مراکز ایران‌شناسی اسرائیل

گزاره‌برگ راهبردی

در «فلسطین اشغالی» مراکز ایران‌شناسی و شیعه‌شناسی متعدّدی با هدف بررسی و شناخت هرچه بیشتر فرهنگ، تاریخ، مذهب، و جامعهٔ «ایران» و جهان تشیّع تأسیس شده‌اند. هدف از ایجاد این مؤسّسات، معاضدت جامعهٔ اطّلاعاتی توسّط جامعهٔ علمی - دانشگاهی صهیونیستی بوده است؛ محافلی که طیّ سالیان گذشته با تولید تحقیقات و پژوهش‌های علمی فراوان، توانستند آثار ارزنده‌ای را با استفاده از منابع تاریخی، متون دینی و تحلیل‌های جامعه‌شناختی ایرانی به تصنیف کشند. این مراکز همچنین در تلاش هستند تا از طریق برگزاری کنفرانس‌ها، انتشار مقالات علمی و تبادل دانش با سایر مراکز پژوهشی جهان، به گسترش ادبیات سلبی در خصوص ایران حول موضوعات ایران‌هراسی، امنیتی‌سازی گفتمان جمهوری اسلامی در هنجارهای بین المللی و آگاه‌سازی سرویس‌های اطّلاعاتی بیگانه در خصوص کشور، عمل کنند.

نظر به اهمّیت موضوع این گزارش، به اختصار حوزهٔ فعّالیت و تأثیرگذاری برخی از مجامع انحصاری ایران‌شناسی و شیعه‌شناسی را در اراضی اشغالی که به پروندهٔ ایران مبادرت دارند، به تصویر خواهد کشید (البتّه که بحث اصلی تمامی مراکز تحقیقاتی اسرائیل، همچون «اندیشکدهٔ بسا» و «مؤسّسهٔ امنیت ملّی» نیز ایران و مقابله با جمهوری اسلامی است).

مرکز مطالعات خاورمیانه و اسلام دانشگاه شَلِم

این مرکز به منظور کمک به رژیم صهیونیستی در مواجه با معضلات «خاورمیانه» و مسلمانان، اقدام به توانمندسازی دانشجویان در این حوزه می‌کنند. «مرکز مطالعات خاورمیانه و اسلام» با تأکید بر یادگیری زبان عربی به عنوان ابزاری اصلی برای درک مستقیم جوامع اسلامی و فرهنگ‌های عرب منطقه، در کنار آموزش دروس پایه‌ای، مانند تاریخ، فلسفه، الهیات و ادبیات اسلام، به یکی از بخش‌های برجستهٔ اسلام‌پژوهی در اراضی اشغالی تبدیل شده است. این رویکرد ویژه سبب شده بسیاری از سربازان سابق واحدهای اطّلاعاتی ارتش رژیم صهیونیستی، برای دریافت مدرک خود به این مرکز آموزشی روی آورند.1

مؤسّسهٔ زنان نویسندهٔ ایرانی در اسرائیل

این مجموعه به سرکردگی رؤیا حکّاکیان2 در حوزهٔ ادبی - هنری، مشغول به فعّالیت هستند. مجموعه‌ای که با گردهم‌آوری گروهی از زنان ایرانی - یهودی به انتشار آثاری با محوریت فمینیست، آزار و اذیت زنان در ایران و یهودستیزی در دوران پسا انقلاب اسلامی مشغول است. یکی از آثار این مجموعه به تحریر رؤیا حکّاکیان به نام «سفری از سرزمین نو: دختری گرفتار در ایران انقلابی» هست که مورد توجّه و استقبال شماری از منتقدان ادبی ضدّ ایرانی قرار گرفت.3

مرکز اتّحاد برای مطالعات ایران (ACIS) یا مرکز مطالعات ایرانی به نام لرد آليانس

«مرکز اتّحاد برای مطالعات ایران (ACIS)» یک مرکز تحقیقاتی میان‌رشته‌ای بوده که هدف آن، ارتقای دانش و درک عمیق‌تر از مسائل مرتبط با ایران است. این مرکز، فعّالیت علمی خود را در نوامبر ۲۰۰۵م. در «دانشکدهٔ علوم انسانی دانشگاه تل‌آویو» آغاز و در آوریل ۲۰۰۶م. به صورت رسمی به عنوان «مرکز مطالعات ایرانی (CIS)»4 افتتاح شد.

تأسیس این مرکز نتیجهٔ ابتکار و دیدگاه مشترک دیوید منشاری (اوّلین رئیس مرکز)، لرد آلیانس و دیوید و لورا میراژ (از «بنیاد میراژ اسرائیل») بود. در سال ۲۰۱۲م. نام این پژوهشکده در رویدادی که در ۱۷ آوریل در «دانشگاه تل‌آویو» برگزار شد، به مرکز مطالعات ایرانی به نام لرد آلیانس تغییر یافت.

مرکز مطالعات ایرانی به نام لرد آلیانس به شکل خاص بر ترویج و توسعهٔ تحقیقات دربارهٔ یهودیت ایرانی در طول تاریخ تمرکز دارد. این فعّالیت‌ها در قالب برنامهٔ «دکتر حبیب لوی» برای مطالعهٔ یهودیت ایران و برنامهٔ بررسی یهودیان ایرانی در اسرائیل انجام می‌شود. هدف اصلی این مرکز، فراهم کردن فرصتی برای دانشگاهیان، دانشجویان و عموم مردم است تا درک عمیق‌تری از فرآیندهای تاریخی و فرهنگی تأثیرگذار بر ایران و جامعهٔ یهودی آن پیدا کنند. «مرکز اتّحاد برای مطالعات ایران» همچنین کتاب‌ها، مقالات تحلیلی و نشریات الکترونیکی، مانند «ایران تایم» و «ایران پالس» را منتشر می‌کند که به تحلیل دوره‌ای رویدادها و تحوّلات جاری در ایران می‌پردازند.

