چگونه امام زمان؟عج؟ را یاری کنیم؟

سیّد مهدی حائری واصلی

در آغاز می‌بایست معنای نصرت را بیان کنیم:

«اللّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنْ أَنْصَارِهِ وَأعوانه... ؛

خداوندا! مرا از یاران او (قرار ده).»

نصرت در لغت به معنای یاری کردن در مقابل دشمن است و به کسی که انسان را در مقابل دشمنان یاری نماید، ناصر می‌گویند؛ امّا اگر بدون در نظر گرفتن دشمن و به طور کلّی، شخص دیگری را یاری کند - خواه در جنگ یا غیر جنگ - به چنین کسی عَوْن می‌گویند که جمع آن اعوان است. پس عنوان عون، نسبت به ناصر عنوان عامّی است.

امام حسین(ع) با جملهٔ «هل من ناصر ینصرنا؛1 آیا کسی هست که ما را [در مقابل دشمن] یاری دهد؟» به طور عموم ناصر می‌طلبند. عدّه‌ای را نیز به طور خاص به یاری خویش فرا خواندند که چند تن از آنان به یاری آن حضرت شتافتند و به فیض شهادت نایل شدند و برخی، همچون عبیدالله بن حرّ جعفی،خود را از سعادت محروم ساختند و امام را همراهی نکردند.

عبیدالله بن حرّ جعفی‌ها زیادند. امام حسین(ع) الآن هم استغاثه‌اش بلند است. ما هم باید در راه او فداکاری کنیم.

دشمنان امام زمان؟عج؟ دشمنان امام حسین(ع)، دشمنان پیغمبر(ص) و نیز دشمنان اسلام و دشمنان «قرآن» هم هستند.

در مقابلِ اینها از هر کاری که ممکن باشد و وظیفه باشد، نباید کوتاهی نمود و باید امام حسین(ع) و امام زمان؟عج؟ را یاری نماییم.

شخص مؤمن و مسلمان باید آرزوی قلبی او این باشد که در شمار انصار و یاران امام زمان؟عج؟ باشد و در این راه تلاش و کوشش نماید.

البتّه در هر زمان به مقتضای آن زمان و شرایط، نصرت و یاری فرق می‌کند.

قبل از اینکه بدانیم چگونه باید امام زمان؟عج؟ را یاری کنیم و وظیفهٔ ما نسبت به آن حضرت چیست و نحوهٔ یاری آن حضرت چگونه است، لازم است به دو نکته اشاره شود:

نکتهٔ اوّل: فرق انصار با اصحاب و فرق بین انصار و اصحاب چیست؟

اصحاب جمع صاحب است. صاحب کسی است که با دیگری معاشرت داشته و همراه و همنشین او باشد. بدون معاشرت و هم‌صحبت شدن، صاحب و صحابی معنی ندارد.

در خصوص صحابهٔ پیامبر(ص) که صحابی به چه کسی گفته می‌شود، تعابیر مختلفی است. تعریف مشهور این است: صحابی کسی است که پیامبر(ص) را در حال مسلمانی ملاقات کرده و با حال مسلمانی از دنیا رفته و در این بین، ارتدادی برای او حاصل نشده باشد. بنابراین اگر کسی که در حال کفر، پیامبر(ص) را ملاقات نموده باشد یا اینکه پس از اسلام آوردن مرتد گشته یا اینکه کسی مسلمان شده، ولی پیامبر(ص) را مشاهده نکرده و با آن حضرت مصاحبت نداشته - مانند اویس قرنی که مسلمان و در زمان حضرت رسول بود و پیامبر(ص) شأن و مقام او را ستودند؛ ولی پیامبر را ندید - این افراد جزو صحابهٔ پیامبر به شمار نمی‌آیند.

