از شاه ‌کلیدهای نجات درعصر غیبت

علی مصباحی

در عصر غیبت کبرا، مسیر هدایت برای مؤمنان ممکن، بلکه تضمین‌شده است؛ منتها به شرط داشتن صداقت و اخلاص. این مجموعهٔ نورانی از کلمات معصومان؟عهم؟ نشان می‌دهد که اگر انسان در نیّت خود صادق و میان خود و خدای خودش صادق و خالص باشد، خداوند او را در سخت‌ترین شرایط نیز رها نمی‌کند؛ حتّی اگر در دام گمراه‌کننده‌ترین علمای شبهه‌افکن افتاده باشد.

بیایید با هم مرور کنیم که چگونه «صدق» کلید نجات در دوران غیبت است:

امام جعفر صادق(ع) فرمودند:

«...خدای متعال به تحقیق می‌دانست که در مسئلهٔ غیبت، اولیائش لحظه‌ای دچار شک نمی‌شوند و اگر می‌دانست حتّی اندکی دچار شک می‌شوند، حجّتش را چشم بر هم زدنی از آنها غايب نمی‌کرد...»1

امام هادی(ع) می‌فرمایند:

«اگر بعد از غيبت قائم ما وجود علمايی که به سوی او می‌خوانند و به وجود او رهنمون می‌شوند و با حجّت‌های الهی از دين او دفاع می‌کنند و بندگان ناتوان خدا را از دام‌های ابليس و پيروان او می‌رهانند نبود، بی‌‌گمان همهٔ مردم از دين خدا برمی‌گشتند.»2

در روایتی از امام حسن عسکری(ع) آمده است:

«...گروهی از علمای (به ظاهر شیعه، در حقیقت علمای) ناصبی‌مذهبی هستند که خود را به ظاهر از دوستداران ما و دشمن دشمنان ما نشان می‌دهند و شک و شبهه را بر شيعيان ضعيف ما وارد می‌نمایند و گمراهشان می‌سازند و مانع ايشان از رسيدن به مقصد حق می‌گردند. البتّه اگر خدای تعالی از قلب هر کدام از اين عوام دريابد که او هيچ قصدی، جز نگهداری دين و تعظيم ولیّ‌ خود ندارد، اين‌چنين فردی را هرگز در دست افراد ظاهر فريب کافر رها نسازد؛ بلکه مؤمنی را برايش برانگيزد تا او را به راه صواب آگاه سازد. سپس خداوند به آن شخص توفيق پذيرش امر حق را نیز عنایت فرماید. پس خداوند با اين کار خير دنيا و آخرت را برای او جمع می‌کند و برای کسی که او را گمراه نموده، لعن دنيا و عذاب آخرت را گرد می‌آورد.»3

امام محمّد باقر(ع) فرمودند:

«از رسول خدا(ص) پرسیدند: فردا [در قیامت] راه نجات چیست؟ فرمودند: «نجات در این است که با خدا فریبکاری نکنید تا او نیز فریبتان دهد؛ چرا که هرکه با خدا نیرنگ کند، خدا او را فریب‌خورده می‌سازد و ایمان را از وی سلب می‌کند و اگر آن فرد بفهمد، در واقع خود را فریب می‌دهد.» گفتند: با خداوند، چگونه نیرنگ‌بازی می‌کنند؟ فرمودند: «به چیزی که خداوند امر کرده، عمل می‌کند؛ ولی چیز دیگری از آن کار اراده می‌کنند.»4

در زبان عربی، مخالف کلمهٔ «خدعه»، صدق است؛ یعنی شرط نجات، صدق است؛ به قول عالم ربّانی آیت الله سیّد حسین یعقوبی قائنی:

من بارها عرض کرده‌ام که خدا صداقت می‌خواهد. گردن کج با سينه‌ای که پر از کلک و حقّه است، کاری از پيش نخواهد برد. اگر از روی صدق به خدای متعال

