«کنعان» یا «فلسطین» امروزین، سرزمینی است بسیار کهن که پیشینهٔ فرهنگ در آن به دوازده هزار سال پیش از میلاد می‌رسد. کهن‌ترین بقایای زندگی روستایی به دست آمده در آن به پنج هزار سال پیش از میلاد تعلّق دارد. سرزمین کنعان در سال ۱۴۶۹ پیش از میلاد، در زمان فرعون توتمسیس سو (۱۴۹۰-۱۴۳۶)، بنیان‌گذار امپراتوری «مصر»، به تصرّف این دولت درآمد.
از سدهٔ پانزدهم پیش از میلاد در کتیبه‌های مصری نام «کنعان» به ثبت رسیده است و در اسفار پنجگانه نیز همین نام را دارد. سرزمینی توصیف شده که شیر و شهد در آن جاری است.1 کنعان واژهٔ سامی و به معنی «تجّار پشم قرمز» است؛ زیرا این منطقه کانون تجارت و صنعت رنگرزی بود و منسوجات آن، که در اسفار پنجگانه از آن با نام قرمز یاد شده، از معروف‌ترین کالاهای تجاری زمان خود بود. یونانی‌ها کنعانی‌ها را فنیقی می‌نامیدند که به همین معناست.
عصر داوران
در این بازه، ما با دوران ورود بنی‌اسرائیل به سرزمین کنعان پس از خروج از «مصر» و سپس تحوّلات تا سقوط اورشلیم به دست بخت النّصر دوم (پادشاه بابل) روبه‌رو هستیم.
1. فتح کنعان حدود ۱۳۶۶ ق.م.
بر اساس روایت «کتاب یوشع»، بنی‌اسرائیل به رهبری یوشع بن نون وارد سرزمین کنعان شدند.
پس از پیروزی در نبردها، سرزمین کنعان بین دوازده قبیلهٔ بنی‌اسرائیل تقسیم شد.
2. تقسیم اراضی بین قبایل دوازده‌گانه
هرچند همهٔ سرزمین در زمان یوشع به دست بنی‌اسرائیل نیفتاده بود، آن را میان اسباط تقسیم کردند تا به عنوان پیروزی محسوب شود و همچنین تشویقی برای اسباط باشد تا به سرزمینی که برایشان مشخّص شده بود داخل و در آن مستقر شوند.
• سرزمین جنوب کنعان، جنوب و جنوب شرقی «بحر المیّت» (بحر لوط) به یهودا تعلّق یافت.
• بخش مهمّ مرکزی کنعان به قبایل یوسف، مَنَسی و افرائیم و سرزمین میان یهودا و «اسباط یوسف» به بنیامین و دان رسید.
• اورشلیم در مرز زمین‌های یهودا و بنیامین قرار داشت.
• اَشیر، زِبولون، یَسّاکار و نَفتالی میراث خود را از زمین‌های شمالی کشور دریافت کردند.
• رِؤبین، جاد و نیمی از سبط منسی، سهم خود را پیش از این در مشرق «اردن» دریافت کرده بودند.
• به لاویان که کارشان عبادت جمعی بود، میراث اسباط تعلّق نگرفت.
• برای آنها چهل و هشت شهر با مزارع اطراف یا حومهٔ آنها در نظر گرفته شد.
• «شش شهرِ پناهندگان» در میان این شهرها بود که پناهگاه کسانی بود که مرتکب قتل غیر عمد شده بودند و آنان تا زمان مرگ کاهن بزرگ در آنجا می‌ماندند و پس از آن می‌توانستند بدون هراس از «قصاص خون»، به خانهٔ خود بازگردند.
3. عصر داوران (شوفطیم) حدود ۱۳۵۰-۱۰۵۰ق.م.
دوره‌ای بدون پادشاهی متمرکز که توسّط «داوران» (رهبران نظامی - دینی) اداره می‌شد.