امّا اصحاب ائمّه؟عهم؟ کسانی هستند که با ایشان مدّتی همراه بوده و از ایشان احکام و معارف اخذ نموده‌اند؛ خواه مدّت دیدار کوتاه باشد یا طولانی. به چنین افرادی صحابی گفته می‌شود؛ خواه امام را یاری کند یا او را یاری ننماید. لذا عدّه‌ای جزو اصحاب امام حسین(ع) بوده‌اند؛ ولی جزو انصار نبوده‌اند؛ چون در «کربلا» به کمک امام(ع) نیامدند؛ حال به هر دلیل که نیامده باشد؛ ممکن است قبل از کربلا هم از دنیا رفته باشد یا به دلیل دیگر به کربلا نیامد؛ مانند سلیمان بن صُرَد که از اصحاب پیامبر(ص) و جزو کسانی بود که به امام(ع) نامه نوشت؛ ولی هنگامی که حضرت آمد، در رفتن به کربلا کوتاهی کرد و بعد پشیمان شد و قیام توّابین را سرپرستی نمود.

پس عدّه‌ای از اصحاب امام بوده، ولی جزو انصار نبودند. البتّه نسبت به امام زمان؟عج؟ مسئله فرق می‌کند؛ یعنی اصحاب امام زمان؟عج؟ کسانی هستند که یاری‌کنندهٔ حضرت هم هستند و در احادیث، تعداد اصحاب خاصّ آن حضرت سیصد و سیزده نفر یاد شده و خصوصیات آنان بیان گردیده است.2

بنابراین اصحاب امام زمان؟عج؟ نسبت به اصحاب سایر امامان این تفاوت را دارند. لذا در زیارتنامهٔ امام حسین(ع) عنوان اصحاب را نمی‌بینیم. می‌گوییم:

«السلام علیکم یا انصار دین الله، السلام علیکم یا انصار رسول الله، السلام علیکم یا انصار امیرالمؤمنین، السلام علیکم یا انصار...»

نکتهٔ دوم: انصار امام زمان؟عج؟

ما در طبقه بندی انصار امام زمان؟عج؟ در چه طبقه‌ای هستیم؟ یاران امام زمان؟عج؟ چه کسانی هستند؟ چگونه امام زمان ؟عج؟ را یاری کنیم؟

اوّل: خداوند

خداوند در «قرآن» می‌فرماید:

«یاری جز خداوند شکست‌ناپذیر حکیم نیست.»3

و در آیهٔ دیگر می‌فرماید:

«پیروزی جز از خداوند نیست. همانا خداوند شکست‌ناپذیر و حکیم است.»4

پس نصرت اوّلیه و کمک اصلی از سوی خداوند است که بدون کمک او هیچ تلاشی به نتیجه نخواهد رسید. لذا یکی از القاب شریفهٔ آن حضرت؟عج؟ منصور است. خداوند متعال می‌فرماید:

«و هر آن که مظلوم کشته شود، البتّه ما برای ولیّ او تسلّط و حکومت قرار داده‌ایم. پس در کشتن اسراف نکند که او یاری شده است.»5

منصور در این آیه، امام زمان؟عج؟ است.6

در دعای «ندبه» هم این لقب اشاره شده:

«أَینَ المَنصُورُ عَلی مَنْ أعْتَدَی عَلَیهِ وَافْتَرَی»

بنابراین ناصر او خداست و او منصور و یاری شده و پیروز است.

دوم: ملائکه

امام صادق(ع) فرمودند:

«نخستین کسی که با حضرت قائم بیعت می‌کند، جبرئیل است. او به صورت پرنده‌ای سفید رنگ فرود می‌آید و با آن حضرت بیعت می‌نماید. آنگاه یک پای بر «بیت الله الحرام» و پای دیگر بر «بیت المقدّس» می‌نهد. سپس با فصاحت و صدای رسایی که مردمان بشنوند، فریاد می‌زند: «امر الهی آمد. پس در آن شتاب مکنید.»7

و در حدیث دیگر از امام صادق(ع) است که فرمودند:

«سی هزار و سیصد و سیزده فرشته بر او (امام قائم؟عج؟) فرود می‌آیند.»

