امام زمان؟عج؟ خازن تمام علوم و عصارهٔ هستی

سخنرانی آیت الله وحیدخراسانی

مقام حجّت خدا برتر از شناخت ما

حضرت امیرالمؤمنین(ع) کلمه‌ای فرمودند که برای ما درس است. فرمودند:

«اگر کسی که صاحب علم قلیل است بخواهد به دیگران علم بسیار بیاموزاند، هم خویش را خسته نموده و هم دیگران را.»1

این کلمه به نظر بنده بسیار بزرگ است. این مسائلی را که ما می‌گوییم، اینکه شما خسته می‌شوید یا نه، این را دیگر نمی‌دانم. البتّه خودمان خسته نمی‌شویم. اگر در چیزی که آگاه نیستیم وارد شویم، خودمان را خسته کرده‌ایم و شما را هم خسته‌کرده‌ایم. امام زمان؟عج؟ کسی نیست که ما چیزی در مقامات او آموخته باشیم؛ از اصل هیچ آگاه نیستیم. از شما خبر ندارم؛ چون ممکن است که به مقامی رسیده باشید که چیزی آموخته باشید؛ البتّه مردم خیلی چیزها فرا گرفته‌اند؛ امّا چیزی که معرّف امام زمان؟عج؟ باشد و آن را بدانند، سراغ ندارم.

مقام تَبَصبُص؛ سگ در درگاه حجّت خدا

امّا از یک طرف چون حرف زدن ما توسّل است، الآن هرچه می‌گوییم - مراد «من» است؛ نه «ما». اشتباه نشود! متکلّم وحده، نه مع الغير - گفتار ما الآن تبصبص سگی است2 بر یک درگاه. از این هم باید استغفار کنم؛ یعنی از اینکه بگویم: اگر حرف بزنیم، اصلاً معرّفی امام زمان؟عج؟ نیست؛ چرا که این حرف‌ها نیز غلط است.

قضیه این‌گونه نیست که ما خیال کردیم. امام زمان؟عج؟ در این حرف‌ها نیست و برتر از حرف و سخن است.

خداوند معرّف اوصاف امام زمان؟عج؟

در زیارت حضرت ولیّ عصر؟عج؟ تعبیری بیان شده است که باید به آن توجّه کنید و بعد ببینید قضیه چیست:

«السَّلَامُ عَلَيْكَ سَلَامَ مَنْ عَرَفَكَ بِمَا عَرَّفَكَ بِهِ اللَّهُ وَ نَعَتَكَ بِبَعْضٍ نُعُوتِكَ الَّتِي أَنْتَ أَهْلُهَا وَ فَوْقَهَا.»3

کلمهٔ اوّلش را ابتدا بررسی کنیم تا برسیم به کلمهٔ دوم.

همه در مقام زیارت باید بگویند: سلام بر تو؛ امّا چه سلامی؟ سلام کسی که تو را شناخته؛ یعنی من نشناختم. بر تو سلام می‌نمایم به سلام کسی که تو را شناخته است. آن کس که تو را شناخته، به چه شناخته؟ «بِمَا عَرَّفَكَ بِهِ اللَّهُ» به آنچه که خدا به او

تو را تعریف کرده است؛ آنچه که خدا به او تو را تعریف کرده است، معنایش این است که همهٔ این تعریفات غلط است. تعریفی درست است که خدای تعالی تو را به آن تعریف ستوده است و آن تعریف چیست؟ آن تعریفی که «عَرَّفَكَ بِهِ اللَّهُ»، آن تعریف، تعریفی که شیخ طوسی؟ره؟ گفته که اصلاً هرچه هست، خودِ معرفت امام هم در معرفت این کلمات است.

شیخ طوسی؟ره؟ در «مصباح المتهجد» در اعمال شب نیمه شعبان می‌فرماید:

«اللَّهُمَّ بِحَقِّ لَيْلَتِنَا وَ مَوْلُودِهَا وَ حُجَّتِكَ وَ مَوْعُودِهَا الَّتِي قَرَنْتَ إِلَی فَضْلِهَا فَضْلَكَ فَتَمَّتْ كَلِمَتُكَ صِدْقاً وَعَدْلًا لَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِكَ وَلَا مُعَقِّبَ لَآيَاتِكَ نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِقُ وَ الْعَلَمُ النُّورُ فِي طَخْيَاءِ الدَّيْجُورِ الْغَائِبِ الْمَسْتُورِ جَلَّ مَوْلِدُهُ وَ كَرُمَ مَحْتِدُهُ وَ الْمَلَائِكَةُ شُهَدُهُ وَ اللَّهُ نَاصِرُهُ وَ مُؤَيَّدُهُ إِذَا آنَ مِيعَادُهُ وَ الْمَلَائِكَةُ أَمْدَادُهُ سَيْفُ اللَّهِ الَّذِي لَا يَنْبُو وَ نُورُهُ الَّذِي لَا يَخْبُو وَ ذُو الْحِلْمِ الَّذِي لَا يَصْبُو.»4

اصلاً چه دستگاهی است؟ بنابراین ما خسته می‌شویم و نمی‌توانیم درک بکنیم. «نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِق» این چه دستگاهی است؟ کوچک کردیم ائمّة دین را و خاک بر سر ما.