ايمان بياوری، کلک را کنار گذاشته و راست بگويی، خدای ارحم الرّاحمين تو را رد نکرده و اجابت خواهد نمود...5

به قول مولا امیرالمؤمنین علی(ع):

«نجات با (داشتن) صدق است.»6

در عصر غیبت، نجات نه با ادّعا، نه با ظاهر، نه با تأیید دیگران، نه با صرف عمل ظاهری، بلکه با صدق و اخلاص حاصل می‌شود. اگر صدق و خلوص در نیّت باشد، خداوند حتّی در سخت‌ترین شرایط، راه هدایت را برای انسان باز می‌گذارد و این وعدهٔ الهی است: اَلنَّجَاةُ مَعَ اَلصِّدْقِ.

صدق، گذرنامهٔ عبور از فتنه‌های ظلمانی و سخت عصر غیبت است.

و خدایی که اگر از بنده‌اش صدق ببیند هرگز رهایش نمی‌کند؛ صادقانه اقرار کند به کوتاهی‌هایش، به نداشتن خلوص در اکثر مطلق کارهایش، به فقر محضش و نیاز محضش به حفظ شدن در حصن الهی.

آن‌چنان که مولی امیرالمؤمنین علی(ع) به شیعیان و محبّان و ارادتمندان خود یاد داده‌اند که این حقیقت را چگونه در پیشگاه الهی خاضعانه اقرار نمایند:

بار خدایا! از تو آمرزش می‌طلبم برای هر گناهی که... در آن، خواستم کار خیری را برای رضای تو انجام دهم، ولی نیّت غیر تو در من وارد شد و کار مرا آلوده ساخت اخلاصش را بر هم زد یا گناهی که وبال آن به واسطهٔ این که از ابتدایش جلب نظر غیر تو را با آن خواستم، دامن‌گیر من شد.

و اکثر کارهایی که انجام می‌دهیم نیز همین‌گونه است (مبتلا به عدم اخلاص و یا از اساس از سر ریا است):

پس بر محمّد و آل محمد درود فرست و این‌گونه گناهانم را بیامرز، ای بهترین آمرزندگان!7

و صادقانه از خدا بخواهد توفیق دهد که دوستدار خدا و دین خدا و اولیای خدا باشد و طبق این محبّت قلبی عمل نماید. با دشمنان خدا، دشمنی و با دوستانش، دوستی کند و تلاش کند فقط برای رضای خدا عمل کند و نه برای هیچ کس و هیچ چیز دیگر و حدّاقل اگر نمی‌تواند به رغم بذل تمام تلاشش، باز نمی‌تواند تمام اعمالش را خالصانه و صادقانه برای خدا انجام دهد، حدّاقل صادقانه و خالصه اقرار کند که اگر خدا توفیقش ندهد، نمی‌تواند اخلاص بورزد8 و اگر خدا از او چیزی هم پذیرفته، همه از سر فضل و بی استحقاق‌بخشی او و به توفیق خودش بوده است.9

چنانچه امام محمّد باقر(ع) فرمودند:

«به خدا سوگند! کسی از گناه نجات نمی‌یابد؛ مگر کسی که به آن اقرار داشته باشد.»10

و عُجب و ریا و نداشتن اخلاص و صدق در عمل خود، از بزرگترین گناهان است!

و باز در حدیث گوهربار دیگری ایشان می‌فرمایند:

«به خدا سوگند! خداوند متعال از مردم، جز دو ویژگی را نخواسته است: به نعمت‌ها اقرار کنند تا آنها را فزونی بخشد و به گناهان اقرار کنند تا آنها را بیامرزد.»11

که در هر دو نیز اقرار صادقانه وجود دارد؛ یک سوی اقرار صادقانه به نعمت‌ها و سوی دیگر اقرار صادقانه به گناهان و قصورها.

پی‌نوشت‌ها