بنی‌اسرائیل پس از خروج از «مصر» و در پی نافرمانی از دستورات الهی، به مدّت چهل سال در «بیابان تیه» سرگردان شدند و از ورود به سرزمین مقدّس (کنعان) محروم گشتند. این سرگردانی نتیجهٔ مستقیم نافرمانی و عدم ایمان آنها به خداوند و دستورات حضرت موسی(ع) بود.
شرح واقعه
پس از عبور از «دریای سرخ»، بنی‌اسرائیل به دستور خداوند موظّف بودند وارد سرزمین «کنعان» شوند. با این حال، به دلیل ترس و عدم اعتماد به وعده‌های الهی، از ورود به این سرزمین خودداری کردند و به موسی(ع) اعتراض نمودند.
سرگردانی در تیه
به دنبال این نافرمانی، خداوند آنها را به مدّت چهل سال در بیابانی به نام تیه سرگردان کرد.
تیه چیست؟
تیه بیابانی در منطقهٔ «سینا» بوده که بنی‌اسرائیل در آن سرگردان بودند. این بیابان به دلیل گرمای زیاد و عدم وجود علائم طبیعی، راهیابی را برای آنها دشوار می‌کرد.
عواقب نافرمانی
این سرگردانی در تیه، مجازاتی برای نافرمانی آنها بود و به آنها آموخت که اطاعت از خداوند و پیامبرش موسی(ع)، از هر چیز دیگری مهم‌تر است.
- «تورات» (اعداد 20:14-۳۵) مجازات چهل سالهٔ سرگردانی را به دلیل امتناع از جنگ با عمالقه ذکر می‌کند.
- «قرآن» (سورهٔ مائده، آیات ۲۴-۲۶) به عدم اطاعت قوم و تحریم ورود به سرزمین موعود اشاره دارد.
«قَالُوا يَا مُوسَىٰ إِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا أَبَدًا مَا دَامُوا فِيهَا ۖ فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ * قَالَ رَبِّ إِنِّي لَا أَمْلِكُ إِلَّا نَفْسِي وَأَخِي فَافْرُقْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ * قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ ۛ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الْأَرْضِ ۚ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ؛
گفتند: ای موسی! تا آنان در آنجایند. ما هرگز وارد آنجا نخواهیم شد. پس تو و پروردگارت بروید [با آنان] بجنگید که ما [تا پایان کار] در همین‌جا نشسته‌ایم. [موسی] گفت: پروردگارا! من جز بر خود و برادرم تسلّطی ندارم، پس میان ما و این گروه نافرمان و بدکار جدایی‌انداز.
[خدا] فرمود: این سرزمین مقدّس [به کیفر نافرمانی از خواسته‌های حق] تا چهل سال بر آنان حرام شد، همواره در طول این مدّت در زمینِ [سینا] سرگردان خواهند بود. پس بر این گروه نافرمان وبدکار غمگین مباش.»
ماجرای گوساله سامری (سورهٔ طه، آیات ۸۵-۹۸) و عصیان قارون (سورهٔ عنکبوت، آیهٔ ۳۹) در قرآن
ماجرای گوسالهٔ سامری در زمان غیبت حضرت موسی(ع) اتّفاق افتاد. زمانی که بنی‌اسرائیل در بیابان سرگردان بودند و موسی(ع) برای دریافت الواح به میقات رفته بود.
حضرت موسی(ع) در پی وعدهٔ الهی، به مدّت سی روز به میعادگاه رفت. سپس این مدّت ده روز تمدید شد. با طولانی شدن بازگشت موسی(ع)، میان بنی‌اسرائیل شایعه شد که موسی(ع) از دنیا رفته است. سامری نیز در این فرصت با استفاده از طلاهای مردم، گوساله‌ای ساخت او به همراه پیروان خود و مردم را به پرستش آن دعوت کرد. هارون(ع) که جانشین موسی(ع) در میان بنی‌اسرائیل بود، مردم را از این عمل نهی کرده و آن را آزمایش الهی دانست؛ امّا اکثر مردم دعوت سامری را پذیرفته و به پرستش گوساله رو آوردند.
در این مدّت، سامری با استفاده از زیورآلاتی که بنی‌اسرائیل به او داده بودند، گوساله‌ای طلایی ساخت و آنها را به پرستش آن تشویق کرد. این اتّفاق در قرآن و تورات روایت شده است و به همین دلیل به آن گوسالهٔ سامری گفته می‌شود.
«قَالَ فَإِنَّا قَد فَتَنَّا قَومَكَ مِنۢ بَعدِكَ وَأَضَلَّهُمُ ٱلسَّامِرِيُّ؛1
خداوند فرمود: ما بعد از تو قومت را امتحان كرديم و سامرى آنها را گمراه كرد.»
پایان سرگردانی
پس از چهل سال، با مرگ تمام کسانی که در زمان خروج از مصر، بالای بیست سال سن داشتند، به جز
یوشع بن نون که وصیّ حضرت موسی(ع) بودو کالب، نسل جدیدی از بنی‌اسرائیل وارد کنعان شدند.
فتح کنعان (حدود ۱۳۶۶ق.م.)
رهبری یوشع بن نون
- تورات (کتاب یوشع، باب 1: 1-11) عبور از رود «اردن» و فتح «اریحا» را توصیف می‌کند.
- منابع اسلامی، مانند «تاریخ طبری»، یوشع را جانشین موسی(ع) و فاتح کنعان می‌دانند.
چالش‌های فتح
- مقاومت شهرهای محصور، مانند «اورشلیم» (یبوسیان) در کتاب «داوران» (داوران، باب 21:1).
فتح کنعان توسّط بنی‌اسرائیل به رهبری یوشع، رویدادی مهم در تاریخ قوم یهود است که در «کتاب یوشع» (بخش‌هایی از عهد عتیق) روایت شده است. این فتح پس از عبور بنی‌اسرائیل از رود اردن و با پیروزی در نبردهایی، مانند نبرد «اریحا» و «عای» رقم خورد.
شرح رویداد
عبور از اردن
یوشع، جانشین موسی، قوم بنی‌اسرائیل را از رود اردن عبور داد، همان‌طور که موسی دریا را برای قومش خشک کرده بود.
نبرد اریحا
اولین نبرد پس از عبور از اردن، نبرد اریحا بود که با پیروزی بنی‌اسرائیل همراه شد.
نبرد عای
بنی‌اسرائیل در نبرد عای شکست خوردند، امّا پس از سنگسار عخان که به دلیل برداشتن اشیای ممنوعه در اریحا مجازات شد، دوباره پیروز شدند.
جنگ با اموری‌ها
در نبرد با اموری‌ها، یوشع از خدا خواست تا خورشید و ماه را برای ادامه جنگ در آسمان ثابت نگه دارد، که این اتّفاق افتاد و در این روز، خداوند برای قوم اسرائیل جنگید.
حمله اسرائیلیان به اریحا
اگر خروج در ۱۴۴۰ق.م. صورت گرفته باشد، پس بنی‌اسرائیل چهل سال بعد، در حدود ۱۴۰۰ ق.م.، به اریحا حمله کرده‌اند.