«نُورُكَ الْمُتَأَلِّقُ وَ ضِيَاؤُكَ الْمُشْرِقُ وَالْعَلَمُ النُّورُ فِي طَخْيَاءِ الدَّيْجُورِ الْغَائِبِ الْمَسْتُورِ جَلَّ مَوْلِدُهُ وَ كَرُمَ مَحْتِدُهُ.»5

چه خبر است؟ چه دستگاهی است؟

فضل خدا قرین فضل امام زمان؟عج؟

«قَرَنْتَ إِلَی فَضْلِهَا فَضْلَكَ» به فضل امشب فضل خودت را مقرون ساختی. فضل الله قرین فضل توست. او کیست؟ در زیارت آن حضرت عباراتی است که توان بیان آن را ندارم. آن‌قدری هم که می‌فهمم، از بیانش عاجزم.

در زیارت آن حضرت دارد که سلام بر تو! سلام کسی که تو را شناخته: «عَرَّفَكَ بِهِ اللَّهُ.» در آنجا دارد:

«السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةٍ طُوبَی وَسِدْرَةِ الْمُنْتَهَی السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَأُ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ الَّتِي لَا تَخْفَی.»6

آقایان اهل فضلند. گرچه ما در بحث جسارت می‌کنیم، امّا اینها رسم طلبگی است؛ امّا همه اهل درک و فضیلت هستید.

محدودهٔ درک نظر و خیال و عقل

خیال، دامنه‌اش قابل قیاس با نظر نیست. شما تا کجا می‌بینید؟! امّا خیال شما تا کجا می‌رود؟ بین نظر و خیال چقدر فاصله است؟ بین خیال و عقل چقدر فاصله است؟ یعنی آنچه شما به چشمتان می‌بینید تا آنچه که به خیالتان می‌یابید تا آنچه به عقلتان درک می‌کند، دامنهٔ بعد فاصله بین این مدارک چقدر است؟ خب، حدّ نظر تا کجا می‌رود؟ امّا حدّ خیال شما تا کجاست؟ از مرتبهٔ خیال بگذرید، حدّ عقل شما تا کجاست؟ حدّ عقل، درک مجرّدات است

نظر امام زمان(ع) به شجرهٔ طوبی و سدرة المنتهی

کسی که حدّ نگاهش سدرة المنتهی است، یعنی وقتی نگاه می‌کند سدرة المنتهی را می‌بیند، عقل او تا کجا را می‌یابد؟ این حجّة بن الحسن؟عج؟ است. امام زمان؟عج؟ چنین شخصیتی است. «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةٍ طُوبَی وَسِدْرَةِ الْمُنْتَهَی.»7 معرفت به امام زمان؟عج؟ در گفتن لاطائلات نیست. امام زمان؟عج؟ با اینها باید معرّفی شده و قهراً باید به حقّ قدرش تقدیر شود و اگر به حدّ قدرش تقدیر نشد، چنان بر مغز آدم می‌زنند که این آدمِ قدرنشناخته را برای ابد بدبخت می‌کنند؛ چرا که او امام زمان؟عج؟ را از کمالات تنزّل داده و از آن مقامی که خدا او را در آنجا گذاشته - ولو یک درجه - پایین آورده: «كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ»8 و این دیگر بدترین درد است.

جبرئيل(ع) تحت سیطرهٔ امام زمان؟عج؟

به هر حال محدودهٔ مشاهدهٔ نظر او چنین است. وقتی نظر این نظر شد، خیالش تا کجا می‌رود؟ دیگر آنجا عقل جبرئیل(ع) مات می‌شود؛ چون جبرئيل حدّش در سدرة المنتهی است جبرئیل(ع) از سدرة المنتهی بالاتر نمی‌رود.9 امام زمان؟عج؟ کسی است که سدرة المنتهی زیر چشم اوست. جبرئیل(ع) تحت سیطرهٔ نگاه اوست. آنجا که عقل اوست، جبرئیل(ع) اصلاً کیست؟

تشریفاتی برای وحی است که باید جبرئیل(ع) نازل شود، این یک حساب دیگر است. باز همان جبرئیل(ع) در آن مرتبه مات و محو است: «وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَی * عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَی عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَی»10 در آن، مقام، جبرئیل در نزول است. «قرآن» را با تأمّل و دقّت و علم بخوانید.

به هر حال کسی که حدّ نظرش این است، آن وقت معرفش چیست؟ معرفتش همان است که بعد از این چند جمله است:

«السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَاظِرَ شَجَرَةٍ طُوبَی وَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَی السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نُورَ اللَّهِ الَّذِي لَا يُطْفَا.»11

امام زمان؟عج؟ خازن تمام علوم

آن نور خدا چه نوری است که اطفاء‌پذیر نیست؟ آن وقت تمام علوم آنجاست. در همان زیارت کم‌کم می‌رسد به اینجا: «أشْهَدُ أَنَّكَ» شهادت می‌دهم که تو هستی. هست تا به اینجا: «خَازِنُ كُلِّ عِلْمٍ». تصوّر کنید خازن کلّ علم، چیست؟! تصورش آدمی را گیج می‌کند:

«وَ أَنَّكَ خَازِنُ كُلِّ عِلْمٍ وَفَاتِقُ كُلِّ رَتْقٍ، وَمُحَقِّقُ كُلِّ حَقٌّ، وَ مُبْطِلُ كُلِّ بَاطِلٍ.»12

پی‌نوشت‌ها