شاخص‌هایی برای محک مدّعیان ارتباط با حضرت حجّت ؟عج؟

علی مصباحی

مولی امیرالمؤمنین علی(ع) در فرازی از خطبه همام در وصف متقین می‌فرمایند:

«...لاَ يُضِيعُ مَا اُسْتُحْفِظَ وَ لاَ يَنْسَى مَا ذُكِّرَ...»1

اگر از او خواسته شود مراقب و محافظ چیزی باشد (هر چیزی، از جمله محافظت از عهد و پیمان و قول) آن را ضایع و تباه نمی‌گرداند؛ و آنچه را به او متذکّر شوند، از یاد نمی‌برد (؛ نه صرفاً به این دلیل که حافظه‌ای قوی دارد؛ بلکه به جهت شدّت اهمّیتی است که برای عهد و پیمان و قول و قرار و و عده قائل است.)

بر طبق این فرمایش امیر مؤمنان علی(ع) مشخّص می‌شود که یکی از اوصاف اهل تقوا، این است که اگر کسی به ایشان چیزی را متذکّر شوند، فراموش نمی‌کنند.

از سوی دیگر در روایات معتبر از جمله حدیث شریفی از امام رضا(ع) بیان شده که مراتب ایمان به شرح ذیل است:

«همانا دين فقط اسلام است و ايمان يک درجه بالاتر از آن است و تقوا يک درجه بالاتر از ايمان است و يقين يک درجه بالاتر از تقوا است و ميان مردم چيزى كمتر از يقين تقسيم نشده است.»

روای می‌گوید: عرض كردم: يقين چيست؟ حضرت فرمودند:

«توكّل بر خدا و تسليم خدا شدن و راضى بودن به قضای الهی و تفویض امور به به خداوند.»2

بر طبق این حدیث شریف نیز مشخّص می‌شود که یقین مرتبهٔ برتر و متعالی‌تر از تقواست.

همچنین در روایتی از امیرالمؤمنین علی(ع) نقل شده که رسول خدا حضرت محمد مصطفی (ص) خطاب به ایشان، بخشی از اوصاف منتظران حقیقی و بهشتی امام زمان؟عج؟ را در عصر غیبت چنین بیان می‌کنند:

«منتظرانی اهل یقین بدون هیچ تردید و اعتراضی، صابر و تسلیم محض.»3

بنابراین معلوم می‌شود که از اوصاف متّقین این است که اگر کسی به ایشان چیزی را متذکّر شوند، فراموش نمی‌کنند. همچنین بیان و اثبات شد که یقین مرتبه‌ای برتر از مقام تقواست و نیز بیان شد که منتظران حقیقی و یاوران حضرت، همگی اهل یقین هستند.

حال با این مقدّمات، حکایت زیر را به نقل از عالم ربّانی آیت الله سیّد حسین یعقوبی قائنی با دقّت مطالعه فرمایید:

از دیگر وقایعی که در قم برای ما اتّفاق افتاد که آن هم شنیدنی است، برخورد با شخصی بود که خود را یکی از سیصد و سیزده نفر اصحاب امام زمان؟عج؟ می‌دانست و مدّعی بود که هر هفته شب‌های جمعه خدمت آن حضرت مشرّف می‌شود و عدّه‌ای از جمله بعضی طلّاب فاضل دور او را گرفته بودند.

بنده طبعاً حالم طوری است که اگر کسی برای خود مقاماتی قائل باشد یا مردم او را بهترین شخص روی زمین بدانند، به خودی خود در کار او دخالت نمی‌کنم؛ مگر در مواردی که با افرادی برخوردی پیدا کنم یا وظیفهٔ خود تشخیص داده یا به من اشاره‌ای شود که دخالت نمایم. لذا هرگاه صحبت از او به میان می‌آمد، سخنی نمی‌گفتم. تا اینکه دیدم عدّه‌ای توسّط او به امام زمان؟عج؟ [نامه و عریضه] می‌رسانند و به آن حضرت پیغام می‌دهند و او برای آنها جواب می‌آورد. از این امور به تدریج خطر باب شدنش احساس می‌شد؛ زیرا اگر کسی ادّعا کند که به اختیار خود هر وقت بخواهد، می‌تواند با امام عصر؟عج؟ رفت و آمد کند و از آن حضرت خبر بیاورد، چنین کسی باب شده است و چون این خطر را حس کردم، وظیفهٔ خود دانستم که با او ملاقات کرده و از نزدیک ببینم وضعیت او چگونه است. لذا به آقای سیّد علی‌اکبر اعمی که با او آشنا بود و تا اندازه‌ای هم او را قبول داشت، گفتم: مایلم با ایشان ملاقاتی داشته باشم.

