تحوّلات پیش از ظهور، گسترش بیماری‌های سخت و بدون علاج است. بخش عمده‌ای از این بیماری‌ها به دلیل آلودگی‌های موجود در طبیعت و محیط پیرامون، از قبیل بدی آب و هوا، غذای ناسالم و آزمایش‌های علمی مخاطره‌انگیز، در میان انسان‌ها شایع می‌شود. همچنین امکان دارد بیماری‌های خطرناک توسّط برخی انسان‌های فاسد در دورهٔ آخر الزّمان میان مردم پخش شود؛ به طوری که در چندین روایت، به شیوع طاعون در دوران قبل از ظهور اشاره شده است.17

در همین راستا از امیر مؤمنان علی(ع) نقل شده است که پیش از آمدن حضرت حجّت؟عج؟ مرگ سرخ و مرگ سفید، ملخ فصل و ملخ غیر فصل - که مانند خون، سرخ‌رنگ است - خواهد بود که در واقع، مرگ سرخ با شمشیر و مرگ سفید به وسیلهٔ طاعون است.18

گسترش یأس و نا امیدی

در دورهٔ پیش از ظهور حضرت مهدی؟عج؟ یأس و نا امیدی بر جهانیان سایه می‌افکند. آنان علاوه بر خسته شدن از وضع موجود، امید خود را از دست‌یابی به وضع مطلوب از دست می‌دهند و این نا امیدی به سبب قتل و غارت‌ها، نا امنی‌ها، گرفتاری‌ها، بیماری‌ها و فسادی است که بر همه‌جا حاکم است و همگان را از گشایش در امورشان مأیوس می‌کند. نا امیدی آنان از آن وضع، سبب می‌شود که پس از قیام حضرت و مشاهدهٔ دادگری ایشان، برای رهایی از وضعیت نامطلوب حاکم، به سرعت به او بپیوندند. شاهد بر این مدّعا، روایتی از امام صادق(ع) است که گشایش و ظهور فرج را در هنگام یأس و نا امیدی عنوان می‌کند.19 در حدیثی دیگر، حسن بن محبوب نقل

کرده است که امام رضا(ع) به او فرمودند:

«... هنگام از دست دادن ماء معین (آب گوارا که کنایه از غیبت امام است)، بسیاری از زنان و مردان مؤمن، دلسوخته و اندوهناک خواهند بود. گویا آنان را در نا امیدترین حالتشان می‌بینم که ناگهان ندایی داده می‌شود که از دور، مانند نزدیک شنیده می‌شود. آن ندا رحمتی برای مؤمنان و عذابی برای کافران است.»30

پی‌نوشت‌ها