جنگ هویّتی میان دو حوزهٔ تمدّنی
بی مقدّمه و حاشیه‌روی عرض می کنم:
در تیرماه سال جاری، روزهایی تعیین‌کننده، هرچند آکنده از سختی و جنگ و آشفتگی را سپری ساختیم؛ نقطه‌عطفی که تبعات و نتایج آن، چه بسا سال‌های متوالی به درازا بکشد و در خودش و با خودش، روزهایی سرونوشت‌ساز را داشته باشد.
حسب استراتژی و تاکتیک‌های مشترک غرب و یهود علیه «ایران اسلامی» و تمهیدات گستردهٔ چیده‌شدهٔ امنیتی، سیاسی، نظامی و اجتماعی، بی اغراق کار تمام بود؛ امّا آنان از فاکتور بسیار مهم و تعیین‌کنندهٔ «تقدیر الهی» غافل بودند. تدبیر شیطانی و دسیسه‌های انسانی، چون حبابی در برابر تقدیرات الهی، در هم شکست و شد آنچه که همگان شاهد بودیم. دربارهٔ دلایل این هجمه بسیار می‌توان سخن گفت. نگارنده وجوه مختلف این امر را طیّ چند روز متوالی در قالب پادکست‌هایی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار داده است. آنچه از پی می‌آید، تنها یکی از دلالیل اجتماعی این واقعه است: جنگ تمدّنی.
چرابه «ایران اسلامی» هجمه آوردند؟
در ادامهٔ گفت‌وگویم دربارهٔ چرایی حملهٔ رژیم اشغالگر صهیونیستی به ایران، می‌خواهم به عنوانی اشاره کنم که برخی دربارهٔ این رویارویی به کار برده‌اند: «جنگ تمدّنی».
گویندگان شاید واقف به این معنا نباشند؛ امّا باید عرض کنم که بی راه نیست اگر این رویارویی را نوعی رویارویی تمدّنی بنامیم. البتّه باید متذکّر شوم که این رویارویی، صرفاً در این مقطع زمانی (خردادماه ۱۴۰۴ه .ش.) اتّفاق نیفتاده؛ بلکه سابقه دارد و حدّاقل می‌توانم عرض کنم که طیّ سال‌های گذشته و از عمر انقلاب اسلامی، این رویارویی تمدّنی آغاز شده است.
اواخر قرن بیستم، یعنی حدود سال ۱۹۹۳م. بود که نظریه‌پرداز پرآوازهٔ غربی، ساموئل
هانتینگتون، عنوان «رویارویی تمدّن‌ها» را مطرح کرد و تذکّر داد که قرن پیش رو، قرن رویارویی تمدّن‌های مختلف با حوزهٔ تمدّنی غربی است. او به خصوص به حوزهٔ تمدّنی شرق اسلامی اشاره کرد و پایان‌یافتن جنگ سرد را سرآغازی برای آغاز رویارویی تمدّنی یا همان جنگ تمدّنی دانست.
اینکه هانتینگتون چقدر واقف به این معنا بوده، نمی‌توانم به صراحت بگویم؛ امّا می‌خواهم عرض کنم پیش از آنکه اندیشمندان شرقی و مسلمان متوجّه رویارویی تمدّنی یا جنگ تمدّنی باشند، اندیشمندان، نظریه‌پردازان و استراتژیست‌های غربی به این نکته پی برده بودند.
حوزهٔ تمدّنی بزرگ شرق، یعنی شرق «دریای مدیترانه»، طیّ دویست سال پس از واقعهٔ رنسانس و عصر روشنگری، آرام آرام به غرب دریای مدیترانه و جهان غرب منتقل شد؛ یعنی پس از قرن‌ها، حوزهٔ تمدّنی بزرگ و فرهنگی سترگ شرقی به غرب منتقل شد و یک حوزهٔ تمدّنی مدرن به وجود آورد. چیزی حدّاکثر دویست سال از این حوزهٔ تمدّنی نمی‌گذرد؛ یعنی از بعد از رنسانس و عصر روشنگری که توسّط فیلسوفان غربی، زمینه‌های نظری و فلسفی این حوزه مطرح شد. جهان سکولار یا مدرن با رویکرد خاص و هستی‌شناسی ویژه‌ای در قرن هجدهم میلادی ابداع شد، در حوزهٔ فرهنگی فراگیر و عمومی گشت و در قرن بیستم میلادی، این حوزهٔ فرهنگی به تمامی در هیئت یک حوزهٔ تمدّنی تکنولوژیک، خود را ساخت. به عبارتی، با گذر از حوزهٔ نظری و فلسفی در قرن هجدهم میلادی، وارد حوزهٔ فرهنگی شد و انسان غربی، تربیت و متولّد گشت و فرهنگ اومانسیتی و سکولار بر این پهنه سایه افکند.