یک روز که با آقای سیّد علی‌اکبر به حرم می‌رفتم. عصاکش او به شخصی که در قهوه‌خانه‌ای ایستاده و پشتش به طرف خیابان بود، اشاره کرد و به من گفت: آن کسی که در باره‌اش صحبت می‌کردیم، همین آقاست.

بنده از دور به او نگاهی کردم. همین‌که متوجّه او شدم، بلافاصله استکان را به زمین گذاشت و رو به طرف ما کرده، به سرعت آمد و با اینکه اصلاً مرا ندیده بود، ابتدا به من سلام کرد و با گرمی دست داد. سپس با آقای سیّد علی‌اکبر که رفاقت داشت، احوالپرسی نمود.

نحوهٔ ملاقات او تا اندازه‌ای

غلط‌انداز بود. پس از آشنایی، در ضمن گفت‌و‌گو از او پرسیدم: شنیده‌ام شما به مردم وعدهٔ ظهور داده و برای آن، وقت تعیین می‌کنید؟

جواب داد: خیر، این‌چنین نیست و با تعبیر مخصوص به خود گفت: بندهٔ کمترین گفته‌ام بعضی از علائم ظهور تحقّق پیدا کرده است و از سیصد و سیزده نفر اصحاب خاصّ امام زمان؟عج؟ دوازده نفرشان خود را ظاهر کرده‌اند که من آنها را می‌شناسم و بندهٔ کمترین یکی از آنها هستم. هرگاه همهٔ آنها ظاهر شدند، حضرت ظهور می‌فرمایند.

پرسیدم: به نظر شما بنده یکی از آنها نیستم؟

نگاهی به من کرد و گفت: قضیهٔ دیشب چه بود؟

پرسیدم: قضیهٔ دیشب من یا شما؟

گفت: پس نه، شما از آن افراد نیستید. این رمزی است که هر کس آن را بداند، معلوم می‌شود او یکی از آنهاست.

بنده خنده‌ام گرفت؛ ولی خود را کنترل کردم و چیزی نگفتم. سپس برای تشویق بنده گفت: شما هم هستید؛ ولی نه از آن سیصد و سیزده نفر.

گفتم: شنیده‌ام شما ادّعا می‌کنید هر شب جمعه خدمت امام زمان؟عج؟ مشرّف می‌شوید!

- بلی، بندهٔ کمترین هر شب جمعه مشرّف می‌شوم.

- امشب شب جمعه است. امکان دارد مرا همراه خودتان ببرید؟

- خیر، باید اجازه بگیرم.

- بسیار خوب. همین الآن اجازه بگیرید.

- این‌طور که نمی‌شود اجازه گرفت.

- چرا نمی‌شود؟ شما اگر از اصحاب آن حضرت هستید، همین الآن به قلبتان مراجعه کنید، ببینید آیا اجازه دارید مرا همراه خود ببرید؟

- نه، این‌طور نمی‌توان اجازه گرفت.

بنده فهمیدم او با عالم قلب اصلاً آشنا نیست؛ زیرا قلب هر مؤمنی نسبت به قلب امام؟عج؟ قلب جزئی به کلّی است و اگر او به امام معرفت داشت و با عالم قلب آشنا بود، می‌توانست این مطلب را بفهمد؛ لذا برایم روشن شد که این بندهٔ خدا در تخیّلات و مکاشفات خویش گرفتار است و بیش از این مقدار او را خبری نیست.