ابان بن تغلب پرسید: تمام این فرشتگان؟ فرمودند:

«آری. فرشتگانی که با نوح در کشتی بودند و فرشتگانی که با ابراهیم بودند هنگامی که به آتش افکنده شد و آنهایی که با موسی بودند هنگامی که دریا را برای بنی‌اسرائیل شکافت و آنهایی که با عیسی بودند هنگامی که خداوند وی را به سوی خود بالا برد و چهار هزار فرشتهٔ نشانداری که با پیغمبر اکرم(ص) بودند و هزار فرشته‌ای که پی در پی فرود می‌آمدند و سیصد و سیزده فرشته‌ای که در بدر بودند و چهار هزار ملائکه که فرود آمدند تا به همراه حسین بن علی(ع) با دشمنان نبرد کنند؛ ولی به آنها اجازه داده نشد. آنها کنار قبر آن حضرت پریشان و غبارآلود و گریان هستند تا روز قیامت. رئیس آنان فرشته‌ای است که منصور خوانده می‌شود. هیچ کس آن حضرت را زیارت نکند؛ مگر اینکه اینها به استقبال او می‌روند یا هنگام وداع، او را مشایعت می‌کنند و هیچ بیماری نیست؛ مگر اینکه به عیادتش می‌روند و هیچ کس از دنیا نرود؛ مگر آنکه بر بدنش نماز می‌گزارند و پس از مرگ، برای او طلب مغفرت می‌کنند و همهٔ اینها در زمین منتظر قیام قائم؟عج؟ هستند تا هنگام ظهورش فرا رسد.»8

سوم: جنّیان مؤمن

چنان‌که در حدیث مفضّل جعفی از امام صادق(ع) آمده است، اوّلین کسی که دست آن حضرت (امام قائم؟عج؟) را می‌بوسد، جبرئیل(ع) است. سپس با آن حضرت بیعت می‌کند و نیز سایر فرشتگان و نجبای جنّ، آنگاه نقیبان با وی بیعت خواهند نمود.

پس نخستین کسانی که دست آن حضرت را می‌بوسند، فرشتگان، آنگاه جنّیان، آنگاه نقیبان هستند و می‌گویند: شنیدیم و اطاعت می‌کنیم...

مفضّل پرسید: سرورم! آیا فرشتگان و جنّیان برای بشر آشکار خواهند شد؟ فرمودند:

«آری، به خدا سوگند ای مفضّل! و با آنان سخن خواهند گفت؛ همان‌گونه که شخص با نزدیکان و خانوادهٔ خود گفت‌وگو می‌کند.»

مفضّل گفت: سرورم! آنها (همه‌جا) همراه حضرت قائم؟عج؟ حرکت می‌کنند؟ امام صادق(ع) فرمودند:

«آری، به خدا سوگند ای مفضّل! آنها در زمین هجرت، بین «کوفه» و «نجف» فرود می‌آیند (و منزل می‌گیرند) و شمار یارانش در آن هنگام چهل و شش هزار از فرشتگان و شش هزار از جنّیان خواهد بود.»

و در روایت دیگر فرمودند:

«و به همان تعداد چهل و شش هزار از جنّیان خواهد بود که خداوند به وسیلهٔ آنان، حضرتش را پیروز می‌سازد و به دست‌های آن جناب فتح و ظفر پدید می‌آورد.»

