چرا مولایمان تنهاست؟

مرتضی مهدوی یگانه

در بحث مقدّمات ظهور امام عصر؟عج؟ و تکالیف و مسئولیت‌های شیعیان، نکتهٔ جالب توجّه و تأمّلی به نظر می‌رسد و آن، اتّخاذ روش و مَنشی غیر طبیعی و غیر قابل انتظار از سوی دوستان و شیعیان امام عصر؟عج؟ است. آنچه به طور طبیعی و معقول، فرضاً از سوی فرزندان یک خانواده انتظار می‌رود، این است که اگر به آنها خبر دهند پدر شما در فلان حادثه گرفتار شده یا به سفر رفته و در راه مانده یا در اثر واقعه‌ای، به نا حق به زندان افتاده است، عکس العمل طبیعی و متوقّع از آنان این است که به ناراحتی و اضطراب و تکاپو افتاده و دست به سلسلسه اقدامانی بزنند تا خبری از پدر خویش به دست آورده و مهم این است که برای نجات و خلاصی او هرکاری بتوانند، انجام داده و خلاصه از پای ننشینند تا کارشان به نتیجه برسد. در این مدّت، نه خواب و خوراکی آن‌چنانی دارند، نه آسایش و آرامشی و از درس و کار خود می‌زنند تا از این مخمصه و گرفتاری خلاص شوند.

امّا عکس العمل دیگری نیز ممکن است تصوّر نمود که البتّه هیچ انسان خردمندی آن را تأیید نمی‌کند؛ بلکه از آن تعجّب می‌کند. مسئله این است که فرزندان یک خانواده به گرفتاری و دوری و نیامدن پدر عادت کنند و به کارهای روزمرّهٔ خود بپردازند؛ او را فراموش کنند و برای نجات او نه تنها هیچ کاری انجان ندهند، بلکه هیچ مسئولیت و وظیفه‌ای نیز در خود احساس نکنند. حقیقتاً این یک عکس العمل غیر طبیعی (اگر نگوییم غیر انسانی) است. این در حالی است که اینان می‌دانند که تمامی گرفتاری‌ها، مشکلات، دردها، نابه‌سامانی‌ها، جنگ‌ها، کشت و کشتارها، ظلم‌ها و سختی‌ها همه از غیبت و نبود آن پدر است. اینان حتّی از دعا کردن و درخواست جدّی و حقیقی از خداوند برای ظهور و آمدن او - که امام زمان آنها و منجیّ آنها و همهٔ بشریت است - غفلت می‌کنند.

این وضعیت تا به حال نزدیک به هزار و دویست سال طول کشیده و بسیار عجیب و شگفت‌انگیز است. چرا لااقل شیعیان، از پدر و امام زمان خود سراغ نمی‌گیرند؟ چرا از نیامدن او احساس دلتنگی و نگرانی نمی‌کنند؟ چرا هیچ اقدامی برای نجات عزیزترین کس خود انجام نمی‌دهند؟

نام این را چه بگذاریم؟

بی‌معرفتی؟

جهل و بی‌خیالی؟

بی‌تفاوتی و بی‌مسئولیتی؟

بی‌محبّتی و بی‌عاطفگی؟

...

شاید یک دلیل این امر، اشتباه و تحلیل نادرست در ساحت اندیشه و معرفت باشد؛ یعنی افراد می‌پندارند کار تماماً بر عهدهٔ خداوند است و هیچ ارتباطی با انسان ندارد.

امّا سخن صحیح این است که یک طرف مسئلهٔ ظهور به دست خود انسان‌هاست

که باید در مسیر خودسازی و آمادگی برای فداکاری و جامعه‌سازی، تبلیغ برای امام عصر؟عج؟ و ایجاد آمادگی ذهنی و قلبی و معرفتی و محبّتی در دل‌ها و خلاصه، زمین و زمان را از یاد آن امام همام و ضرورت دعا برای تعجیل فرج و به وجود آوردن عطش و منجی‌طلبی در جامعه و بلکه در جهان، گام بردارند. اصلاً اینکه فرزندان این پدر، یعنی شیعیان، احساس مسئولیت و نگرانی برای او نمی‌کنند، به هیچ وجه معقول و پذیرفتنی نیست و قطعاً این غفلت و کم‌معرفتی نسبت به امام عصر؟عج؟ در طول کشیدن غیبت مؤثّر است و اگر خداوند ما را برای این مسئله مؤاخذه کند، کاری غیر عادلانه نکرده است.