امّا چون شخص صاف و بی‌غرضی بود، خواستم به او کمکی کرده باشم تا مطلب بر خودش روشن شود و از این ادّعاها دست بردارد و به تبع او دیگران نیز به اشتباه نیفتند. لذا به او گفتم: امشب که مشرّف شدی، نزد هر کس که می‌روی نام مرا پیش او ببر و سؤال کن نظرشان دربارهٔ من چیست. غرضم از چنین درخواستی این بود که بفهمم او چه می‌بیند و در اینکه گفتم نام مرا آنجا ببر، نکاتی است که بر اهلش پوشیده نیست.

- من آنجا با اختیار خود نمی‌توانم حرف بزنم.

- امّا این را حتماً باید بپرسی.

- به روی چشمم، می‌پرسم.

و از هم جدا شدیم.

روز شنبه به قهوه‌خانهٔ او رفتم. مصافحهٔ گرمی با من کرد و با چای از ما پذیرایی نمود... پرسیدم: پیغام ما چه شد؟ گفت: فراموش کردم.

با خود گفتم: مقام سیصد و سیزده نفر بالاتر از آن است که وعده‌ای به کسی بدهند و فراموش کنند؛ ولی چیزی به زبان نیاوردم و پرسیدم: کیفیت تشرّف شما چگونه است؟

- من شب‌های جمعه به بیابان می‌روم و آن‌قدر گریه می‌کنم تا اینکه عدّه‌ای از سادات که حلقه‌وار نشسته و امام در بین آنهاست، ظاهر می‌شوند و من با آنها صحبت می‌کنم.

- بندهٔ خدا! اینکه تشرّف نیست؛ این مکاشفه است. اگر همان‌گونه که الآن مرا خارجاً می‌بینی و با من صحبت می‌کنی، آن حضرت را دیدی و صحبت کردی، آن تشرّف است.

بله، حق با شماست. بنده همین را نیز درخواست کرده‌ام؛ ولی گفته‌اند به این صورت ممکن نیست.

بحمد الله تا اینجا خودش تصدیق کرد که تشرّف او مکاشفه است و احساس غلوّی که احتمالاً در نفس او پیدا شده بود، بر طرف شد؛ ولی دیدم فعلاً بیش از این مقدار نمی‌شود حرفی زد؛ زیرا کسی که چیزی را ارزشمند می‌داند و با آن مانوس گشته، اگر بخواهی یک دفعه آن را از او بگیری، مانند جان دادن برای او سخت است.

تا اینکه بار دیگر او را در خیابان دیدم و برای اینکه از این گرفتاری کاملاً نجات پیدا کند، به او گفتم: ...4

بر این اساس مشخّص شد که اگر انسان با ضوابط شرع مقدّس آشنا باشد و معیارهایی را که خدا و حضرات معصومان؟عهم؟ برای هر گروهی از مردمان مشخّص کرده‌اند بداند، می‌تواند با این شاخصه‌ها و شاقول‌ها با عنایت و فضل الهی اگر طالب حق باشد، مدّعیان دروغین را بشناسد و در دام آنها واقع نشود؛ چرا که کشف و کرامت و خوارق عادت‌هایی که بسیاری‌شان هم در حیطهٔ عالم نفس است و با ریاضت‌های حتّی غیر شرعی بدست می‌آیند، مطلقاً الزاماً نشانهٔ مقامات معنوی مدّعیان نیست؛ بلکه باید با رجوع به آیات و روایات و شاخص‌هایی که مشخّص شده‌اند، به بررسی مدّعیان پرداخت. اجمالاً باید دانست که یاران و نزدیکان حضرت حجّت؟عج؟ به شدّت متشرّع هستند و تقیّد تمام و کمالی به انجام واجبات و ترک محرّمات دارند و علاوه بر این‌ها واجد بسیاری از فضایل ایمانی و اخلاقی و صفات و ملکات حمیده هستند که در این مطلب به یک نمونه‌ از آنها اشاره شد.

پی‌نوشت‌ها