پاسخ‌ امام حسین(ع)به مخالفان سفر به کوفه

هدف حضرت اباعبدالله الحسین(ع) از سفر به «کوفه» در درجهٔ نخست، تأسیس حکومت اسلامی و در مرتبهٔ بعد، سست کردن پایه‌های حکومت اموی و دفاع از اساس اسلام به قیمت شهادت خود و عزیزانشان بود. بنابراین تحقّق این هدف با خطرهای احتمالی، بلکه قطعی همراه بود.

امام حسین(ع) از یک سو سرنوشت این سفر را می‌دانستند و از خطرهای آن کاملاً آگاه بودند و از سوی دیگر، برای اتمام حجّت بر مردم نمی‌توانستند همهٔ آنچه را می‌دانستند، برای همهٔ مردم بیان کنند. از این‌رو پاسخ‌های ایشان به کسانی که سفر به کوفه را خطرناک وصف می‌کردند، متفاوت بود. این پاسخ‌ها را به سه دسته می‌توان تقسیم کرد:

یک. پاسخ به کارگزاران حکومت

پاسخ امام(ع) به کارگزاران یزید که ایشان را از سفر به «عراق» منع می‌کردند، در واقع این بود که در کار من دخالت نکنید. مأموران عمرو بن سعید، فرماندار «مکّه»، مانع خروج امام(ع) و یارانشان از این شهر شدند و ضمن درگیری مختصری، خطاب به ایشان گفتند: ای حسین! از خدا نمی‌ترسی که از جماعت، جدا می‌شوی و میان امّت تفرقه می‌اندازی؟ امام حسین(ع) تنها به قرائت این آیه شریف، بسنده کردند:

«لِي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنتُم بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَأَنَا بَرِيءٌ مِّمَّا تَعْمَلُونَ؛1

عمل من برای من و عمل شما برای شماست. شما از آنچه من می‌کنم، بیزارید و من از آنچه شما می‌کنید، بیزارم.»

دو. پاسخ به کسانی که امام(ع) نمی‌خواستند سرنوشت سفر را برایشان بگویند

از آنجا که هدف نخستین امام حسین(ع) از سفر به عراق، تأسیس حکومت اسلامی بود، برای اتمام حجّت بر مردم نمی‌توانستند سرنوشت سفر را برای همهٔ مردم، حتّی برای برخی از خواص بیان کنند. لذا در پاسخ بسیاری از کسانی که با خطرناک توصیف کردن سفر به عراق از ایشان می‌خواستند تا از این سفر منصرف شوند، به پاسخ‌های اجمالی اکتفا می‌کردند؛ چنان‌که در پاسخ به پیشنهاد ابوبکر بن عبدالرّحمان فرمودند:

«هر چه خداوند حکم کند، همان می‌شود.»2

سه. پاسخ به خواص

امّا پاسخ امام(ع) به شخصیت‌های بزرگی، مانند امّ سلمه، عبدالله بن جعفر و محمّد بن حنفیه کاملاً متفاوت با پاسخ به دیگران بود؛ چرا که در پاسخ به آنها، امام(ع) از شهادت خود خبر دادند؛ چنان‌که در پاسخ به امّ سلمه می‌فرمایند:

«به خدا سوگند! من این‌چنین کشته می‌شوم و اگر به عراق هم نروم، مرا می‌کُشند.»3

و نیز به عبدالله بن جعفر می‌فرمایند:

«اگر در لانهٔ جنبنده‌ای هم باشم، مرا بیرون می‌آورند و می‌کُشند.»4

امام حسین(ع) در صورتی که نمی‌توانستند با همکاری مردم زمام حکومت را به دست گیرند، در برابر حکومت یزید دو راه در پیش رو داشتند: یا باید با یزید - با همهٔ خصوصیات ضدّ اسلامی‌ای که داشت - بیعت می‌کردند یا کشته می‌شدند. از آنجا که امام(ع) راه نخست را برخلاف مصالح اسلام می‌دانستند، راه دوم را انتخاب کرده بودند و بر این اساس علاوه بر آنچه از پیامبر خدا(ص)، خود ایشان و دیگران دربارهٔ شهادت ایشان شنیده بودند، همهٔ قرائن نشان می‌داد که اگر با یزید بیعت نکنند، آن حضرت را خواهد کشت. لذا کسانی که به ایشان توصیه می‌کردند به عراق نروند، صریحاً یا تلویحاً از امام(ع) می‌خواستند که با یزید بیعت کنند.5

پی‌نوشت‌ها