افزون بر موارد قبل نشریهٔ «ایرانیکس» نیز توسّط این مرکز منتشر می‌شود. ایرانیکس به موضوعات کمتر متعارف و چهره‌هایی می‌پردازد که افکار عمومی در ایران را شکل می‌دهند و ظرفیت تأثیرگذاری بر سیاست‌های جمهوری اسلامی در منطقه و نظام بین‌الملل را دارند.

سازمان مرکزی مهاجران ایرانی در اسرائیل

این سازمان به مثابه اصلی‌ترین نهاد جذب مهاجر ایرانی - یهودی در اراضی اشغالی به شمار می‌رود. یکی از وظایف این مجموعه اعطای بورس تحصیلی به دانشجویان ایرانی - یهودی در اراضی اشغالی است. این مجموعه در سالیان اخیر، محور اصلی فعّالیت خود را حفظ و تداوم فرهنگ ایرانی - یهودی قرار داده است.5

فدراسیون یهودیان ایرانی - آمریکایی نیویورک

این مؤسّسه در سال ۲۰۰۱م. توسّط عدّه‌ای از یهودیان ایرانی مستقر در «نیویورک» با هدف توانمندسازی جامعهٔ یهودی - ایرانی تأسیس شد. مؤسّسه در طول بیست و چهار سال گذاشته قریب به هشتاد و پنج میلیون دلار حمایت مالی از دویست و سی سمن در اراضی اشغالی و «آمریکا» داشته است. با توجّه به سوابق کاری این مجموعه مشخّص می‌شود که «فدراسیون یهودیان ایرانی - آمریکایی»، یکی از حامیان مالی نهادهای ایران‌شناسی صهیونیست نیز محسوب می‌شود.6

مرکز عزری برای مطالعات ایران و خلیج فارس

«مرکز عزری برای مطالعات ایران و خلیج فارس» با هدف دست‌یابی به درک عمیق‌تر و ارائهٔ بینش‌های کلیدی در زمینه‌های مختلف جامعه، اقتصاد، سیاست، دین و فرهنگ ایران و دیگر کشورهای حوزهٔ «خلیج فارس» فعّالیت می‌کند.

بنیان‌گذار این مرکز، مایر عزری زیل، نخستین سفیر رژیم صهیونیستی در حکومت پهلوی بود. عزری در دوران مأموریت خود در ایران از سوی شاه و دولت وقت، نشان‌های متعدّدی دریافت کرد. او در سال ۲۰۰۶م. توانست رؤیای خود را برای تأسیس مرکز مطالعات ایران و خلیج فارس در «دانشگاه حیفا» به واقعیت تبدیل کند. امروزه، نوهٔ او دکتر عفرات سوفر، به عنوان مشاور و عضو هیئت‌مدیرهٔ این مرکز فعّالیت دارد و همچنین یکی از معتمدان دانشگاه حیفا در «انگلستان» محسوب می‌شود.7

مرکز مطالعات یهودیان ایرانی

«مرکز مطالعات یهودیان ایرانی» که در سال ۲۰۱۸م. تحت حمایت فدراسیون یهودیان ایرانی - آمریکایی نیویورک و در چارچوب مرکز اتّحاد برای مطالعات ایران (ACIS)

تأسیس شد، هدف خود را بر پیشبرد پژوهش‌های تاریخی دربارهٔ فرآیندهای مهاجرت و جذب مهاجران ایرانی در اسرائیل متمرکز کرده است. این مرکز در دو سطح مکمّل فعّالیت می‌کند: نخست ایجاد زیرساخت‌های پژوهشی از طریق جمع‌آوری شواهد شفاهی از مهاجران ایرانی در اسرائیل و نقشه‌برداری از منابعی که امروزه در آرشیوها و مجموعه‌های مختلف در اسرائیل پراکنده شده‌اند و به مهاجرت یهودیان از ایران به اسرائیل و فرآیند جذب آنها مربوط می‌شود. در مرحلهٔ دوم و با استفاده از موارد جمع‌آوری شده، این مرکز فعّالیت‌های پژوهشی را آغاز کرده و به نهادهایی که علاقه‌مند به فعّالیت پژوهشی در این‌باره، هستند کمک می‌کند

نتیجه‌گیری

با مشاهدهٔ انبوه مؤسّسات فعلی در هر یک از حوزه‌های حیاتی جمهوری اسلامی ایران می‌توان دریافت که محیط‌شناختی برای تدوین راهبردهای نهادهای امنیتی - نظامی اسرائیل قطعاً متأثّر از وجود نهادهای پژوهشی متمرکز بر ایران است. شاید بتوان گفت یکی از نقاط مثبت بررسی این قبیل مراکز، یافتن حلقهٔ وصل نهادهای علمی با نهادهای دفاعی - امنیتی رژیم صهیونیستی باشد که می‌تواند به عنوان یک الگو برای جمهوری اسلامی نیز در نظر گرفته شود.

پی‌نوشت‌ها