امّا از میانهٔ این حوزهٔ فرهنگی و نظری، تمدّنی برکشیده شد: تمدّن گیتی‌مدار دنیوی سکولار که به صورت یک تمدّن تکنولوژیک، توانست ابتدا غرب، جهان غرب و جغرافیای خاکی غرب را در نوردد و به تدریج وارد جغرافیای فرهنگی و تمدّنی شرقی شود که اینک در سایه فرو رفته بود.
تجربه و علم نشان می‌دهد که هر حوزهٔ فرهنگی و تمدّنی، مانند یک انسان یا هر موجود زنده‌ای، ابتدا تولّد پیدا می‌کند، برومند می‌شود، به جوانی می‌رسد و در سراشیبی، دوران کهولت خود را تجربه می‌کند تا آنکه در میانهٔ حوزهٔ فرهنگی و تمدّنی جدیدی مستحیل می‌شود. به عبارتی، با شناخت کافی عرض می‌کنم که حوزهٔ فرهنگی و تمدّنی مدرن بعد از قرن هجدهم میلادی، در هیئت یک تمدّن تکنولوژیک ظهور کرد و به تدریج، از استعداد و پتانسیل لازم نظری تهی شد. این تمدّن به یک نظام سخت نظامی ماشینی تبدیل شد که با عالم و آدم، از در جنگ درآمد.
به اشتباه گمان می‌شود که سر و صدای تکنولوژی نشان‌دهندهٔ حیات است. خیر؛ سر و صدای ماشین جنگی و تمدّن تکنولوژیکی که به تمامی در «ایالات متّحدهٔ آمریکا» ظهور پیدا کرده، نشانهٔ مرگ این حوزه را در خود دارد؛ زیرا از استعداد لازم برای تجدید حیات برخوردار نیست. لذا چنانچه در منطقهٔ دیگری از جهان، یک حوزهٔ فرهنگی و تمدّنی با رویکرد متفاوتی ظهور پیدا بکند، حوزهٔ تمدنی پیشین در آن حوزه مستحیل می‌شود.
این مطلب را عرض کردم؛ زیرا نظریه‌پردازان غربی متوجّه مرگ حوزهٔ تمدّنی مدرن شده‌اند و قراینی را ملاحظه می‌کنند که نشان می‌دهد بار دیگر در شرق دریای مدیترانه، در خاورمیانه و در جهان اسلام، جوانهٔ یک حوزهٔ فرهنگی جدید بروز می‌کند. با این تفاوت که حوزهٔ فرهنگی و تمدّنی سکولار و دنیامدار اومانیستی غربی در برابر خود، حوزهٔ فرهنگی‌ای را ملاحظه می‌کند که با نوعی هستی‌شناسی جدید، خود را می‌نمایاند. به عبارتی، انسان شرقی نوید آینده‌ای را می‌دهد؛ حوزه‌ای تمدّنی را که ادبار به آسمان و خدا ندارد؛ بلکه اقبال به آسمان و خداوند دارد؛ یعنی یک حوزهٔ فرهنگی جدیدی در شرق اسلامی در حال پا گرفتن است که این حوزهٔ فرهنگی، با نگاه به حق و اصالت بخشیدن به حق، می‌خواهد انسان را تربیت کند و تمدّنی را شکل بدهد.
از این‌رو خواستم نتیجه بگیرم که رویارویی کنونی غرب با جهان
اسلام و به نحو خاص با ایران، یک جنگ و رویارویی تمدّنی است. دو حوزهٔ پیشین و پسین، دارند خود را می‌نمایانند و چنان‌که ساکنان شرق اسلامی متوجّه این معنا بشوند که مبدع و بنیان‌گذار حوزهٔ تمدّنی نوینی در عالم هستند، می‌توانند ببینند که در آینده‌ای نه چندان دور، بار دیگر در شرق اسلامی، حوزهٔ تمدّنی بزرگی برکشیده می‌شود که تمامیت فرهنگی و تمدّنی غرب را به چالش می‌کشد؛ چنان‌که تا به الآن به چالش کشیده و سرانجام در خودش مستحیل خواهد کرد.
در کلام آخر عرض می‌کنم که این تاریخ جدید غربی به پایان رسیده و خودشان از آن به عنوان «پایان تاریخ» یاد کرده‌اند؛ یعنی پایان تاریخ غربی مدرن و سرآغاز تولّد تاریخی نو؛ تاریخی که به نام دین، به نام آسمان، به نام خداوند منّان و سرانجام به نام حضرت صاحب الزّمان؟عج؟ به ظهور، تنومندی و تولّد می‌رسد و نویدی است برای آنکه دریابیم دیر یا زود، در این سرزمین شرق اسلامی، ایران عزیز ما، ایران دل و جان می‌تواند بستر و مهد و گهواره‌ای باشد برای برکشیده شدن حوزهٔ فرهنگی و تمدّنی شرق اسلامی و این معناست که غرب را واداشته تا در این‌باره ممانعت به عمل آورد؛ امّا ناتوان‌تر از آنند که بتوانند جلوی تولّد یک حقیقت آسمانی را بگیرند.
سردبیر