فصل دیدار و تمنّا

روزنگار قمری و شمسی

اعمال ماه شوال

• شب اوّل (شب عید فطر): از لیالی شریفه است که کمتر از شب قدر نیست و اعمالی دارد:

- یک غسل مقارن غروب آفتاب و غسل دیگری در آخر شب؛

- احیای آن با نماز و دعا و استغفار و بیتوته در مسجد؛

- در تعقیب نماز مغرب و عشاء و نماز صبح و نماز عید، این تکبیرات را تکرار کند: «الله اكبر، الله اكبر»؛

- خواندن دعای «یا ذَالمَنِّ و الطَّولِ...» پس از نافلهٔ مغرب که شرح آن در «مفاتیح» آمده است؛

- زیارت امام حسین(ع) با زیارت مخصوص این شب؛

- ده مرتبه این دعا را بخواند: «یَا دَائِمَ الْفَضْلِ عَلَی الْبَرِیَّة...»؛

- ده رکعت نماز به کیفیتی که برای شب آخر ماه رمضان بیان شده است؛

- دو رکعت نماز که در رکعت اوّل پس از حمد، هزار مرتبه توحید و در رکعت دوم یک مرتبه خوانده شود و سپس تعقیبات خاصّ این دعا که در مفاتیح الجنان ذکر شده، خوانده شود؛

- چهارده رکعت نماز که در هر رکعتی حمد و آیة الکرسی و سه مرتبه توحید خوانده شود؛

• روز اوّل ماه (روز عید فطر): خواندن تکبیرات این روز بعد از نماز صبح و نماز عید فطر؛

- خواندن دعای: «اللَّهُمَ إِنِّي تَوَجَّهْتُ إِلَیْكَ بِمُحَمَّدٍ أَمَامِي...» بعد از نماز صبح؛

- ادای زکات فطره قبل از نماز عید فطر؛

- غسل نمودن؛

- پوشیدن جامهٔ نیکو و رفتن به صحرا (در غیر «مکّه») برای نماز عید در زیر آسمان؛

- افطار نمودن قبل از نماز عید فطر (مستحب است تناول مقدار کمی تربت سیّد الشّهدا(ع))؛

- هنگام مهیّا شدن برای نماز عید این دعا را بخواند: «اللَّهُمَ مَنْ تَهَیَّأَ فِي هَذَا الْیَوْمِ...»؛

- خواندن نماز عید فطر؛

- زیارت امام حسین(ع)؛

- خواندن «دعای ندبه».

• روز بیست و پنجم: به قول برخی در این روز امام صادق(ع) به وسیلهٔ انگور مسموم، به شهادت رسیدند.

ردّ الشمس برای حضرت علی(ع) (15 شوال 7ه‍ .ق.)

از معجزاتی که ذات اقدس حضرت باری تعالی به دست امیر مؤمنان علی(ع) ظاهر کرد، ردّ شمس است که همهٔ علما، مورّخان و سرایندگان به نظم و نثر انتشار داده و این پیشامد، دو مرتبه برای امیرالمؤمنین(ع) اتّفاق افتاد: یکی در زمان پیغمبر(ص) و دیگری پس از او. ردّ شمس در وهلهٔ اوّل به طوری که اسماء و امّ سلمه و جابر انصاری و ابوسعید خدری و عدّهٔ دیگر روایت کرده‌اند، چنین است که پیغمبر اکرم(ص) در منزل خود بود و امیر مؤمنان علی(ع) هم حضور داشتند. همان لحظه جبرئیل(ع) آمده، وحی الهی آورد. رسول خدا(ص) سر مبارک خود را روی پای علی(ع) گذاردند و سر برنداشتند تا هنگامی که آفتاب غروب نمود. علی بن ابی‌طالب(ع) که نماز عصر را به جا نیاورده بودند، بی‌اندازه پریشان شدند؛ زیرا نمی‌توانستند سر پیغمبر(ص) را از روی زانوی خود برداردند و نمی‌توانستند نماز را به طور معمول به جا آورند. چاره نداشتند جز اینکه همچنان‌که نشسته‌اند، با اشاره رکوع و سجود را به عمل آورند.

