سنّت استبدلال و استخلاف، از مهمترین سنّتهای الهی و جاری در میانهٔ هستی است. بر اساس این قاعده در طول تاریخ، افراد و اقوام، جایگزین افراد و اقوام دیگر شده تا صاحیان فضیلت و برجستگی، به منصهٔ ظهور برسند. این تغییر و تبدیل، در راستای هدف خلقت و تجلّی صاحبان فضیلت و نگوهش و کاهش صاحبان رذالت اتّفاق میافتد.
ارتداد، کوتاهی نسبت به احکام الهی و جهاد از مهم تریم عوامل استبدلال و استخلاف است. خداوند در سورهٔ مبارکهء «توبه»، آیهٔ 39 میفرماید:
«... يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا.. ؛
گروهی دیگر به جای شما میآورد و به او زیانی نخواهید رسانید...»
و در آیت دیگری (سورهٔ «محمّد»، آیهٔ 38)می فرماید:
«... وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ؛
اگر شما روی برگردانید، قومی دیگر را جایگزین شما خواهد کرد که مانند شما نخواهند بود.»
این امر در راستای تحقّق اهداف الهی و ظهور انسانها و اقوام شایسته است که شایستگی هدایت در آنها وجود دارد. بنیاسرائیل به رغم تجربهٔ نعمتها و فرصتها و در اثر ابتلا به کثافات شرک و بتپرستی و فساد، حسب قاعده و سنّت استبدلال، سقوط کرده و از آستان قرب رانده شدند و به جای توبه و بازگشت، بنا را بر سرکشی و طغیان بیشتر گذاشتند.
پینوشتها
پانویسهای این مقاله
- ۱
1. سفر خروج، ۸:۳.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. توفیقی، «ادیان بزرگ»، ۱۳۸۹ه. ش.، صص ۹۱ و ۹۳.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. شیخ صدوق، «کمال الدّین»، ۱۳۹۵ه .ق.، ج ۲، ص ۵۲۴.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. مسعودی، «مروج الذّهب»، ۱۴۰۹ه .ق.، ج ۱، ص ۷۰؛ مغنیه، «تفسیر الكاشف»، ۱۴۲۴ه .ق.، ج ۵، ص ۷.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. «سفینة البحار»، ج ۱، ص ۶۰، واژهٔ بخت.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. سورهٔ اعراف، آیهٔ 96.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