عصر داوران در تاریخ بنی‌اسرائیل، دوره‌ای است که پس از مرگ یوشع بن نون و تا پیش از پادشاهی طالوت، به طول حدود دو قرن (تقریباً قرن ۱۳ تا ۱۱ قبل از میلاد) به طول انجامید. طالوت از نسل بنیامین، فرزند یعقوب(ع) بود. طبق برخی روایات، حضرت داوود(ع) داماد طالوت بود.
در این دوره، بنی‌اسرائیل توسّط داوران که رهبران موقّتی بودند، هدایت می‌شدند. مملکت یهودا به واسطهٔ پادشاه بابلی (بخت النّصر)، مورد حمله قرار گرفت. وی به پایتخت آنها، اورشلیم (قدس) در سال ۶۰۶ق.م. هجوم برد، آن را تاراج کرد، بسیاری از ساکنانش را مجبور به مهاجرت نمود، پادشاه وقت آنجا، یعنی یهوا کین بن بواقیم را دستگیر و به همراه عدّهٔ زیادی از زنان و افراد خاندانش، به محلّ دیگری تبعید کرد و صدقیا بن بواقیم را به جای او بر تخت سلطنت نشاند؛ ولی او هم بعداً علیه بخت النّصر تمرّد کرد و وی ناگزیر شد در سال ۵۹۹ق.م. به اورشلیم حمله کند و این بار ده هزار تن از اعیان و اشراف و بزرگانشان را به شهر «بابل عراق» تبعید کرد و تمامی گنج‌های معبد و دربار پادشاهی را با خود برد. پس از این رویدادها صدقیا برای بار دوم در سال ۵۹۳ق.م. عصیان کرد. لذا بخت النّصر ناچار شد برای سومین بار، در سال ۵۸۶ق.م. به سوی او لشکرکشی کند و به فجیع‌ترین وجه ممکن، صدقیا را به همراه فرزندان و تمامی اعضای خانواده‌اش به قتل رساند. سپس شهر اورشلیم را به کلّی ویران و دیوارها و معبد را تخریب و گنج‌ها را به تاراج برد، شهر را کاملاً به آتش کشید و ملّت یهودا را به عنوان اسیر به بابل برد. آنها در آنجا به صورت تبعیدی، به مدّت حدود پنجاه سال ماندند و در طول این سال‌ها، اورشلیم همچنان ویران و خراب بود! و این‌گونه بود که بخت النّصر، کار مملکت یهودا را در سال ۵۸۶ق.م. به پایان رساند؛ همچنان که مملکت «اسرائیل» را نیز در سال ۷۲۱ق.م. ساقط کرد. لذا می‌توان گفت که این نفی بلد و تبعید، پس از سقوط مملکت یهودا، به عنوان «اسارت اوّل» یهودیان شمرده می‌شود.
همهٔ این رخدادها در عهد پادشاه بابلی بخت النّصر اتّفاق افتاد تا آنجا که اورشلیم، در این فترت اسارت و تبعید ملّت یهود، تابع مملکت آنان شد. در همین زمان بود که «احبار» و روحانیون یهودیت، اسفار تحریف شدهٔ تورات را نوشتند.البتّه کتاب «تلمود» به این نکته اشاره می‌کند که سقوط دولت یهود و ویرانی آن صورت نگرفت؛ مگر آنگاه که گناهان بنی‌اسرائیل به اوج خود رسید و از آن حد گذشت که خدای بزرگ هم آنها را تحمّل نکرد.
آنان به سخنان ارمیا و هشدارهای او گوش ندادند؛ در حالی که ارمیا یکی از پیامبران آنان بود. پس از ویران کردن معبد، ارمیا خطاب به بخت النّصر و کلدانیان گفت:
گمان مبر که تو صرفاً به همین قدرت ظاهری توانستی بر ملّت برگزیدهٔ خدا پیروز شوی؛ بلکه این گناهان آنان بود که آنها را به سوی این رنج و عذاب کشاند.