چهارم :رعب و وحشت در دل دشمنان

خداوند متعال بارها پیامبر اکرم (ص) را با افکندن وحشت و هراس در دل دشمنانش، یاری کرد و او را بر مشرکان و یهود پیروز ساخت که چهار مورد آن در قرآن کریم یاد شده است:

«به زودی در دل‌های کسانی که کفر ورزیدند، وحشت و هراس می‌افکنیم.»10

«به زودی در دل‌های کسانی که کفر ورزیدند، وحشت و بیم افکنم.»11

«و در دل آنان (گروه مشرکان) وحشت افکند.»12

«و در دل ایشان وحشت افکند.»13

و در حدیثی از ابن عبّاس آمده که پیامبر اکرم(ص) ضمن بیان ویژگی‌های خود فرمودند:

«و به وسیلهٔ رعب (و وحشت در دل دشمنان) یاری شدم که به مسافت یک ماه پیشاپیش من روانه است.»14

راجع به حضرت ولیّ عصر؟عج؟ نیز روایاتی آمده که خداوند آن حضرت را با ایجاد رعب و وحشت در دل دشمنانش یاری خواهد کرد؛ از جمله:

ابوحمزه ثمالی گوید:

از امام باقر(ع) شنیدم که می‌فرمودند: «هرگاه قائم آل محمّد؟عج؟ خروج نماید، به طور حتم خداوند او را به وسیلهٔ فرشتگان مسوّمین و مردِفین و منزلین و کَرّوبین (فرشتگان مخصوص) یاری خواهد کرد. جبرائیل پیش روی، میکائیل از سمت راست و اسرافیل از سمت چپ او خواهند بود و رعب و وحشت تا مسافت یک ماه راه از پیش روی و پشت سر و از سمت راست و سمت چپ آن حضرت قرار خواهد داشت...»15

گفتنی است که اوصاف سه گانهٔ مسوّمین و مردفین و منزلین، در سه آیه یاد شده‌اند:

- مسوّمین (فرشتگان نشاندار) در سورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۲۵،

- مردفین (فرشتگانی که پیاپی و در صف‌های منظّم برای یاری پیامبر اکرم(ص) فرود آمدند) در سورهٔ انفال، آیهٔ ۹،

- منزلین (فرشتگانی که برای کمک به مسلمانان در میدان جنگ نازل شدند) در سورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۲۴.

در حدیثی از امام صادق(ع) آمده که وقتی امام عصر؟عج؟ به پاخیزد و پرچم خود را بگشاید، بیم و هراس از آن به مسافت و فاصلهٔ یک ماه از جلو و یک ماه از عقب و یک ماه از سمت راست و یک ماه از سمت چپ (دل دشمنان) را فرا می‌گیرد.16

پنجم: معجزات

چنان‌که در حدیث شریفی آمده است: «یَنْصُرُهُ بِآیاتِهِ»17 امام زمان؟عج؟ هم مانند بقیّهٔ امامان و پیامبران معجزه دارند. معجزه یعنی کاری که دیگران از انجام آن عاجز باشند. آن حضرت همان اوّل که ظاهر می‌شوند، معجزاتی از خود نشان می‌دهند تا حجّت تمام شود؛ از جمله از امام صادق(ع) روایت شده است:

«هنگامی که در کنار خانهٔ کعبه می‌ایستند، آن حضرت ید بیضای موسی را ظاهر می‌نمایند؛18 همان ید بیضایی که خداوند می‌فرماید: «دست خویش را به گریبانت داخل ساز که سفید و درخشان، بدون عیب و نقص بر می‌آید.»19

آیت اوّل حضرت موسی(ع) عصا بود و آیت دوم این بود که دست در گریبان خود می‌کرد و وقتی بیرون می‌آورد و بالا می‌برد، درخشندگی خاصّی داشت؛ یعنی نوری از آن ساطع می‌شد که فضای بسیار زیادی را روشن می‌نمود. «مِن غیرِ سوء؛ بدون اینکه

نقصانی در آن دست باشد.» و این معجزه است؛ چرا که کسی نمی‌تواند چنین کاری انجام دهد و این درخشندگی را در دست خود ایجاد کند.

امام زمان؟عج؟ نیز هنگامی که ظاهر می‌گردد، این معجزه را نشان می‌دهند و معجزه‌ای دیگر که اینها از وسایل نصرت و یاری آن حضرت هستند و از این طریق دشمن را وادار به تسلیم می‌نماید یا معجزاتی که سبب از بین رفتن دشمنان می‌شود.