بر این اساس، این پدر عزیز و امام گران‌قدر، حقیقتاً در جهان و هم در میان فرزندان و دوستداران خود غریب و مظلوم است. هیچ خانواده‌ای در طول تاریخ با پدر خود چنین برخورد و تعاملی نکرده است. دقّت در این دلیل و تبیین، انسان را تا حدّی به عمق این فاجعه و مصیبت واقف می‌سازد.

امّا علاوه بر این، امامان معصوم؟عهم؟ با الفاظ و عباراتی پرسوز و جانگداز، از این وضعیت خبر داده‌اند. از امیرالمؤمنین علی(ع) روایت شده که فرمودند:

«صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ الشَّرِيدُ الطَّرِيدُ الْفَرِيدُ الْوَحِيدُ؛1

صاحب این امر - امام عصر؟عج؟ - رانده شده، طرد شده، یگانه، تنها و بی‌کس است.»

عیسی خشّاب گوید: من به حسین بن علی(ع) عرض کردم: صاحب امر ظهور و قیام برای عدالت، شما هستید؟ فرمودند:

«نه. صاحب این امر، طرد شده و رانده شده و صاحب خون به ناحق ریخته شدهٔ پدرش می‌باشد.»2

به نظر می‌رسد منظور حضرت از خون پدر، وجود مقدّس خود، یعنی امام حسین(ع) است؛ یعنی امام مهدی؟عج؟ منتقم خون حسین(ع) و تمام مظلومان تاریخ هستند.

همچنین از حضرت موسی بن جعفر(ع) نیز نقل شده که فرمودند:

«هُوَ الطَّرِيدُ الْوَحِيدُ الْغَرِيبُ الْغَائِبُ عَنْ أَهْلِهِ؛3

صاحب این امر، طرد شده است و تنها و بی‌یار و یاور، غریب [ومظلوم] و غایب از اهل و خاندان خویش.»

اگر این احادیث، شیعه و دوستدار امام عصر؟عج؟ را تحت تأثیر قرار ندهد و دلش برای امامش نسوزد، الفاظ از بیان کم‌معرفتی و کم‌عاطفگی او حقیقتاً عاجز خواهد بود.

شاهد دیگر در بیان غربت و مظلومیت امام عصر؟عج؟ پیام‌هایی است که خود حضرت در طول زمان غیبت برای شیعیان داده است. حدیث تعجیل فرج از آن بزرگوار بسیار معروف است:

«أَكْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِيلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِكَ فَرَجُكُم؛4

[ای شیعیان و دوستان من!] برای تعجیل در فرج [من] بسیار دعا کنید؛ زیرا این کار، خود سبب گشایش و فرج خود شماست.»

دعا کنید خدا مرا از زندان غیبت نجات دهد

مناسب است در اینجا قضیه‌ای را نقل کنیم. هرچند احادیث و استدلال‌ها برای تبیین بحث کافی است و زیاد نباید به نقل خواب و تشرّف پرداخت، امّا چون مأخذ معتبر و محتوا بسیار با بحث متناسب است، آن را تنها به عنوان تأیید نقل می‌کنیم. این قضیه در کتاب «عبقری الحسان» تألیف عالم گران‌قدر علّامه علی‌اکبر نهاوندی آمده و در کتاب «عنایات حضرت ولیّ عصر؟عج؟» ذکر شده است. مؤمن متّقی و ثقه، حاج آقا اثنی عشری گوید:

هر هفته شب‌های سه‌شنبه آیت الله آقای حاج آقا حسن قمی در منزل خویش مجلس دعا و توسّل داشتند و برای سلامتی و فرج امام عصر؟عج؟ دعا می‌خواندند. راستی مجلس پر از معنویت و با روح بود. خودشان با گریه و شور و خلوص وصف‌ناپذیری، دعای توسّل را می‌خواندند و همه را دگرگون می‌ساختند.

یکی از شب‌های سه‌شنبه، پس از مراسم دعا من در گوشه‌ای نشسته و غرق در شور و اخلاص بودم که یکی آمد و گفت: آیت الله شما را می‌خواهد. رفتم، دیدم که آقای قمی تنها در اتاق نشسته است. سلام گفتم و نشستم. ایشان فرمودند: کسی برای من و شما پیامی آورده است.

نگاه کردم، دیدم جوان خوش‌چهره و زیبایی آمد و در کنار در ایستاد و رو به آیت الله کرد و گفت: برای شما و آقای اثنی عشری پیام دارم. آیت الله فرمودند: بگو پیامت چیست؟ گفت: من مأموریت دارم به شما بگویم که حضرت فرمودند: برو به حاج آقا حسن قمی و اثنی عشری بگو برای فرج من دعا کنید و اینکه خدا مرا از زندان غیبت نجات دهد.