پیامبر اکرم(ص) پس از آنکه از آن حالت به خود آمدند، به علی(ع) فرمودند: «نماز عصرت قضا شد.» عرضه داشتند: «چاره‌ای جز این نداشتم؛ زیرا حالت وحیی که برای شما پیشامد کرده بود، مرا از انجام وظیفه بازداشت.» رسول خدا(ص) فرمودند: «اینک از خدا بخواه تا خورشید را به جای اوّل برگرداند تا نمازت را به وقت خودش به جا آوری. خداوند دعای تو را مستجاب می‌کند؛ چرا که از خدا و رسول او اطاعت کردی.» علی(ع) حسب الامر از خدا چنان درخواستی کردند. دعای ایشان مستجاب شد و خورشید به محلّی آمد که می‌توان نماز عصر را خواندند.

امیر مؤمنان علی(ع) نماز عصر را در وقت خود به جا آوردند. آنگاه خورشید غروب نمود.

اسماء می‌گوید: سوگند به خدا! هنگامی که خواست غروب کند، صدایی ارّه‌مانند که بر چوب کشیده می‌شود، از آن به گوش ما رسید.1

وفات حضرت عبدالعظیم(ع) (15 شوال 252ه‍ .ق.)

آقای مرعشی نجفی نقل می‌کنند: طلبهٔ سیّدی پس از آنکه مقطعی از درسش را در نجف به پایان برد، به «تهران» آمد و مقدّمات ازدواج ایشان فراهم شد، دختری معرّفی شد و به خواستگاری ایشان رفت. مسائل مطابق سلیقهٔ طرفین طی شد؛ جز اینکه پدر دختر شرطی را برای داماد مطرح کرد تا پس از تحقّق آن دختر به خانهٔ بخت برود. شرط پدر دختر تهیّهٔ این اقلام بود: یک جفت گوشواره، چهار عدد النگو، دو عدد پیراهن، دو قواره چادری و دو جفت کفش. اگرچه درخواست خانوادهٔ عروس چندان سخت و چشمگیر نبود، لیکن برای آن عالم بزرگوار، تهیّهٔ همین‌قدر هم مقدور نبود. ایشان نا امید از انجام شرط، عازم «قم» شد؛ امّا قبل از حرکت به سمت قم، به قصد زیارت حضرت عبدالعظیم(ع) در «ری» توقّف کرد. آن عالم بزرگوار قبل از آنکه به حرم مشرّف شود، دقایقی را در حیاط صحن و مقابل ایوان ایستاد. تمام حواسش به شرطی بود که از عهدهٔ انجام آن برنیامده است. در این لحظه کاملاً متوجّه آن حضرت شد و مشکل را با آن وجود مقدّس در میان گذاشت. در حالتی دل‌شکسته زار زار گریست و برای آنکه کسی متوّجه نشود، عبایش را روی صورتش گرفت. چند لحظه بعد، کسی دست روی شانه‌اش گذاشت و آرام در گوشش گفت: آقا! بسته‌تان را بردارید تا خدای نکرده کسی آن را نبرد! و ایشان ناراحت از اینکه او را از چنین حالی بیرون آورده‌اند، مکثی کرد و بعد چشم انداخت و دید بسته‌ای جلوی پایش افتاده است! ابتدا اعتنا نکرد؛ امّا بلافاصله طنین صدایی را که لحظاتی قبل او را متوجّه این بسته کرده بود، در ذهنش نشست. نگاه جست‌وجوگرش کسی را نیافت. بسته را باز کرد. درون بسته این اشیاء به طور مرتّب چیده شده بود: دو جفت کفش زنانه، دو قواره چادری، دو عدد پیراهن، چهار عدد النگوی طلا و یک جفت گوشواره.2

شهادت امام جعفر صادق(ع) (25 شوال 148ه‍ .ق.)

منصور دوانقیِ ملعون از فعّالیت‌های امام جعفر صادق(ع) بسیار نگران بود و همواره آن حضرت را مورد آزار و اذیّت قرار می‌داد و چندین بار قصد جان آن حضرت را کرد؛ از جمله دستور داد تا خانهٔ حضرت را به آتش کشیدند؛ ولی امام(ع) در حالی که گام بر آتش می‌نهادند، از خانه بیرون آمدند؛ در حالی که می‌فرمودند:

«أَنَا ابْنُ أَعْرَاقِ الثَّرَى أَنَا ابْنُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اللَّه؛3

منم پسر [اسماعیل نبی] کسی که خاک برایش نرم شد؛ منم پسر ابراهیم خلیل الله.»