خداوند متعال بر سپاه سفیانی عذاب نازل می‌نماید و اینها در زمین فرو می‌روند که چند هزار نفرند و بدون اینکه امام زمان؟عج؟ با آنها جنگ نماید نابود می شوند و این از جمله نشانه‌های حتمی ظهور ایشان است.

یا اینکه باد را خداوند تحت اختیار امام؟عج؟ قرار می‌دهد و همان طوفان حضرت نوح(ع) در اختیار آن حضرت است.

تمام موجودات زمین و آسمان تحت اختیار و تسلّط امام؟عج؟ خواهند بود؛ ماه، خورشید، حیوانات و... ؛ همان‌گونه که بعضی از انبیاء سلف توسّط بعضی از حیوانات بر دشمن خود غلبه می‌نمودند؛ مانند حضرت سلیمان(ع) که هُدهُد برای او خبر آورد و بعد پیام حضرت سلیمان(ع) را بر ملکهٔ «سبا» برد و تهدید حضرت سلیمان(ع) را ابلاغ نمود. خداوند می‌فرماید:

«سپاهیان سلیمان از جنّ و انس و پرندگان نزد او جمع شدند؛ در حالی که به سبب کثرت به هم فشرده بودند.»20

قرآن، طیر (پرندگان) را در شمار سپاهیان حضرت سلیمان(ع) ذکر می‌کند. یکی از سپاهیان امام زمان؟عج؟ نیز پرندگان هستند.

همان‌گونه که خداوند متعال ابابیل را فرستاد و اصحاب فیل، فیل‌ها و سواران آنها را نابود نمود «مانند کاه و ینجه خورده شده گردیدند.»21 فیل با آن عظمت جثّه مانند کاه جویده شده بود. همان خداوند قادر است که امام زمان؟عج؟ را توسط ابابیل و پرندگان کوچک بر دشمنانش غلبه دهد.

ششم: مؤمنان

انصار و اصحاب با هم تفاوت دارند. امّا نسبت به امام زمان؟عج؟ اصحاب امام زمان جزء انصار آن حضرت نیز هستند ولی همهٔ انصار آن حضرت(ع) از اصحاب نیستند.

امام جواد(ع) فرمودند:

«و هنگامی که این گروه (سیصد و سیزده نفر) از اهل اخلاص برایش جمع شوند امر خویش را آشکار خواهد ساخت و چون عِقد (یعنی ده هزار مرد) برایش تکمیل گردد به اذن خداوند خروج خواهد کرد.»22

چند روایت از پیامبر اکرم(ص) است که اگر کسی کار خیری را از روی جِدّ و حقیقتِ تمنّا انجام دهد، خداوند همان ثواب را به او عنایت می‌نماید.23

امیرالمؤمنین(ع) در یکی از خطبه‌های خود فرمودند:

«در جایگاه خویش پایدار باشید و بر سختی‌ها و گرفتاری‌ها شکیبایی کنید و دست‌ها و شمشیرهای خود را در پی هوس‌های زبانتان به کار نبندید (و سَبُک سری و تهوّر نداشته باشید) و به آنچه خداوند تکلیف نکرده مشتابید؛ زیرا که هر یک از شما در حالی‌که حق پروردگار و حقّ رسول و حقّ اهل بیت؟عهم؟ او را شناخته باشد و بر خوابگاه خود بمیرد، شهید مرده است و مزد او با خداست و سزاوار پاداش کردار نیکی است که در اندیشه داشته و این اندیشه جای شمشیر کشیدنش را باقی نمی‌گذارد؛ زیرا که هرکاری وقتی معیّن دارد.»24

فیض بن مختار از امام صادق(ع) روایت کرده که فرمودند:

«هر یک از شما در حالی بمیرد که منتظر این امر باشد همانند کسی است که با حضرت قائم؟عج؟ در خیمه‌اش بوده باشد. آنگاه چند لحظه درنگ کردند. سپس فرمودند: نه؛ بلکه همچون کسی است که در رکاب رسول خدا(ص) شهید شده باشد.»25

واقعاً کسی که منتظر باشد تا امام زمان؟عج؟ ظهور کند و از یاران آقا باشد اگر در رختخواب هم بمیرد مانند کسی است که در رکاب پیغمبر(ص) به خون خود آغشته شده است.

