پس از تخریب معبد دوم در سال ۷۰م. توسّط رومیان، سرنوشت بنی‌اسرائیل و ساختار دینی‌شان دگرگونی اساسی پیدا کرد. این تحوّلات را می‌توان در چند محور بررسی کرد:
۱. پراکندگی بزرگ (دیاسپورا)
کشتار و اسارت گسترده در «اورشلیم» و «یهودیه» رخ داد.
ده‌ها هزار یهودی به عنوان برده به روم و سایر نقاط امپراتوری فرستاده شدند.
بخش بزرگی از جمعیت به مصر، بابل، آسیای صغیر و بعدها اروپا و شمال آفریقا مهاجرت کرد.
اورشلیم به تدریج خالی از یهودیان شد و ورود آنان محدود یا ممنوع گردید.
۲. پایان مرکزیت معبد و قربانی‌ها
معبد دوم کانون عبادت و قربانی‌های شریعت بود. با نابودی آن، این بخش از آئین یهود تعطیل شد.
نظام کاهنی (صدوقیان) که ادارهٔ معبد را برعهده داشت، قدرت خود را از دست داد و عملاً محو شد.
۳. ظهور یهودیت ربّانی وتألیف تلمود
کانون دینی از معبد به کنیسه‌ها و از کاهنان به علما و ربّی‌ها منتقل شد.
فریسیان که بر آموزش شریعت و تفسیر شفاهی «تورات» تأکید داشتند، به جریان غالب تبدیل شدند.
«نورات شفاهی» که پیش‌تر در سنّت شفاهی بود، به تدریج مکتوب شد و بعدها در قالب «میشنا» (حدود ۲۰۰م.) و سپس «تلمود»، شکل گرفت.
۴. تغییر در سبک پرستش
به جای قربانی حیوانات، تأکید بر نماز، روزه، مطالعهٔ تورات و اعمال خیر(!!!) شد.
عبادت فردی و جمعی در کنیسه‌ها و منازل گسترش یافت.
۵. افزایش انتظار موعود
شکست شورش‌ها و ویرانی معبد، امید به ظهور ماشیح (مسیحا) را برای بازگرداندن پادشاهی داوود(ع) و بازسازی معبد، تقویت کرد.
این انتظار در قرون بعدی، زمینه‌ساز شورش‌های بعدی مانند شورش بارکوخبا (۱۳۲-۱۳۵م.) شد.
۶. رابطه با قدرت‌های غیر یهودی
یهودیت وارد دوره‌ای از زیست در جوامع غیر یهودی شد و برای بقا، نظام فقهی و فرهنگی خود را به گونه‌ای تنظیم کرد که بدون وجود دولت یا معبد نیز قابل اجرا باشد.
این شرایط، هویّت یهودی را بیشتر به شکل یک دین مبتنی بر شریعت و نه یک پادشاهی سیاسی تعریف کرد (تا زمان شکل‌گیری صهیونیسم).