سرانجام ایشان در سال 148ه‍ .ق. به شهادت رسیدند. شهادت حضرت به سبب انگور زهرآلودی بود که منصور به آن حضرت خورانید. مدّت امامت آن حضرت سی و چهار سال و عمر شریفشان شصت و پنج سال بود. به دلیل طول دوران امامت ایشان را شیخ الائمّه خوانده‌اند.

اعمال ماه ذی‌قعده

اوّلین ماه حرام است که در این ماه‌ها گناهان و حسنات مضاعف می‌شود.

- نماز روز یکشنبه ذی‌قعده: نماز بسیار پرفضیلتی از رسول خدا(ص) نقل شده است. به این ترتیب که پس از غسل و وضو چهار رکعت نماز بخواند که در هر رکعت حمد و سه مرتبه توحید و یک مرتبه معوذتین خوانده و پس از نماز هفتاد مرتبه استغفار نموده و بگوید: «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِیم». آنگاه بگوید: «یَا عَزِیزُ یَا غَفَّارُ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَ ذُنُوبَ جَمِیعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ فَإِنَّهُ لَا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْت»

- روز یازدهم: ولادت با سعادت امام رضا(ص) در سال 148ه‍ .ق. در چنین روزی واقع شده است.

- شب پانزدهم: شب مبارکی است که خداوند بر مؤمنان نظر رحمت می‌افکند و حاجات سائلان را برآورده می‌سازد.

- روز بیست و سوم: بنا بر روایتی شهادت امام رضا(ع) در سال 203ه‍ .ق. در چنین روزی رخ داده است و زیارت آن حضرت از دور و نزدیک سنّت است.

- شب بیست و پنجم: شب «دحو الأرض» (یعنی پهن شدن زمین از زیر خانهٔ «کعبه» بر روی آب) و از لیالی شریفه است که رحمت خدا در آن نازل می‌شود و قیام به عبادت در آن اجر بسیار دارد. همچنین در این روز حضرت ابراهیم(ع) و حضرت عیسی(ع) متولّد شده‌اند و در روایتی آمده که در این روز حضرت قائم؟عج؟ قیام خواهد نمود.

- روز بیست و پنجم: روز دحو الأرض است و یکی از آن چهار روزی است که در تمام سال به فضیلت روزه ممتاز است و روزی است که رحمت خدا در آن منتشر و عبادت آن اجر بسیار دارد. از جمله اعمال این روز: غسل. روزه. خواندن دو رکعت نماز در هنگام چاشت با کیفیت خاصّی که در مفاتیح‌الجنان ذکر شده است. خواندن این دعا: «اللَّهُمَ دَاحِيَ الْكَعْبَةِ وَ فَالِقَ الْحَبَّة...» زیارت امام رضا(ع) در این روز که افضل اعمال مستحب است.

- روز آخر: بنا بر مشهور شهادت حضرت امام محمّدتقی(ع) در سال 220ه‍ .ق. در چنین روزی بوده است.

حضرت معصومه؟عها؟ (1 ذی‌قعده 173ه‍ .ق.)

حضرت علی بن موسی الرّضا(ع) در فضیلت زیارت بانوی بزرگوار، حضرت فاطمه معصومه؟عها؟ چنین فرموده‌اند:

«هر کس او را زیارت کند و حقّ او را بشناسد، بهشت بر او واجب است.»

همچنین در زیارت‌نامه‌ای که از امام رضا(ع) نقل شده است، در بیان جایگاه ایشان چنین آمده:

«یّا فّاطِمّة اِشفِعی لِي فِي الجّنّّه فِانّّ لّكّ عِندَ الله شّأنّا مِن الشّّأن؛

ای فاطمه! برای بهشت برای ما شفاعت کن که تو در نزد خدا جایگاه بس عظیمی داری.»4

ولادت حضرت علی بن موسی الرّضا(ع) (11 ذی‌قعده 148ه‍ .ق.)