بعضی را ثواب شهدای بدر می‌دهند و بعضی را چند برابر شهدا ثواب می‌دهند. اینها بستگی به نیّت، اخلاص، تمنّا و راستگویی انسان دارد. عمّار ساباطی گوید: امام صادق(ع) فرمودند:

«ای عمّار! همانا به خدا سوگند! هیچیک از شما بر این حالی که هستید نمیرد؛ مگر آنکه نزد خداوند از بسیاری از کشته‌شدگان در بدر و اُحد برتر باشد. پس شما را مژده باد.»26

بنابراین ما که از خدا می‌خواهیم از انصار امام زمان؟عج؟ باشیم، نباید بگوییم: کو تا امام زمان؟عج؟ ظهور کند! زیرا این حرف باطل است. بعضی‌ها هم می‌گویند: ما از خودمان مأیوس هستیم. این هم درست نیست. وقتی که این دعا را می‌خواند، باید خود را در این مرحله قرار دهد که اگر امام الآن ظاهر شد، من در شمار انصار حضرتش قرار بگیرم.

نکتهٔ دیگر دربارهٔ انصار امام زمان؟عج؟ این است که لازم نیست که انصار آن حضرت در زمان ظهور ایشان باشد. الآن هم امام زمان؟عج؟ دشمن دارد و اکنون هم می‌توان ایشان را یاری نمود و لازم نیست که جبههٔ جنگی باشد؛

- انسان با گفتار محکم و متقن با مخالفان حضرت بحث کند. البتّه هم با گفتار و هم با اعمال نیک، دیگران را به سمت دین و مذهب حقّه راهنمایی نماید.

پس اوّلاً باید امام زمان؟عج؟ را درست بشناسد و ثانیاً نباید به گونه‌ای باشد که به نام امام زمان؟عج؟ موجبات نارضایتی آن حضرت را به بار آورد و به جای اینکه با اعمال خود مردم را به امام زمان؟عج؟ یا به مذهب حقّه دعوت کند، آنها را از دین و امام زمان؟عج؟ طرد نماید.

- نصرت امام زمان؟عج؟ شرایط دارد. وقتی‌می‌گوییم: «اللّهم اجعَلني مِن اَنصارِه» نصرت امام زمان؟عج؟ باید در تمام اعمال ما، گفتار ما و کردار ما نمایان باشد.

نباید تعمّد در گناه داشته باشیم. مبادا رفتار ما سبب ناراحتی آن حضرت شود؟! مبادا لباسی بپوشیم که ایشان نمی‌پسندد؟! نکند سخنی بگوییم که مایهٔ رنج امام گردد؟! طوری نباشد که روش ما درست بر خلاف روش و رفتار امام زمانمان باشد؛ ولی به زبان بگوییم: خدایا! ما را از یاران او قرار ده؟!

انصار امام زمان؟عج؟ طبقات مختلف هستند. گاهی اوقات نصرت به غیر مؤمن هم ممکن است انجام شود؛ یعنی فردی مؤمن نباشد؛ ولی امام زمان؟عج؟ را یاری کند. خداوند دینش را گاهی اوقات به وسیلهٔ افرادی که مؤمن نیستند یاری می‌نماید. پس خوب است وقتی درخواست یاری امام زمان؟عج؟ را می‌کنیم، با قید ایمان و التفات و توجّه باشد تا ان‌شاءالله جزو مؤمنان باشیم و امام زمان؟عج؟ را یاری کنیم.

پی‌نوشت‌ها