این جمله را گفت و رفت. من از پی او روان شدم تا بیشتر با او صحبت کنم؛ امّا گویی یک لحظه از نظرم ناپدید شد. دیدم آیت الله قمی هم حالش منقلب شد و در گریه و اضطراب است.5

این پیام دادن‌ها خود، نشانی جداگانه بر غربت و مظلومیت حضرت است؛ زیرا کار نباید به اینجا بکشد که امام، خودشان پیام دهند که به یاد من باشید و برای فرج من و نجات از زندان غیبت دعا کنید. این کار نوعاً وقتی انجام می‌شود که شخص زندانی می‌بیند فرزندان و دوستدارانش هیچ کاری برای او نمی‌کنند. اگر می‌کردند، دیگر نیازی نبود پیام دهد. نزدیک به دوازده قرن است که غیبت امام عصر؟عج؟ طول کشیده است. آیا شیعه و فرزندان معنوی حضرت می‌توانند برای طول این غیبت، توجیه و عذری قابل قبول داشته باشند؟

چند تذکّر مهم

1. برخی اذهان در پذیرش این نوع قضایا و روایت‌ها تأمّل دارند. مجدّداً تأکید می‌کنیم ما این قضیه را صرفاً برای تأیید ذکر کردیم؛ نه استدلال؛ هرچند تفکّر عمیق در اینکه امام در حقیقت در زندان غیبت به سر می‌برد، تردید ندارد و نیز اینکه دوستداران برای امام و فرج ایشان باید دعا کنند. قضیهٔ مزبور اگر حذف شود، مطلب تغییری نمی‌کند مگر حقیقت غیر از این است؟

2. سخن گفتن دربارهٔ امام عصر؟عج؟ در فضایی که در این نوشتار مطرح شد، هیچ منافاتی با ابعاد ظلم‌ستیزی، حماسه‌آفرینی، جان‌فشانی و تربیت یاران فداکار و شجاع در مکتب انتظار ندارد. از قضا سؤال مهم این است چرا امام و رهبر ظلم‌ستیزان عالم - که منتظر آمادگی شیعیان برای ظهور است - باید همچنان در غیبت

بماند؟ چرا افراد با بی‌توجّهی به امام عصر؟عج؟ و ظهور ایشان، سبب طول غیبت و ادامهٔ حکومت مستکبران و ظالمان می‌شوند؟ دعا برای تعجیل فرج، در حقیقت دعا برای رفع ظلم و نجات مظلومان جهان است.

3. اگرچه سال‌هاست عبارت «عجل لولیك الفرج» بر سر زبان‌ها افتاده، امّا به نظر می‌رسد به صورت یک شعار و عادت غیر جدّی در آمده و با غفلت و عدم درخواست واقعی ادا می‌گردد. از این‌رو اهتمام و اقدام برای تعجیل فرج، باید در ترازی جدّی‌تر و گستره‌ای عمیق‌تر و مؤثّرتر صورت پذیرد.

4. برخی معتقدند مقدّمات ظهور و زمینه‌سازی برای آن، مستلزم اقدامات عملی و آماده‌سازی فرد و جامعه است. نفس انقلاب اسلامی و برپایی جمهوری اسلامی، استکبارستیزی و در مقابل صهیونیزم جهانی، خود از بهترین اقدامات برای تعجیل در فرج امام عصر؟عج؟ است و هیچ چیز، از جمله دعا کارآیی این عامل را ندارد.

باید دانست مطلب مزبور اگرچه سخنی درست است، امّا اوّلاً اثبات شئ نفی ما عدا نمی‌کند و اقدامات عملی، به هیچ وجه جای دعا را نمی‌گیرد؛ ثانیاً اقدامات عملی محدوده‌ای خاص دارد و هیچگاه به آمادگی عمومی و جهانی نمی‌رسد؛ بلکه باید آن را از خداوند درخواست کرد؛ ثالثاً چنان‌که در روایات و پیام‌ها دیدیم، بر روی دعا برای تعجیل فرج و به در خانهٔ خدا رفتن و دعا و استغاثه، بیش از هر عامل دیگری تأکید شده است؛ رابعاً دعا کردن و به سراغ قدرت برتر (یعنی خداوند) رفتن، زبانی، فطری و عمومی برای همهٔ انسان‌ها، حتّی غیر مسلمانان و غیر موحّدان است و همگان آن را می‌فهمند.

خداوند ولیّ اعظم و حجّت خود را منجیّ عالم قرار داده؛ امّا انسان‌ها باید او را بشناسند، آمادهٔ ظهور او شوند، تشنهٔ او و عدالت او شوند و بفهمند که باید او را از خدا طلب کنند.

پی‌نوشت‌ها