لبخند امام برای تو کافی است

خدمت امام رضا(ع) نشسته و مشغول گفت‌وگو با حضرت بود که جمعی از اهالی «بصره» برای ورود و دیدار ایشان اذن خواستند. امام به یونس بن عبدالرّحمن دستور دادند که به پستوی خانه برود و تا به او اجازه نداده‌اند، بیرون نیاید.

دقایقی از حضور مهمانان گذشت و صحبت به یونس و فعّالیت‌های او رسید. هر کدام تا توانستند، از یونس بدگویی و گلایه کردند که او بر ضدّ شما فعّالیت دارد، افکارش انحرافی است و... در پاسخ آنها امام تنها سر به زیر انداختند و سکوت نمودند...

یونس همه را می‌شنید؛ امّا اجازه نداشت تا بیرون بیاید. قطرات اشک بر صورتش نشست و زانوانش را در بغل گرفت. چه باید می‌کرد؟

مدّتی گذشت و مهمانان مرخّص شدند. امام(ع) یونس را صدا زدند تا بیرون بیاید. یونس با چشمانی قرمز و صورتی اشک‌آلود وارد شد. بغض گلویش را گرفته بود.

امام نگاه پر رأفتشان را بر چهرهٔ غم‌زدهٔ یونس دوختند. نگاهی که انگار آب بود بر دل آتش‌زده‌اش؛ در همان حال فرمودند: «برای چه گریه می‌کنی؟»

سؤال امام(ع) یونس را به هق هق انداخت: آقا! دیدید چه‌ها پشت سرم گفتند و مرا بی‌جهت متّهم ساختند؟ من... من هر چه کرده‌ام، به نیّت دفاع از حریم شما بوده است.

امام فرمودند: «یونس! اگر در یک دست مقداری گِل باشد و در دست دیگر مرواریدی سپید و همه بگویند آن قطعه گِل، مروارید است، آیا تو سخنشان را می‌پذیری؟»

یونس گفت: نه آقای من! من به چشم خود مروارید را می‌بینم. چگونه چنین حرفی را باور کنم؟

فرمودند: «یونس! تو را چه باک که همهٔ عالم مذمّتت کنند و بدگویی‌ات را نمایند، هنگامی که ولیّ خدا از تو خرسند و راضی است؟»

لبخند رضایت امام برای تو کافی است...5

شهادت امام جواد(ع) (30 ذی‌قعده 220ه‍ .ق.)

مادری بود و جوان رفت...

دردانه چشم‌هایش را با مهربانی به پدر دوخته و لبخندی صورتش را پوشانده بود. پدر نوزاد را در آغوش فشرد و سر در گوشش برد و در گوشش خواند: «الله اکبر، لا اله الا الله...»

محمّد جواد(ع) دست کوچکش را دور انگشت پدر حلقه کرد و چشم از او برنداشت. انگار می‌دانست جدایی زود می‌رسد و باید قدر لحظه ‌لحظه‌های با پدر بودن را بداند.

علی بن موسی(ع) رو کردند به دوستانشان که برای تبریک آمده بودند. همه با لبخند به نوزاد زیبا و نورانی نگاه می‌کردند. امام رضا(ع) با چهره‌ای درخشان از خوشحالی فرمودند:

«فرزندم شبیه موسی بن عمران است؛ دریاها را می‌شکافد و شبیه عیسی بن مریم است که مادر پاکیزه‌ای دارد و پاک و پاکیزه متولّد شده است.»

امام لبخندی زدند. رو کردند به نوزاد درون گهواره و دستی به کرک‌های مشکی سرش کشیدند و با بغضی فروخورده ادامه دادند:

«او را از روی کینه می‌کشند. اهل آسمان برای او مویه می‌کنند و خداوند بر دشمن او خشم می‌گیرد و اندکی نمی‌گذرد که قاتلش را گرفتار عذابی دردناک می‌کند.»

امام رضا(ع) یارانشان را تا دم در بدرقه کرد و بعد بالای گهواره نشستند. گهواره را تکان می‌دادند و تا صبح لالایی می‌خواندند...6

پی‌نوشت‌ها